شبکه اجتهاد اجتهاد و اصول فقه, حکومت و قانون, اقتصاد و بازار, عبادات و مناسک, فرهنگ و ارتباطات, خانواده و سلامت
استفتائات جدید مطابق با فتوای رهبر معظم انقلاب از جمله: « نوسانگیری در بازار بورس و طلا»،«معامله خودروی معیوب»، «کسر بدهی بابت چک در سال خمسی»، «شک در مانع داشتن مهر»، «خمس قبر خریداری شده» و «تکیه به ماشین دیگران بدون اجازه» منتشر شد.
به گزارش خبرنگار اجتهاد، جدیدترین استفتائات مطابق با فتوای حضرت آیتالله خامنهای منتشر شد. متن ذیل، ۲۳ سؤال و جواب در موضوع عبادات و معاملات است که توسط بخش استفتائات دفتر مقام معظم رهبری در آبان، آذر و دیماه ۱۴۰۴ پاسخ داده شده است.
استفتائات دیماه ۱۴۰۴
اتصال به نماز جماعت
سؤال۱: در نماز جماعت اگر افرادی که از طریق آنها به امام جماعت متصل میشویم اجزای نماز را عمدا یا سهوا زودتر از امام انجام دهند (مثلا زودتر رکوع یا سجده یا قنوت را انجام دهند)
۱) آیا اتصال ما به جماعت اشکال دارد و نماز ما فراداست؟
۲) در صورتی که فراداست آیا باید نیت فرادا کنیم و حمد و سوره را خودمان بخوانیم؟
جواب:
۱) اگر افعال واجب نماز مانند رکوع و سجده را زودتر از امام انجام دهد به نحوی که متابعت از امام جماعت صدق نکند، نماز او فرادا میشود و اتصال توسط او در جماعت محقق نمیشود.
۲) اگر اتصال به جماعت قطع شود از همان زمان باید به وظیفه فرادا عمل کنید.
شک در مانع داشتن مهر
سؤال۲: اگر لایه تیره رنگی روی مهر نماز را در حدی پوشانده باشد که واقعاً شک کنیم آیا از تماس پیشانی با خاک مانع میشود یا خیر؛ وظیفه چیست؟
جواب: تحقق سجده صحیح باید احراز شود لذا باید مانع رفع شود.
معامله خودروی معیوب
سؤال۳: ماشینی را که مدتی قبل خریده بودم به شخص دیگری فروختم و پس از فروش مشخص شده که موتور ماشین قبلا تعویض شده است؛ اکنون خریدار جز با دریافت خسارت رضایت نمیدهد، اکنون چه وظیفهای دارم؟
جواب: اگر تعویض موتور عیب محسوب میشود و هنگام معامله در مورد وجود عیب شرط خاصی نشده است، خریدار میتواند معامله را فسخ کند یا تفاوت قیمت را مطالبه کند.
روش محاسبه تفاوت قیمت: نسبت بین قیمت سالم و معیوب در بازار مشخص میشود و به همان نسبت از قیمت معامله انجام شده به خریدار برمی گردد، یعنی اگر قیمت سالم و معیوب در بازار به ترتیب مثلا ۵ و ۴ باشد، خریدار میتواند یک پنجم قیمت معامله را بازپس بگیرد.
کسر بدهی بابت چک در سال خمسی
سؤال۴: هنگام ثبتنامِ فرزندم در مدرسه غیر دولتی، مبلغی را نقد و الباقی را چک دادم؛ در حال حاضر که سال خمسی من فرا رسیده و حدود هفت ماه تا پایان سال تحصیلی باقی مانده است؛ آیا میتوانم مبالغی را که به مدرسه چک داده و بدهکار هستم را از درآمد سال کسر کنم؟
جواب: آن مقدار از بدهی که بابت حق ثبتنام یا تدریسی است که انجام شده، از درآمد سال کسر میگردد و اما آن مقدار که در ازای تدریس یا خدماتی است که هنوز انجام نشده، مئونه سال بعد بوده و از درآمد سال قبل کسر نمیگردد.
دیه در آسیبهای ورزشی
سؤال۵: آیا در ورزشهای رزمی، کشتی، فوتبال و مانند آن که احتمال مصدومیت وجود دارد؛ ایجاد جراحات، آسیب یا کبودی موجب دیه میگردد؟
پاسخ: در انواع ورزشها با توجه به اینکه ورزشکاران با آگاهی و توافق بر پیامدهای عادی و طبیعی آنها در مسابقات شرکت میکنند، در حدی که اقتضای طبیعت این ورزشهاست دیه ندارد و در همان فرض مذکور تفاوتی بین خطای عمدی و غیر عمدی نیست.
تجافی هنگام نشسته خواندن نماز
سؤال۶: کسی که سجده و تشهد نماز را روی صندلی انجام میدهد، حکم تجافی در مورد او چیست و چگونه تحقق مییابد؟
جواب: کسی که وظیفهاش آن است که در وقت تشهد روی صندلی بنشیند در صورتی که قادر به قیام باشد بنابر احتیاط باید تجافی کند ولی اگر نتواند تجافی را انجام بدهد ساقط است.
تکرار نماز مأموم به عنوان امام جماعت
سؤال۷: اگر شخصی به عنوان مأموم، نمازش را خوانده است آیا میتواند مجدد به عنوان امام جماعت، همان نماز را بخواند؟
جواب: وجه شرعی ندارد.
استفتائات آذر ماه ۱۴۰۴
خیار فسخ بدون تعیین مدت
سؤال۱: آیا میتوان ضمن معاملۀ خانه، شرط کرد که تا زمان تنظیم سند رسمی، طرفین حق فسخ (خیار شرط) داشته باشند؟
جواب: اگر زمان تنظیم سند معلوم باشد، اشکال ندارد در غیر این صورت شرط باطل بوده و اصل معامله صحیح است.
حرکت دادن بدن هنگام نماز
سؤال۲: آیا حرکت دادن بدن در حال نماز به طوری که از حالت نماز خارج نشود، جایز است؟
جواب: بدن نمازگزار در حال قرائت و ذکرهای واجب باید آرام باشد؛ در حال ذکرهای مستحب نیز (غیر از ذکر “بحول الله و قوته اقوم و اقعد”) بدن باید بنا بر احتیاط واجب آرام باشد، پس اگر بخواهد مثلا مقداری جلو یا عقب برود، ذکری را که به خواندن آن مشغول است، قطع کند و پس از آرامش بدن ادامه دهد، البته حرکت جزئی و کم مثل حرکت انگشتان اشکال ندارد.
خمس قبر خریداری شده
سؤال۳: شخصی قبری را خریداری کرده که پس از مردن در آنجا دفن شود؛ آیا اگر در همان سال فوت نکند سر سال به آن قبر، خمس تعلق میگیرد؟
جواب: خمس تعلق میگیرد.
معیار محاسبه سر رسید سال خمسی
سؤال۴: با توجه به فتوای مقام معظم رهبری (مدظله العالی) که «سال خمسی مبنی بر تدقیق نیست»، مصرف درآمد سال برای هزینههای زندگی تا چند روز بعد از سال روزِ خمسی، مانعی ندارد؟
جواب: تا حدود یک هفته، جزء مئونه سال قبل است.
روش رد مظالم
سؤال۵: شخصی سالها قبل، اموال مردم را برداشته و به قیمتی پایین میفروخته است و اکنون نمیتواند صاحبانش را پیدا کند؛ آیا به قیمت آن زمان، رد مظالم بپردازد یا به قیمت امروز؟
جواب: اموال مثلی (مانند برنج و حبوبات)، به قیمت روز و اموال قیمی مثل موبایل، به قیمت روزی که فروخته با کاهش ارزش آن، محاسبه شده و پرداخت شود؛ لازم به ذکر است که ملاک برای قیمت گذاری، قیمت متعارف است نه قیمتی که در اثر دزدی بودن به ارزش کمتری فروخته است.
شک در اصل وضو
سؤال۶: همیشه و طبق عادت هنگام خروج از منزل وضو میگیرم ولی گاهی شک میکنم که امروز وضو گرفتم یا نه؟ حکم چیست؟
جواب: به عادت نمیتوان اکتفا نمود مگر آنکه برای شما اطمینان حاصل شود.
نوسانگیری در بازار بورس و طلا
سؤال۷: حکم معاملات (نوسان گیری) در بازار بورس و بازار طلا چیست؟
جواب: نوسان گیری در بورس به این صورت که سهام یا کالا به صورت واقعی خریداری شود ولی قصد نگهداری آن را نداشته و به دنبال افزایش قیمت و فروش آن باشد، اگر بر خلاف قوانین و مقررات نیست اشکالی ندارد. اما این نوع از معاملات در خارج از بورس صورتهای مختلفی دارد مثلا اگر معاملات به صورت آتی دائمی (پرپچوال) و یا (cfd) انجام شود، بنا بر احتیاط موجب ملکیت درآمد حاصل نمیشود.
ضامن بودن نگهبان مجتمع
سؤال۸: آیا در مجتمعهای مسکونی و مانند آن، در صورت سرقت اموال مجموعه، نگهبان حاضر در زمان سرقت، ضامن است؟
جواب: اگر نگهبان کوتاهی نکرده باشد، ضامن نیست مگر آنکه در ضمن قرارداد استخدام، در این زمینه شرط خاصی شده باشد.
انحراف سهوی از قبله
سؤال۹: اگر در حال نماز به دلیل صدای بلند بترسیم و ناخود آگاه به اطراف نگاه کنیم، نماز باطل میشود؟
جواب: در فرض سؤال اگر اندکی صورت را به یکی از دو طرف برگردانده اید، نماز صحیح است ولی اگر در حدی بوده که سمت راست یا چپ را به راحتی میدیدید، بنا بر احتیاط نمازتان باطل است.
کیفیت نماز استسقاء
نماز استسقاء مستحب است و آن دو رکعت میباشد و مانند نماز عید فطر و قربان، به جماعت خوانده میشود و فرادا خواندن آن به قصد رجاء اشکال ندارد.
روش خواندن این نماز به این صورت میباشد که در رکعت اول بعد از حمد و سوره باید پنج تکبیر بگوید و بعد از هر تکبیر یک قنوت بخواند و بعد از قنوت پنجم، تکبیر دیگری بگوید و به رکوع رود و بعد از دو سجده برخیزد و در رکعت دوم بعد از حمد و سوره، چهار تکبیر بگوید و بعد از هر تکبیر، قنوت بخواند و تکبیر پنجم را بگوید و به رکوع رود و نماز را ادامه دهد و تمام کند.
در قنوت این نماز دعای خاصی شرط نیست، البته بهتر است ابتدا صلوات بر محمد و آل محمد (صلی الله علیه و آله) بفرستد و بعد دعایی بخواند که مشتمل بر طلب رحمت الهی و نزول باران باشد.
استفتائات آبان ماه ۱۴۰۴
خواندن نافله در سفر
سؤال:
۱) به طور کلی مسافر چه نافلههایی را جایز است در سفر بخواند؟
۲) آیا مسافر میتواند در اماکنی که مخیر است نماز را تمام یا شکسته بخواند مانند کنار ضریح امام حسین (علیه السلام)، نافلههای ظهر و عصر را بخواند؟
جواب:
۱) خواندن نافلههای ظهر و عصر در سفری که نماز در آن قصر است (هر چند با قصد رجا) جایز نیست ولی خواندن نافله عشا (وتیره) در سفر با قصد رجا و به امید ثواب اشکال ندارد؛ نافله شب، نافله صبح و مغرب و سایر نمازهای مستحبی از مسافر ساقط نیست.
۲) اگر مسافر در اماکن تخییر بخواهد نماز را به صورت تمام بخواند، میتواند نافلههای آن نماز را بخواند.
دیر رسیدن به رکوع امام جماعت
سؤال ۲: کسی که به دلیل دیر رسیدن به رکوع امام جماعت، نمازش فرادا شده است:
۱) آیا میتواند نیت را به نماز مستحبی تغییر دهد؟
۲) آیا نیت نماز مستحبی حتما باید نافله باشد؟
۳) آیا میتواند برای رسیدن به ادامه جماعت، نماز مستحبی را بشکند؟
جواب:
۱) اشکال ندارد.
۲) لازم نیست که نماز مستحبی خصوص نافله باشد.
(۳می تواند نماز مستحبی را بشکند.
تکیه به ماشین دیگران بدون اجازه
سؤال۳: آیا تکیه دادن به ماشین یا دیوار خانه دیگران بدون داشتن اجازه از مالک آن (در صورتی که خسارتی وارد نشود)، جایز است؟
جواب: جایز است مگر در صورتی که بداند مالک آن راضی نیست.
پول و اقلام اضافه آمده از اطعام عید غدیر
سؤال۴: مبالغ و اقلامی مانند گوشت، برنج و… از مردم برای اطعام عید غدیر جمع آوری شده ولی مقداری از آنها هزینه و مصرف نشده است و نیز به صاحبان پول و اقلام دسترسی نبوده و یقین به رضایت صاحبان آنها هم وجود ندارد تا در مراسمات دیگر مانند ایام محرم هزینه شود؛ با توجه به این توضیحات، تکلیف افرادی که این پولها و اقلام را جمع آوری کرده اند چیست؟
جواب: اجناسی که قابلیت ماندگاری دارند، برای مصرف در عید غدیر سال آینده در مکان مناسبی نگه داری شوند و اقلامی که قابلیت نگهداری ندارند، تبدیل به وجه نقد شده و به همراه دیگر وجوه نقدی در حساب مناسبی جهت حفظ ارزش پول تا عید غدیر سال آینده سپرده گذاری شود.
ارث حق تألیف میت
سؤال۵: پدر ما وصیت کرده است که ثلث اموالش در راه خاصی مصرف شود؛ آیا حق التألیف کتابهای او هم جزء اموال اوست و باید ثلث آن نیز محاسبه شود؟ و آیا باید ثلث حق التألیفِ هر بار تجدید چاپ را نیز محاسبه کنیم؟
جواب: اصل حق التألیف، جزء ترکۀ مالی میت است و باید حق التألیف قیمت گذاری شده و با توجه به آن، ثلث محاسبه شود و طبق وصیت عمل گردد، پس از انجام این کار، حق التألیف چاپهای جدید مشمول وصیت نیست و متعلق به ورثه است اما اگر این کار انجام نشده است، وصیت کننده در حق التألیف چاپهای جدید نیز شریک است و باید ثلث آن مطابق وصیت هزینه شود.
کرایه دادن اموال مسجد در ازای دریافت وجه
سؤال۶: آیا جایز است برای تأمین مخارج و هزینههای جاری مسجد، اموال مسجد را (که وقف نیستند) به طور موقت در اختیار مردم قرار دهیم و در عوض مبالغی برای مسجد دریافت کنیم؟
جواب: متولی امر مسجد میتواند برای فعالیتهای متناسب با شأن مسجد (با رعایت مصلحت)، اموالی را که وقف نیستند برای مدت معین در اختیار افراد قرار دهد و مبلغی برای مسجد دریافت کند.
اولویت در پرداخت بدهیهای میت
سؤال۷: برادرم فوت کرده و کفارۀ مالی بر عهده دارد و به چند نفر نیز بدهکار است؛ کدامیک از بدهیها مقدم است؟
جواب: اگر اموال برادر برای هر دو مورد کافی است، هر دو باید کامل پرداخت شود وگرنه باید به نسبت توزیع گردد.
نماز آیات
یکی از سببهای وجوب نماز آیات، ماه گرفتگی (خسوف) است.
وقت وجوب نماز آیات در خورشید و ماه گرفتگی از زمانی است که خورشید یا ماه شروع به گرفتن میکند و بنابر احتیاط واجب نباید نماز را به قدری تأخیر انداخت که شروع به باز شدن کند. اگر مکلف نماز آیات را به قدری تأخیر بیندازد که خورشید یا ماه شروع به باز شدن کند، باید نماز را به قصد قربت؛ بدون نیّت ادا یا قضا (به قصد ما فی الذمه) به جا آورد؛ ولی اگر نماز را تا باز شدن کامل آن به تأخیر اندازد، باید نماز را به نیّت قضا بخواند.
کسی که هنگام گرفتن ماه اصلاً مطلع نشود و بعد از باز شدن آن بفهمد، درصورتی که گرفتگی کامل بوده، باید قضای نماز آیات را بخواند.
کیفیت نماز آیات: نماز آیات دو رکعت است و هر رکعتِ آن پنج رکوع دارد و به چند صورت میتوان نماز آیات را بهجا آورد:
صورت اول: بعد از نیت و تکبیرهالاحرام، حمد و سوره خوانده شود و به رکوع برود، سپس سر از رکوع برداشته و دوباره حمد و سوره را بخواند و به رکوع رود و باز سر از رکوع بردارد و حمد و سوره بخواند و به رکوع رود و سپس سر از رکوع بردارد و همینطور ادامه دهد تا یک رکعت پنج رکوعی که قبل از هر رکوعی حمد و سوره خوانده است انجام دهد، سپس به سجده رفته و دو سجده نماید و بعد برای رکعت دوم قیام کند و مانند رکعت اول انجام دهد و دو سجده را بهجا آورد و بعد از آن تشهد بخواند و سلام دهد.
صورت دوم: بعد از نیت و تکبیرهالاحرام، حمد و یک آیه از سورهای را قرائت کرده و رکوع کند، سپس سر از رکوع بردارد و آیه دیگری از آن سوره را بخواند و به رکوع رود، و بعد سر از رکوع برداشته و آیه دیگری از همان سوره را قرائت نماید و همینطور تا رکوع پنجم ادامه دهد تا سورهای که پیش از هر رکوع، یک آیه از آن را قرائت کرده، قبل از رکوع آخر تمام شود. سپس رکوع پنجم را بهجا آورد و به سجده رود، و پس از اتمام دو سجده، برای رکعت دوم قیام نماید و حمد و آیهای از یک سوره را بخواند و به رکوع برود و همینطور مانند رکعت اول ادامه دهد تا تشهد بخواند و سلام دهد و چنانچه بخواهد برای هر رکوعی به یک آیه از سورهای اکتفا کند، نباید سوره حمد را بیش از یک مرتبه در اول آن رکعت بخواند.
