شبکه اجتهاد اجتهاد و اصول فقه, حکومت و قانون, اقتصاد و بازار, عبادات و مناسک, فرهنگ و ارتباطات, خانواده و سلامت
اختصاصی شبکه اجتهاد: برای رؤیت هلال در شب اوّل ماه، عواملی چون «زمان غروب خورشید و ماه» و «اختلاف زمان غروب آن دو» و «مختصّات خورشید و ماه و جدایی زاویهای ماه و خورشید که از اختلاف ارتفاع ماه و خورشید، و نیز اختلاف سمت آن دو نشئت میگیرد» و «درصد روشنایی هلال و به اصطلاح فاز ماه» و … مؤثّرند. امروزه، برنامههایی تهیّه شدهاند که با محاسبات رایانهای و طبق معیارهای ریاضی و تجربی، این عوامل را برای بیشترِ نقاط زمین در نظر میگیرند و الگوهای رؤیتپذیری هلال ماه را پیشبینی و ترسیم میکنند. (معیارها برای محدودۀ عرض جغرافیایی ۶۰ درجۀ جنوبی تا ۶۰ درجۀ شمالی است و برای عرضهای بیشتر از ۶۰ درجه پاسخگو نیست.)
به تصاویر زیر بنگرید:
نقشۀ یک: نقشۀ رؤیتپذیری هلال ماه شعبان ۱۴۴۷ قمری، در غروب یکشنبه ۲۸ دی ۱۴۰۴ شمسی برابر با ۱۸ ژانویۀ ۲۰۲۶ میلادی، بر اساس معیار «یالوپ»:
نقشۀ دو: نقشۀ رؤیتپذیری هلال ماه شعبان ۱۴۴۷ قمری، در غروب دوشنبه ۲۹ دی ۱۴۰۴ شمسی برابر با ۱۹ ژانویۀ ۲۰۲۶ میلادی، بر اساس معیار «یالوپ»:
نقشۀ سه: نقشۀ رؤیتپذیری هلال ماه شعبان ۱۴۴۷ قمری، در غروب سهشنبه ۳۰ دی ۱۴۰۴ شمسی برابر با ۲۰ ژانویۀ ۲۰۲۶ میلادی، بر اساس معیار «یالوپ»:
توضیحات رنگ در نقشۀ با معیار «یالوپ»:
در مناطقی که در رنگ سبز قرار دارند، هلال بهسادگی با چشم غیر مسلّح دیده میشود.
در مناطقی که در رنگ زرد (شبیه نارنجی) قرار دارند، هلال در اوضاع جوّی مناسب، با چشم غیر مسلّح دیده میشود.
در مناطقی که در رنگ ارغوانی (شبیه صورتی) قرار دارند، رؤیت هلال ممکن است نیاز به ابزار و چشم مسلّح داشته باشد؛ یعنی پس از رؤیت با ابزار، ممکن است هلال با چشم غیر مسلّح نیز دیده شود.
در مناطقی که در رنگ آبی قرار دارند، هلال فقط با چشم مسلّح دیده میشود.
در مناطقی که بیرنگ هستند، رؤیت هلال ناممکن و نشدنی است. (زیرا مقارنه پیش از غروب آفتاب رخ میدهد و ماه نیز پس از غروب آفتاب، غروب میکند؛ امّا روشنایی هلال به اندازهای نیست که حتّی با چشم مسلّح دیده شود!)
در مناطقی که در رنگ قرمز قرار دارند، رؤیت هلال ممتنع و غیر قابل تحقّق است. (زیرا ماه پیش از غروب آفتاب، غروب میکند یا اینکه مقارنه پس از غروب آفتاب رخ میدهد.)
نتیجهگیری:
مقارنۀ ماه و خورشید در ساعت ۱۹:۵۲ UTC یا ۲۳:۲۲ IRST یکشنبه ۱۸ ژانویۀ ۲۰۲۶ میلادی رخ میدهد؛ امّا حدود ۱۶.۵ ساعت برای امکان نخستین رؤیت هلال با چشم مسلّح، و حدود ۲۰.۵ ساعت برای امکان نخستین رؤیت هلال با چشم عادی زمان لازم است.
رؤیتپذیری هلال بنا بر مبانی مختلف فقهی، تنها برای کشور ایران چنین پیشبینی میشود:
(کافی است مبنای مرجع تقلید خویش را بیابید و فقط بندهای همان مبنا را بخوانید.)
مبنای یکم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «اشتراط اتّحاد افق» (مبنای فقهی مشهور فقهاء مانند حضرات آیات امام خمینی(ره)، گلپایگانی(ره)، اراکی(ره)، سیّدمحمّد صدر(ره)، سیستانی، شبیری زنجانی، مکارم شیرازی، سبحانی، سیّدمحمّدتقی مدرّسی)
۱- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب دوشنبه ۲۹ دی ۱۴۰۴ شمسی برابر با ۱۹ ژانویۀ ۲۰۲۶ میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است.
۲- در غروب سهشنبه ۳۰ دی ۱۴۰۴ شمسی (و ۳۰ رجب ۱۴۴۷ قمری در ایران) برابر با ۲۰ ژانویۀ ۲۰۲۶ میلادی، هلال در سراسر ایران بهراحتی با چشم عادی دیده میشود و چهارشنبه ۱ بهمن ۱۴۰۴ شمسی برابر با ۲۱ ژانویۀ ۲۰۲۶ میلادی، روز اوّل ماه شعبان ۱۴۴۷ قمری خواهد بود.
***
مبنای دوم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «کفایت رؤیت در نقاطی که در بیشترِ شب با هم مشترکاند» (مبنای فقهی حضرت آیتالله وحید خراسانی)
۱- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب دوشنبه ۲۹ دی ۱۴۰۴ شمسی برابر با ۱۹ ژانویۀ ۲۰۲۶ میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است؛ امّا در همین غروب، در محدودههای نارنجی و سبزرنگ نقشۀ دو (از جمله: غرب و مرکزِ قارّۀ آفریقا و بیشترِ اقیانوس اطلس) هلال مطمئنّاً با چشم عادی دیده میشود و ایران نیز، در بیشترِ شب با آنجا مشترک است؛ در نتیجه، در سراسر ایران، سهشنبه ۳۰ دی ۱۴۰۴ شمسی برابر با ۲۰ ژانویۀ ۲۰۲۶ میلادی، روز اوّل ماه شعبان ۱۴۴۷ قمری خواهد بود.
***
مبنای سوم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «کفایت رؤیت در نقاطی که در بخشی از شب با هم مشترکاند» (مبنای فقهی حضرات آیات خویی(ره)، تبریزی(ره)، لطفالله صافی گلپایگانی(ره)، جوادی آملی، محمّداسحاق فیّاض)
۱- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب دوشنبه ۲۹ دی ۱۴۰۴ شمسی برابر با ۱۹ ژانویۀ ۲۰۲۶ میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است؛ امّا در همین غروب، در محدودههای نارنجی و سبزرنگ نقشۀ دو (از جمله: غرب و مرکزِ قارّۀ آفریقا، بیشترِ اقیانوس اطلس، و بیشترِ آمریکای جنوبی) هلال مطمئنّاً با چشم عادی دیده میشود و ایران نیز، در بخشی از شب با آنجا مشترک است؛ در نتیجه، در سراسر ایران، سهشنبه ۳۰ دی ۱۴۰۴ شمسی برابر با ۲۰ ژانویۀ ۲۰۲۶ میلادی، روز اوّل ماه شعبان ۱۴۴۷ قمری خواهد بود.
***
مبنای چهارم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «کفایت رؤیت در هر نقطهای برای همۀ نقاط زمین» (مبنای فقهی حضرت آیتالله بشیرحسین نجفی)
۱- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب یکشنبه ۲۸ دی ۱۴۰۴ شمسی برابر با ۱۸ ژانویۀ ۲۰۲۶ میلادی، در سراسرِ زمین، ممتنع و ناممکن است.
۲- در غروب دوشنبه ۲۹ دی ۱۴۰۴ شمسی برابر با ۱۹ ژانویۀ ۲۰۲۶ میلادی، در محدودۀ سبزرنگ نقشۀ دو (بیشترِ اقیانوس آرام، سراسرِ آمریکای مرکزی، بخشی از آمریکای شمالی و جنوبی، و بخشی از اقیانوس اطلس) هلال بهراحتی با چشم عادی دیده میشود؛ از اینرو، برای ایران و همۀ نقاط زمین، سهشنبه ۳۰ دی ۱۴۰۴ شمسی برابر با ۲۰ ژانویۀ ۲۰۲۶ میلادی، روز اوّل ماه شعبان ۱۴۴۷ قمری خواهد بود.
***
مبنای پنجم: مبنای «کفایت رؤیت هلال با چشم مسلّح» و «اشتراط اتّحاد افق» (مبنای فقهی حضرت آیتالله خامنهای)
۱- رؤیت هلال با چشم مسلّح در غروب دوشنبه ۲۹ دی ۱۴۰۴ شمسی برابر با ۱۹ ژانویۀ ۲۰۲۶ میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است.
۲- در غروب سهشنبه ۳۰ دی ۱۴۰۴ شمسی (و ۳۰ رجب ۱۴۴۷ قمری در ایران) برابر با ۲۰ ژانویۀ ۲۰۲۶ میلادی، هلال در سراسر ایران بهراحتی با چشم مسلّح و عادی دیده میشود و چهارشنبه ۱ بهمن ۱۴۰۴ شمسی برابر با ۲۱ ژانویۀ ۲۰۲۶ میلادی، روز اوّل ماه شعبان ۱۴۴۷ قمری خواهد بود.
***
مبنای ششم: مبنای «کفایت رؤیت هلال با چشم مسلّح» و «کفایت رؤیت در نقاطی که در بخشی از شب با هم مشترکاند» (مبنای فقهی حضرات آیات فاضل لنکرانی(ره)، سیّدکاظم حائری، نوری همدانی)
۱- رؤیت هلال با چشم مسلّح در غروب دوشنبه ۲۹ دی ۱۴۰۴ شمسی برابر با ۱۹ ژانویۀ ۲۰۲۶ میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است؛ امّا در همین غروب، در محدودههای آبی و صورتی و نارنجی و سبزرنگ نقشۀ دو (بخشهایی از اقیانوس هند، نیمۀ جنوبی عربستان، سراسرِ قارّۀ آفریقا، بیشترِ اقیانوس اطلس، بیشترِ قارّۀ آمریکا، و تقریباً سراسر اقیانوس آرام) هلال مطمئنّاً با چشم مسلّح دیده میشود و ایران نیز، در بخشی از شب با آنجا مشترک است؛ در نتیجه، در سراسر ایران، سهشنبه ۳۰ دی ۱۴۰۴ شمسی برابر با ۲۰ ژانویۀ ۲۰۲۶ میلادی، روز اوّل ماه شعبان ۱۴۴۷ قمری خواهد بود.
یادآور میشود آغاز ماه شعبان، در پایانبخشی به «ماه حرامِ رجب و بحث تغلیظ و افزایش دیه» نقشی تعیینکننده دارد. / محسن فصاحت
***
برای مطالعه مبانی فقهی مربوط به «رؤیت هلال» و «اتّحاد افق»، خواندن مطالب زیر پیشنهاد میشود:
http://aasemaan25.blog.ir/post/Royat-Helal-Ofoq
