اجتهاد و اصول فقه

همایش بین‌المللی «مدرسه اصولی حلّه» با مشارکت عتبه مقدسه عباسیّه، مرکز تراث حلّه و پژوهشگاه قرآن و حدیث در شهر حلّه عراق برگزار شد. این رویداد علمی با حضور استادان و پژوهشگران ایرانی و عراقی، به بازخوانی میراث اصولی مکتب حلّه و واکاوی نقش آن در تحول روش اجتهاد امامیه پرداخت و مجموعه‌ای از مقالات تخصصی در محورهای فقه، اصول …

در مناظره‌ای با موضوع «جایگاه عقل در جغرافیای فقه»، استاد ابوالقاسم علیدوست، با تفکیک دقیق میان «فقه» به مثابه دانشی بشری و «شریعت» به عنوان حکم الهی معصوم، بر نقش عقل عملی در استنباط احکام تأکید کرد و اعلام داشت: ما در اجتهاد شیعه قائل به تبعیت احکام از مصالح و مفاسد هستیم، اما اجتهاد ما نص‌محور است نه مبنا‌محور …

شبکه اجتهاد: مؤسسه مبارکه امام علی (ع) مناظره‌ای را میان دو استاد فلسفه و فقه پیرامون «نقش عقل در فقه» ترتیب داده و صوت و خلاصه‌ای از آن را هم منتشر کرد. این مناظره با چنین موضوعی، از اقدامات بسیار مفید و مثمر ثمری است که باید مکررا در حوزه علمیه تکرار شود. علی الخصوص با نظر به دغدغه‌ای که …

شبکه اجتهاد: در هندسه گسترده علوم اسلامی، دو حوزه علمی فقه و فقه الحدیث به عنوان دو رشته مرتبط اما دارای تمایزات بنیادین نقش برجسته‌ای ایفا می‌کنند. هر یک از این دو حوزه دارای قلمرو موضوعی مشخص، مبانی نظری متمایز، روش‌شناسی خاص و همچنین اهداف معرفتی مستقل هستند که به طور مستقیم بر فرایندها و نتایج پژوهش‌های دینی تأثیرگذارند. فقه، …

اختصاصی شبکه اجتهاد: امروزه بحث‌های ثبوتی از وجود فقه نظام در میان متعاطیان فقه بسیار بالا گرفته است؛ عده‌‌ای قائل شده‌اند که فقه از همان بدو تأسیس دارای ساختار و نظامی بوده است که هنوز کشف نشده است و وظیفه ماست که چنین ساختاری را از دل فقه بیرون بکشیم؛ تا فقه بتواند در مسائل جدید ورود کرده و از …

مدرسه زمستانه «فقه اجتماعی» در مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) و با همکاری مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) و انجمن مطالعات اجتماعی حوزه علمیه، در روزهای ۱ و ۲ بهمن‌ماه ۱۴۰۴ و با حضور اندیشمندان و محققان حوزه و دانشگاه در شهر قم برگزار شد. به گزارش خبرنگار اجتهاد، این دوره آموزشی – پژوهشی با هدف بازخوانی جایگاه فقه در …

شبکه اجتهاد: احادیث نبوی که در کتاب‌های حدیث اهل سنت نقل شده موضوع گفت‌وگوی ما در اینجا نیست. عمده احادیث صحاح سته بر اساس نیاز فقها و محدثین اهل حدیث از اواخر سده دوم قمری به بعد تنظیم شده و فتاوی و نظرات صحابه و تابعین و خلفا در قالب حدیث پیامبر به حضرت منسوب شده است. در واقع فقه …

نخستین همایش ملی «فقه و اخلاق؛ نسبت‌های علم‌شناختی» حضور آیت‌الله کریمی جهرمی، اندیشمندان، اساتید و پژوهشگران حوزه و دانشگاه در پژوهشگاه قرآن و حدیث قم برگزار شد. در این همایش یک‌روزه که نتیجه یک سال کار پژوهشی و برگزاری ۱۱ پیش‌نشست تخصصی بود، هفت تن از اساتید: علیرضا اعرافی، محمدتقی سبحانی، ابوالقاسم علیدوست، سید محمدمهدی میرباقری، محمد عالم‌زاده نوری،‌ هادی …

برخی اساتید بنیاد شیخ انصاری در دیدار با استاد علیرضا اعرافی تاکید کردند که پاسخ فقهی زمانی اثرگذار است که در چارچوب یک منظومه منسجم اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی قرار گیرد. بدون این نگاه کلان، حتی پاسخ‌های معتبر فقهی نیز ممکن است در مقام اجرا به نتایج ناخواسته منجر شود. به گزارش شبکه اجتهاد، در امتداد پیام راهبردی رهبر معظم …

یک عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) معتقد است: نقش جنسیت در تبیین «موضوع» بسیار مهم هست؛ مثلاً در حوزه فقه پزشکی تا موضوع دقیقاً مشخص نشود حکمی هم به‌صورت دقیق بیان نمی‌شود. بر فرض در باروری‌های نوین، روش‌های باروری به‌صورت مصنوعی، تلقیح مصنوعی و… ابتدا باید تبیینی تخصصی و پزشکی صورت بگیرد و موضوع کاملاً روشن شود؛ سپس فقیه …

عضو هیئت علمی موسسه امام خمینی(ره) با تشریح مؤلفه‌های فقه اجتماعی بیان کرد: یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های فقه اجتماعی این است که نسبت به مسائل فقهی، نگاه اجتماعی داشته باشیم. این بحث ریشه در اندیشه‌های شهید صدر دارد. شهید صدر می‌فرماید که نگاه فقهای ما به شریعت، به‌تدریج به یک نگاه فردی تبدیل شده و همین نگاه فردی حتی بر …

شبکه اجتهاد: این روزها که بحث اجتهاد زنان بیشتر مطرح است؛ آیا اساسا اجتهاد زنان در حوزه علمیه، مسئله بوده است یا خیر؟ مدیران دانش در حوزه حتی در جامعه‌ الزهرا(س) که ۹۰ درصد آنان آقایان هستند باید این نوع دغدغه‌ها را داشته باشند که به عقیده بنده ندارند. طبیعی است که مدیران دانش در حوزه چون عمدتا مردان هستند …

بانو زهره صفاتی با اشاره به منظومه‌ی فکری رهبر انقلاب، اجتهاد بانوان را نه یک امکان صرفاً نظری، بلکه «ضرورتی عینی» برای پاسخگویی به مسائل مستحدثه و هدایت فکری جامعه زنان دانست و در نقد دیدگاه‌های محدودکننده تأکید کرد: مدعیان خانه‌نشینی بانوان، منطق روشنی ندارند و جامعه امروز به حضور متخصصانه‌ی بانوان در عرصه‌های علمی، اجتماعی و فقهی نیاز مبرم …

شیخ انصاری در قریب به شصت مورد مستقل به دیدگاه‌های سیدمجاهد استناد کرده است. این حجم از ارجاع، نشان‌دهنده تأثیرپذیری عمیق و نظام‌مند او از استاد خویش است. این ارجاعات تقریباً تمام مباحث اصلی علم اصول، از مباحث مقدماتی و الفاظ تا حجج، اصول عملیه و تعادل و تراجیح را شامل می‌شود. به گزارش شبکه اجتهاد، دکتر بلال شاکری، در …

اختصاصی شبکه اجتهاد: در ادبیات اصول فقه امامیه، قاعده‌ «ترجیح به مخالفت با عامه» از جمله قواعدی است که همواره محل بحث، مناقشه و بازخوانی بوده است. این قاعده، در نگاه نخست، ساده و حتی تا حدی شعاری به نظر می‌رسد: هرگاه دو خبر متعارض در اختیار باشد، خبری که با عامه مخالفت دارد، مقدم است. اما آیا واقعاً مقصود …

استاد آملی لاریجانی ضمن تاکید برضرورت عبور از نگاه گزاره‌محور به دین و ترسیم نقشه راه‌ تحول علوم انسانی؛ با انتقاد از ترویج مصرف‌گرایی در رسانه‌های داخلی و صداوسیما، این پدیده را معلول فقدان تفکر نظام‌مند اسلامی دانست و گفت: وقتی نظام‌سازی اسلامی صورت نگیرد، مدیریت جامعه ناخودآگاه در دام «عقلانیت ابزاری» غرب می‌افتد که هدفش تنها محاسبه سود و …

موضوع فقه، «کنش» ارادی انسان است و این قلمرو، علاوه بر افعال جوارحی، شامل کنش‌های جوانحی و شناختی نظیر باور، نیت و محبت‌ورزی نیز می‌شود. تمایز فقه و فناوری در ماهیت آن‌هاست؛ فقه دانشی «اکتشافی» برای دست‌یابی به حکم شارع است، در حالی که فناوری ماهیتی «ایجادی» دارد و فقه موظف به جهت‌دهی به این ابزارهای ایجادی است. به گزارش …

استاد محمدتقی سبحانی اظهار داشت: ما نیازمند نوسازی دانش‌های اسلامی در یک چارچوب هماهنگ هستیم. در این چارچوب، فقه و اخلاق می‌توانند به عنوان دو دانش مکمل و عمیقاً مرتبط تعریف شوند که از مبانی معرفت‌شناختی و روش‌شناختی مشترک برخوردارند و به یک غایت واحد یعنی تکامل انسان در مسیر بندگی می‌اندیشند. این ایده، نه یک بازگشت به گذشته، بلکه …

شهید آیت‌الله سید محمدباقر صدر، تنها یک اصولی برجسته در امتداد سنت رایج حوزه‌های علمیه نبود؛ او بنیان‌گذار «مدرسه‌ای مستقل در علم اصول» است که با نوآوری‌های روشمند، نگاه تمدنی و بازتعریف کارکرد علم اصول، مسیر فقه شیعه را وارد مرحله‌ای تازه کرد. بررسی شخصیت‌های محوری در نشر افکار اصولی شهید صدر، تقریرات درسی ایشان و ویژگی‌های مکتب اصولی او …

شبکه اجتهاد: در ژرفای مباحث اصول فقه، یکی از بنیادی‌ترین پرسش‌ها به حوزه عمل شارع بازمی‌گردد: آیا قانون‌گذار الهی می‌تواند اعتبارات عقلایی را منهدم کند؟ آیا شارع، آفریننده اعتبار است یا مصرف‌کننده اعتبارات عقلایی و جهت‌دهنده به آن؟ این پرسش، هرچند در نگاه نخست رنگی نظری دارد، در حقیقت بنیان فهم ما از نسبت دین با جهان متغیر انسانی را …

شبکه اجتهاد: داستان امر خدای متعال به حضرت ابراهیم علیه‌السلام به ذبح فرزند بزرگوارش که این فرزند عطیه خدای متعال به ایشان بود بعد از این‌که ایشان تا سنین بالا فرزنددار نشده بود [بسیار درس آموز است]، این فرزند حلیم بنا به فرموده خداوند، تا به سن رشد رسید و همراه حضرت ابراهیم در کارها کأنّ مشارکت می‌کرد، همکاری می‌کرد، …

آیت‌الله‌ جوادی آملی تصریح کرد: برخی احکام، ناظر به موضوعات اجتماعی خاص زمان صدور هستند و اگر موضوع دگرگون شود، حکم نیز نیازمند بازخوانی فقهی است. مسئله عاقله از جمله احکامی است که ریشه در ساختار قبیله‌ای جامعه بدوی داشته و در جامعه مدنی امروز باید با دقت اجتهادی بررسی شود. به گزارش شبکه اجتهاد، استاد ابوالقاسم علیدوست به همراه …

 همزمان با پنجاهمین سالگرد رحلت آیت‌الله العظمی سیدمحمدهادی میلانی (ره)، دوره هشت‌جلدی منشورات کنگره بزرگداشت این مرجع برجسته شیعه منتشر شد؛ مجموعه‌ای که ابعاد علمی، فقهی، اجتماعی و فرهنگی این مرجع برجسته شیعه را بازمی‌تاباند. این دوره شامل آثار ارزشمند زیر است: «خاندان و اندیشه‌های آیت‌الله میلانی»، «اجازات آیت‌الله میلانی»، «منهج‌شناسی اصولی آیت‌الله میلانی»، «اراده در اندیشه اصولی آیت‌الله میلانی»، …

استاد علیدوست با بیان اینکه استنباط فقهی در همه معارف دینی کاربرد دارد، به نقل قولی از آیت‌الله معرفت پرداخت و گفت: ایشان کل قرآن را آیات‌الاحکام می‌دانست و از نظر من، شمارش آیات‌الاحکام رویکرد درستی نیست؛ زیرا نگاه انسان در تعیین تعداد آن‌ها تأثیرگذار است. به گزارش شبکه اجتهاد، استاد ابوالقاسم علیدوست، در نشست علمی «نقش فقه در تفسیر …

اختصاصی شبکه اجتهاد: نظریه «منطقه الفراغ» برای نخستین‌بار با قلم آیت‌الله شهید سید محمدباقر صدر وارد ادبیات فقه شیعه شد. این نظریه به‌مثابه یکی از مهمترین جلوه‌های پویایی و انعطاف‌پذیری شریعت و سازوکار هم‌پایی آن با تحولات زندگی اجتماعی مطرح گردید؛ سازوکاری که ظرفیت راهبری فقاهت را در عرصه اداره ارتقاء می‌بخشید و ولی امر را قادر می‌ساخت تا متناسب …

اعضای ستاد برگزاری کنگره بزرگداشت آیت‌الله العظمی سید محمدهادی میلانی با حضور در حسینیه امام خمینی(ره) با رهبر معظم انقلاب اسلامی دیدار کردند. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در این دیدار، ضمن قدردانی از برگزاری چنین کنگره‌ای، مرحوم آیت‌الله میلانی را یک شخصیت جامع‌الاطراف از لحاظ «معنوی»، «اخلاقی»، «علمی» و «اجتماعی و سیاسی» دانستند و تأکید کردند: آیت‌الله میلانی واقعاً احیاگر حوزه …

معاون پژوهشکده شورای نگهبان، با تأکید بر توانمندی فقه در مواجهه با مسائل نوین گفت: بحران‌های امروز را نباید به ناتوانی قانون چه شرعی و چه عرفی نسبت داد، بلکه مسئله اصلی تداوم صورت‌بندی خوانشی از فقه است که بتواند در برابر مسائل جهان مدرن و کاربست اجتهاد و قانون‌گذاری الگوریتم‌محور پاسخ‌گو باشد. به گزارش خبرنگار اجتهاد، نشست علمی «اجتهاد …

شبکه اجتهاد: «نصّ و تفسیر»[۱] کتاب پر اشتباهی است. آنقدر پر اشتباه که گویا خود مترجم راضی به انتشار این ترجمه نشده، الا به ضمیمۀ نقدی مفصل در انتهای کتاب. کتاب عهده‌دار گزارش زندگانی امام صادق(ع) و ایضاح امتیازات مکتب فقهی ایشان است؛ موضوعی که مقالات و کتاب‌های پرشماری تا کنون برایش نوشته شده است. با وجود سرراستی موضوع کتاب، …

شبکه اجتهاد: جناب آقای مدرسی طباطبایی، در کتاب نص و تفسیر، ظاهرا در مقام شمارش فضائل امام صادق علیه‌السلام آورده‌است که ایشان وقتی «پاسخی برای پرسشی نداشتند، صراحتا به مخاطبشان اعلام می‌کردند!!» (نستجیر بالله!). برای اثبات این ادعا به روایتِ عیص بن قاسم استناد کرده است. این روایت، یکی از چندین روایت شیعی است که با دیدگاه مشهور تعارض دارند …

شبکه اجتهاد: اجتهاد فقهی در مفهوم تخصصی و اصطلاحی آن نزد فقیهان مذاهب فقهی جهان اسلام، پدیده‌ای چندوجهی و پیچیده است که نمی‌توان آن را به یک بعد تئوریک یا عملی محدود کرد. در بررسی اجتهاد باید عناصر متعدد و در هم‌تنیده‌ای را مدنظر داشت که همگی در هدایت فرآیند استنباط حکم شرعی از منابع وحیانی نقش‌آفرین‌اند: اصول و مبانی …