اختصاصی شبکه اجتهاد: برای رؤیت هلال در شب اوّل ماه، عواملی چون «زمان غروب خورشید و ماه» و «اختلاف زمان غروب آن دو» و «مختصّات خورشید و ماه و جدایی زاویهای ماه و خورشید که از اختلاف ارتفاع ماه و خورشید، و نیز اختلاف سمت آن دو نشئت میگیرد» و «درصد روشنایی هلال و به اصطلاح فاز ماه» و … مؤثّرند. امروزه، برنامههایی تهیّه شدهاند که با محاسبات رایانهای و طبق معیارهای ریاضی و تجربی، این عوامل را برای بیشترِ نقاط زمین در نظر میگیرند و الگوهای رؤیتپذیری هلال ماه را پیشبینی و ترسیم میکنند. (معیارها برای محدودۀ عرض جغرافیایی ۶۰ درجۀ جنوبی تا ۶۰ درجۀ شمالی است و برای عرضهای بیشتر از ۶۰ درجه پاسخگو نیست.)
به تصاویر زیر بنگرید:
نقشۀ یک: نقشۀ رؤیتپذیری هلال ماه جُمادَیالاُولیٰ ۱۴۴۶ قمری، در غروب جمعه ۱۱ آبان ۱۴۰۳ شمسی برابر با ۱ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی، بر اساس معیار «یالوپ»:
نقشۀ دو: نقشۀ رؤیتپذیری هلال ماه جمادی الاولی ۱۴۴۶ قمری، در غروب شنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۳ شمسی برابر با ۲ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی، بر اساس معیار «یالوپ»:
نقشۀ سه: نقشۀ رؤیتپذیری هلال ماه جمادی الأُولی ۱۴۴۶ قمری، در غروب یکشنبه ۱۳ آبان ۱۴۰۳ شمسی برابر با ۳ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی، بر اساس معیار «یالوپ»:
توضیحات رنگ در نقشۀ با معیار «یالوپ»:
در مناطقی که در رنگ سبز قرار دارند، هلال بهسادگی با چشم غیر مسلّح دیده میشود.
در مناطقی که در رنگ زرد (شبیه نارنجی) قرار دارند، هلال در اوضاع جوّی مناسب، با چشم غیر مسلّح دیده میشود.
در مناطقی که در رنگ ارغوانی (شبیه صورتی) قرار دارند، رؤیت هلال ممکن است نیاز به ابزار و چشم مسلّح داشته باشد؛ یعنی پس از رؤیت با ابزار، ممکن است هلال با چشم غیر مسلّح نیز دیده شود.
در مناطقی که در رنگ آبی قرار دارند، هلال فقط با چشم مسلّح دیده میشود.
در مناطقی که بیرنگ هستند، رؤیت هلال ناممکن و نشدنی است. (زیرا مقارنه پیش از غروب آفتاب رخ میدهد و ماه نیز پس از غروب آفتاب، غروب میکند؛ امّا روشنایی هلال به اندازهای نیست که حتّی با چشم مسلّح دیده شود!)
در مناطقی که در رنگ قرمز قرار دارند، رؤیت هلال ممتنع و غیر قابل تحقّق است. (زیرا ماه پیش از غروب آفتاب، غروب میکند یا اینکه مقارنه پس از غروب آفتاب رخ میدهد.)
نتیجهگیری:
مقارنۀ ماه و خورشید در ساعت ۱۲:۴۷ UTC یا ۱۶:۱۷ IRST جمعه ۱ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی رخ میدهد؛ امّا در کرۀ زمین، حدود ۱۷ ساعت برای امکان نخستین رؤیت هلال با چشم مسلّح، و حدود ۲۱ ساعت برای امکان نخستین رؤیت هلال با چشم عادی زمان لازم است.
رؤیتپذیری هلال بنا بر مبانی مختلف فقهی، تنها برای کشور ایران چنین پیشبینی میشود:
(کافی است مبنای مرجع تقلید خویش را بیابید و فقط بندهای همان مبنا را بخوانید.)
مبنای یکم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «اشتراط اتّحاد افق» (مبنای فقهی مشهور فقهاء مانند حضرات آیات امامخمینی(ره)، گلپایگانی(ره)، اراکی(ره)، سیّدمحمّد صدر(ره)، سیستانی، شبیری زنجانی، مکارم شیرازی، سبحانی، جوادی آملی، سیّدمحمّدتقی مدرّسی)
۱- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب جمعه ۱۱ آبان ۱۴۰۳ شمسی برابر با ۱ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی، در سراسرِ زمین، ممتنع و ناممکن است.
۲- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب شنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۳ شمسی برابر با ۲ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است.
۳- در غروب یکشنبه ۱۳ آبان ۱۴۰۳ شمسی (و ۳۰ ربیع الثانی ۱۴۴۶ قمری در ایران) برابر با ۳ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی، هلال در سراسر ایران با چشم عادی بهراحتی دیده میشود و دوشنبه ۱۴ آبان ۱۴۰۳ شمسی برابر با ۴ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی، روز اوّل ماه جُمادَیالاُولیٰ ۱۴۴۶ قمری خواهد بود.
***
مبنای دوم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «کفایت رؤیت در نقاطی که در بیشترِ شب با هم مشترکاند» (مبنای فقهی حضرت آیتالله وحید خراسانی)
۱- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب جمعه ۱۱ آبان ۱۴۰۳ شمسی برابر با ۱ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی، در سراسرِ زمین، ممتنع و ناممکن است.
۲- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب شنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۳ شمسی برابر با ۲ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است؛ امّا در محدودۀ سبزرنگ و نارنجیرنگ نقشۀ دو (از جمله: اقیانوس اطلس جنوبی، بخشی از جنوب قارّۀ آفریقا، و بخشی از اقیانوس هند) هلال با چشم عادی دیده میشود و ایران نیز، در بیشترِ شب با آنجا مشترک است؛ در نتیجه، در سراسر ایران، یکشنبه ۱۳ آبان ۱۴۰۳ شمسی برابر با ۳ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی، روز اوّل ماه جُمادَیالاُولیٰ ۱۴۴۶ قمری خواهد بود.
***
مبنای سوم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «کفایت رؤیت در نقاطی که در بخشی از شب با هم مشترکاند» (مبنای فقهی حضرات آیات خویی(ره)، تبریزی(ره)، لطفالله صافی گلپایگانی(ره)، محمّداسحاق فیّاض)
۱- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب جمعه ۱۱ آبان ۱۴۰۳ شمسی برابر با ۱ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی، در سراسرِ زمین، ممتنع و ناممکن است.
۲- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب شنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۳ شمسی برابر با ۲ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است؛ امّا در محدودۀ سبزرنگ و نارنجیرنگ نقشۀ دو (از جمله: سراسرِ آمریکای جنوبی، اقیانوس اطلس جنوبی، بخشی از جنوب قارّۀ آفریقا، و بخشی از اقیانوس هند) هلال با چشم عادی دیده میشود و ایران نیز، در بخشی از شب با آنجا مشترک است؛ در نتیجه، در سراسر ایران، یکشنبه ۱۳ آبان ۱۴۰۳ شمسی برابر با ۳ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی، روز اوّل ماه جُمادَیالاُولیٰ ۱۴۴۶ قمری خواهد بود.
***
مبنای چهارم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «کفایت رؤیت در هر نقطهای برای همۀ نقاط زمین» (مبنای فقهی حضرت آیتالله بشیرحسین نجفی)
۱- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب جمعه ۱۱ آبان ۱۴۰۳ شمسی برابر با ۱ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی، در سراسرِ زمین، ممتنع و ناممکن است.
۲- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب شنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۳ شمسی برابر با ۲ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی، در محدودۀ سبزرنگ نقشۀ دو (از جمله: مرکز و شرق اقیانوس آرام، سراسرِ آمریکای جنوبی، اقیانوس اطلس جنوبی، و بخشی از جنوب قارّۀ آفریقا) بهراحتی محقّق میشود؛ از اینرو، برای ایران و همۀ نقاط زمین، یکشنبه ۱۳ آبان ۱۴۰۳ شمسی برابر با ۳ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی، روز اوّل ماه جُمادَیالاُولیٰ ۱۴۴۶ قمری خواهد بود.
***
مبنای پنجم: مبنای «کفایت رؤیت هلال با چشم مسلّح» و «اشتراط اتّحاد افق» (مبنای فقهی حضرت آیتالله خامنهای)
۱- رؤیت هلال با چشم مسلّح در غروب شنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۳ شمسی برابر با ۲ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است.
۲- در غروب یکشنبه ۱۳ آبان ۱۴۰۳ شمسی (و ۳۰ ربیع الثانی ۱۴۴۶ قمری در ایران) برابر با ۳ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی، هلال در سراسر ایران با چشم مسلّح و عادی بهراحتی دیده میشود و دوشنبه ۱۴ آبان ۱۴۰۳ شمسی برابر با ۴ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی، روز اوّل ماه جُمادَیالاُولیٰ ۱۴۴۶ قمری خواهد بود؛ مگر اینکه «رؤیت هلال در روز با تلسکوپ» مبنا قرار گیرد که در صورت تحقّق، یکشنبه ۱۳ آبان ۱۴۰۳ شمسی برابر با ۳ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی، روز اوّل ماه جُمادَیالاُولیٰ ۱۴۴۶ قمری خواهد بود و ظاهراً در تقویم رسمی کشور، طبق همین مبنا، یکشنبه اوّل ماه درج شده است.
***
مبنای ششم: مبنای «کفایت رؤیت هلال با چشم مسلّح» و «کفایت رؤیت در نقاطی که در بخشی از شب با هم مشترکاند» (مبنای فقهی حضرات آیات فاضل لنکرانی(ره)، سیّدکاظم حائری، نوری همدانی)
۱- رؤیت هلال با چشم مسلّح در غروب شنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۳ شمسی برابر با ۲ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است.
۲- امّا در غروب شنبه ۱۲ آبان ۱۴۰۳ شمسی برابر با ۲ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی، در محدودههای آبی و صورتی و نارنجی و سبزرنگ نقشۀ دو (از جمله: استرالیا، بیشترِ اقیانوس هند، نیمۀ جنوبی قارّۀ آفریقا، بیشترِ آبهای اقیانوسهای اطلس و آرام، سراسر آمریکای مرکزی و جنوبی، و بخشی از آمریکای شمالی) رؤیت هلال با چشم مسلّح محقّق میشود؛ و از آنجا که ایران در بخشی از شب با محدودههای رؤیت هلال مشترک است، یکشنبه ۱۳ آبان ۱۴۰۳ شمسی برابر با ۳ نوامبر ۲۰۲۴ میلادی، روز اوّل ماه جُمادَیالاُولیٰ ۱۴۴۶ قمری خواهد بود. / محسن فصاحت
***
برای مطالعه مبانی فقهی مربوط به «رؤیت هلال» و «اتّحاد افق»، خواندن مطالب زیر پیشنهاد میشود:
http://aasemaan25.blog.ir/post/Royat-Helal-Ofoq