همه مطالب

اختصاصی شبکه اجتهاد: در دهه‌های اخیر، جریان «اسلامی‌سازی علوم انسانی» بسیاری را به سمت استخراج احکام تربیتی و روان‌شناختی از دل آیات و روایات کشانده است. اما آیا استخراج یک حکم «مستحب» یا «مکروه»، به معنای تولید علم روان‌شناسی است؟ حجت‌الاسلام والمسلمین عباس پسندیده، رئیس پژوهشکده اخلاق و روانشناسی اسلامی معتقد است که ما در یک «خطای روش‌شناختی» بزرگ گرفتار …

اختصاصی شبکه اجتهاد: مسئله‌ی مهار بحران مهریه در حقوق خانواده ایران، همواره در مرز میان «تعهدات فردی» و «پیامدهای سیستمی بر نهاد خانواده و امنیت روانی جامعه» در نوسان بوده است. تصمیم اخیر نهادهای ناظر تقنینی در ردّ مصوبه اصلاحی مجلس شورای اسلامی مبنی بر تقلیل سقف ضمانت اجرای کیفری/حبس مهریه از ۱۱۰ سکه به ۱۴ سکه، بستر مناسبی برای …

کتاب حاضر با عنوان «فقه و حکمرانی مردمی: گونه‌های نقش‌آفرینی مردم در حکومت اسلامی»، اثر حجت‌الاسلام والمسلمین محمد قاسمی، با هدف پاسخ‌گویی به یکی از پرسش‌های بنیادین در حوزه فقه سیاسی امامیه تدوین شده است؛ پرسشی که ناظر به جایگاه و نقش مردم در ساختار حکومت اسلامی و دامنه، کیفیت و حدود این نقش‌آفرینی بر اساس ادله عقلی و نقلی …

اختصاصی شبکه اجتهاد: حضرت استاد میرباقری در دوره تابستانی اخیر «مدرسه دارالعلم» طی مباحثی، به تنقیح دیدگاه خود پیرامون مقاصد شریعت پرداختند و در ضمن مباحث، به قلمرو حجیت عقل نیز اشاره کردند. در این یادداشت، به اختصار به برخی نکات مطرح‌شده ایشان درباره حجیت عقل اشاره می‌شود. بدیهی است بررسی و نقد جامع دیدگاه ایشان، مستلزم استقصای تمامی آرای …

اختصاصی شبکه اجتهاد: اخیراً جناب دکتر سید صادق حقیقت در صفحه اجتماعی خود، درباره تقابل دو رویکرد زمینه‌گرایی و متن‌گرایی منتشر کرده و به‌عنوان مثال برای تأثیر زمینه‌گرایی در فهم نصوص نوشته‌اند: «در توقیع شریف به این مسئله کمتر توجه شده که زمینه آن عدم امکان تشکیل حکومت (حتی توسط معصوم) است، و بنابراین نمی‌توان برای ضرورت تشکیل حکومت به …

شبکه اجتهاد: فقه شیعه، از نخستین روزهای شکل‌گیری خود، هرگز صرفاً دانشی برای بیان احکام فردی نبوده است. اگرچه در دوره‌های مختلف تاریخی، شرایط سیاسی و اجتماعی، میدان حضور آن را محدود ساخته، اما در ژرفای خود همواره حامل آرمانی بزرگ‌تر بوده است؛ آرمان ساختن جامعه‌ای که در آن عدالت، کرامت انسانی و عبودیت الهی، نه در ساحت ذهن، بلکه …

اختصاصی شبکه اجتهاد: شناخت وجوه متمایز روش اجتهادی آیت‌الله سیدموسی شبیری زنجانی (رضوان‌الله‌تعالی‌علیه)، اگر تنها بر شمارش فتاوای مخالف مشهور استوار شود، از دستیابی به عناصر روش‌شناختی اجتهاد ایشان بازمی‌ماند. آنچه در نمونه‌های زیر اهمیت دارد، صرفاً تفاوت نتیجه فقهی نیست، بلکه بررسی مراحلی است که فقیه در انتقال از دلیل به نتیجه طی می‌کند؛ ازاین‌رو، عنوان دلیل به‌تنهایی برای …

اختصاصی شبکه اجتهاد: در فضای پرتنش کنونی خاورمیانه و در میانه جنگ تحمیلی، که کشورهای مسلمان را نیز درگیر کرده است و برخی از این کشورها، اگرچه خود در تشدید و گسترش آن نقش داشته‌اند، بررسی دیدگاه‌ها و موضع‌گیری‌های علمای جهان اسلام، به‌ویژه علمای مکتب عامه، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در این زمینه، دو پرسش اساسی وجود دارد: نخست، …

اختصاصی شبکه اجهاد: اخیراً شخصی در جهت مطامع سیاسی‌اش، با استناد به آیه شریفه «وَإِن جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ» در پی اثبات وجوب پذیرش هرگونه پیشنهاد صلح یا آتش‌بس از سوی دشمن بود. این استناد بدون توجه به قرائن، شرایط و سایر ادله شرعی، از منظر اصول فقه قابل مناقشه است که ذیلا به اشکالات چنین برداشتی …

اختصاصی شبکه اجتهاد: آنچه در بیانیه اخیر رهبر معظم انقلاب خطاب به دولت، با تعبیر «فرا‌راهبردی بودن تربیت» مورد تأکید قرار گرفته است، در تبیین این مفهوم می‌توان گفت: تربیت از «امور مهمّی» است که شارع به ترک آن راضی نیست؛ یعنی مقام فقاهت آن را نه صرفاً یک واجب در کنار واجبات دیگر، بلکه امری راهبردی با مفهوم «لایرضی …

آیت‌الله سبحانی بر ضرورت حفظ جایگاه فقه و اصول در برنامه آموزشی حوزه‌های علمیه تأکید کردند و افزودند: در کنار توسعه و تقویت رشته‌های تخصصی، نباید جایگاه آموزش‌های اصلی و پایه حوزه، به‌ویژه فقه و اصول، تحت تأثیر قرار گیرد. به گزارش شبکه اجتهاد، حضرت آیت‌الله جعفر سبحانی پیش از ظهر امروز در مراسم افتتاحیه سال تحصیلی جدید حوزه‌های علمیه …

حجت‌الاسلام غلامی معتقد است که عقل در ساحت «عقل عملی» بیشتر یک «معیار کلی» است تا «قانون‌گذار مصداقی». مشکل ما در فقه، تشخیص مصادیق است. وقتی عقل در تشخیص مصداق عدالت لنگ می‌زند، چطور می‌تواند کاشف حکم شرع باشد؟ پذیرش ملازمه به شکل مطلق، راه را برای ورود «عرف‌های متغیر» به جای «عقل قطعی» باز می‌کند و این بزرگترین خطر …

احمد کوثری مدیر کارگروه امت و تمدن پژوهشکده تبلیغ و مطالعات اسلامی باقرالعلوم (ع) در این یادداشت با بررسی عملکرد بخش علمی مجمع تقریب مذاهب اسلامی در چهلمین کنفرانس بین‌المللی وحدت اسلامی، از فاصله گرفتن «تقریب» از مسائل واقعی و راهبردی جهان اسلام انتقاد می‌کند. نویسنده با اشاره به ضعف در حضور و گفت‌وگوی مستقیم با علمای اهل‌سنت، فقدان گفتمان …

شبکه اجتهاد: در سال ۲۰۱۶، کلیپ ویدئویی کوتاهی در اینترنت دست‌به‌دست می‌شد که در آن، عالم سعودی، صالح بن فوزان الفوزان، در یک برنامهٔ تلویزیونی به سؤالات پاسخ می‌داد. بیننده‌ای پرسیده بود که آیا انتشار عکس‌های سلفی با گربه‌ها در فضای مجازی (التصویر مع القطط) جایز است؟ این عالم که در آن زمان هشتاد سال داشت و به‌وضوح با پویایی‌های …

اختصاصی شبکه اجتهاد: از جمله آیات مهم و تمدن‌ساز اسلامی، آیه نشان‌دهنده جایگاه قصاص در بازدارندگی از جرم در جامعه اسلامی است. آیه ۱۷۹ سوره بقره راهبرد می‌دهد که: «وَلَکُم فِی القِصاصِ حَیاهٌ یا أُولِی الأَلبابِ لَعَلَّکُم تَتَّقونَ؛ و برای شما در قصاص، حیات و زندگی است، ای صاحبان خرد! شاید شما تقوا پیشه کنید». دلیل محوری: آیه احیای جامعه …

رئیس شورای فقهی بانک مرکزی با انتقاد از شیوه فعلی فعالیت نظام بانکی گفت: «نظام بانکی قانون عملیات بانکداری بدون ربا را بوسیده و کنار گذاشته است»؛ به گفته او، بانک‌ها امروز منابع را با یک نرخ جذب و با نرخی دیگر در قالب تسهیلات عرضه می‌کنند، در حالی که مطابق قانون باید منابع سپرده‌گذاران را به عنوان وکیل آنان …

اختصاصی شبکه اجتهاد: نزاع در باب حجیت مقاصد شریعت و کاربست آن در فرایند استنباط، از مهم‌ترین و در عین حال پیچیده‌ترین مباحث اصولی معاصر در حوزه‌های علمیه است. آنچه این نزاع را پیچیده ساخته، عدم تبیین دقیق محل نزاع و خلط میان لایه‌های مختلف معنایی و کارکردی مقاصد است. این نوشتار در صدد است با تفکیک دقیق لایه‌های مقاصد، …

اختصاصی شبکه اجتهاد: تنگه هرمز، شاهرگ حیاتی انرژی جهان، همواره عرصه تعارض میان حاکمیت ایران و رژیم «عبور ترانزیتی» کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها بوده است. آنچه در مناقشات حقوقیِ این آبراه کمتر بدان پرداخته شده، ظرفیت‌های پنهانِ کنوانسیون و نیز مبانی مستحکمِ فقهی-حقوقی ایران برای اعمال «حاکمیت فعال» است؛ حاکمیتی که نه در انسدادِ غیرقانونی و نه در انفعالِ محض، …

اختصاصی شبکه اجتهاد: پویایی و نشاط علمی حوزه‌های علمیه همواره در پرتو گفتگوهای انتقادی و تبادل نظرهای درون‌حوزه‌ای شکل گرفته است؛ گفتگوهایی که اگر بر پایه احترام متقابل، درک واقع‌بینانه از سنت‌های پژوهشی مکاتب مختلف و رعایت انصاف علمی استوار باشند، راه را برای تعالی و هم‌افزایی می‌گشایند. با این حال، گاه در مواجهات علمی و تعاملات میان‌مراکز، رفتارهای شتاب‌زده، …

اختصاصی شبکه اجتهاد: در پی مجازات افرادی که در حوادث تلخ دی‌ماه ۱۴۰۴ نقش‌آفرین بودند، جناب آقای محمد سروش محلاتی با انتشار یادداشتی اعدام «معترضان خشونت‌طلب خیابانی» در شرایط کنونی را خلاف موازین شرعی اعلام نموده و بیان داشته که اعدام این افراد شرایطی دارد از جمله آنکه امکان اعتراض مسالمت آمیز برای آن‌ها فراهم باشد. همچنین در تاریخ ۲۵ …

شبکه اجتهاد: در پی مباحث علمی هفته اخیر مدرسه فقه و اصول دارالعلم درباره «مقاصد شریعت» و شکل‌گیری گفت‌وگو و نقد میان اساتید موافق و منتقد این رویکرد، نکاتی را نه از باب داوری نهایی درباره اصل بحث، بلکه با دغدغه حفظ شأن علمی حوزه و پاسداشت سنت گفت‌وگوی حوزوی، شایسته تأمل می‌دانم. 1. همت مسئولان محترم دارالعلم در ایجاد …

اختصاصی شبکه اجتهاد: امر به معروف و نهی از منکر دو فریضه مهم در شریعت اسلام است. اهمیت این دو فریضه تا آنجا رسیده است که همه اعمال نیک، حتی جهاد در راه خدا، در برابر آن قطره‌ای در برابر دریاست.¹ در میان فقهای معاصر، امام خمینی(ره) از جمله عالمانی بود که با پرداختی مفصل و بدیع، این دو واجب …

اگر مقصود از مقاصد شریعت این باشد که خودسرانه ملاک را به دست آوریم، ممنوع است. این همان تخریج مناط است و حرام می‌باشد. و اگر از خود آیه و روایات، علت و مناط حکم استفاده شود و فقیه عرفاً علت تامه را درک کند، حکم را می‌تواند به دیگران سرایت دهد. لذا اتفاق اصولی بر این است که علت، …

اختصاصی شبکه اجتهاد: نهاد علم در حوزه‌های علمیه، همواره بر پایه مباحثه، مناظره و نقدِ متقابل آراء استوار بوده است. با این حال، گاهی آفت‌هایی چون نادیده‌گرفتن انصاف، تعرض به شخصیت مخالف، یا فضای بایکوت علمی، مسیر گفتگوهای علمی را به حاشیه‌ای ناهموار می‌کشاند و از غایت اصلی آن یعنی کشف حقیقت دور می‌سازد. خداوند متعال در قرآن کریم، والاترین …

اختصاصی شبکه اجتهاد: «چرا این کرسی‌های آزاداندیشی در قم تشکیل نمی‌شود؟ چه اشکالی دارد؟ حوزه‌های علمیه‌ی ما، همیشه مرکز و مهد آزاداندیشیِ علمی بوده و هنوز که هنوز است، ما افتخار می‌کنیم و نظیرش را نداریم در حوزه‌های درسیِ غیر حوزه‌ی علمیه، که شاگرد پای درس به استاد اشکال کند، پرخاش کند و استاد از او استشمام دشمنی و غرض …

اختصاصی شبکه اجتهاد: مسئلهٔ حجیت علوم انسانی در فرآیند استنباط فقهی، در ادبیات معاصر حوزه عمدتاً از زاویهٔ «نیاز فقیه» طرح شده است؛ این نوشتار آن را از زاویه‌ای دقیق‌تر می‌کاود: چه عنوان اصولی می‌توان بر ورود دادهٔ علوم انسانی به استنباط نهاد، و آیا این عنوان در سطوح مختلف موضوع یکسان است یا متفاوت؟ با تکیه بر تقریرات حضرت …

شبکه اجتهاد: مشکل بسیاری از بحث‌ها درباره نسبت فقه و دولت مدرن، از خودِ پرسش آغاز می‌شود. معمولاً می‌پرسیم: آیا «فقه» وارد «قانون» شده است یا نه؟ آیا قانون اساسی جمهوری اسلامی ادامه فقه است یا محصول گسست از آن؟ این پرسش بیش از اندازه کلان است. نه «فقه» یک کلِ یکپارچه و انتقال‌پذیر است و نه «قانون عمومی» ظرفی …

شبکه اجتهاد: موضوع تجمعات شبانه در خیابان‌ها از منظر فقهی، تحت عناوین کلی‌ مانند “تکلیف در برابر مصلحت نظام و حفظ نظام” و “حفظ حرمت جان و مال مردم” و “پاسداری از امنیت و نظم عمومی”، مورد توجه و اهتمام بلیغ کتاب، سنت و عقل می‌باشد. یعنی اگر تجمعی با هدف دفاع از جبهه حق، ابراز همبستگی با مظلومین و …

اختصاصی شبکه اجتهاد: پیام اخیر رهبر معظم انقلاب صرفاً یک توصیه اخلاقی یا دعوتی عاطفی به همدلی نیست؛ بلکه در منطق فقه حکمرانی، فرمانی راهبردی برای صیانت از کیان امت اسلامی و حفظ اقتدار ملی در برابر دشمنان به شمار می‌آید. هنگامی که ولیّ امر مسلمین بر ضرورت حفظ انسجام اجتماعی و پرهیز از هر اقدامی که به شکاف در …

اختصاصی شبکه اجتهاد: پس از پایان نبرد چهل‌روزه و نقض آشکار تفاهم‌نامه ۱۴ ماده‌ای توسط ایالات متحده آمریکا (از طریق ایجاد کریدورهای جایگزین و حمله به زیرساخت‌های مدنی ایران)، جریانی سیاسی در داخل کشور با تقلیل‌گراییِ مفاهیم استراتژیک و مصادره به مطلوبِ آیات قرآن کریم، در تلاش است تا انفعال و تسلیم ژئوپلیتیک را تحت عنوان «صلح‌طلبی» تئوریزه کرده و …