اختصاصی شبکه اجتهاد: برای رؤیت هلال در شب اوّل ماه، عواملی چون «زمان غروب خورشید و ماه» و «اختلاف زمان غروب آن دو» و «مختصّات خورشید و ماه و جدایی زاویهای ماه و خورشید که از اختلاف ارتفاع ماه و خورشید، و نیز اختلاف سمت آن دو نشئت میگیرد» و «درصد روشنایی هلال و به اصطلاح فاز ماه» و … مؤثّرند. امروزه، برنامههایی تهیّه شدهاند که با محاسبات رایانهای و طبق معیارهای ریاضی و تجربی، این عوامل را برای بیشترِ نقاط زمین در نظر میگیرند و الگوهای رؤیتپذیری هلال ماه را پیشبینی و ترسیم میکنند. (معیارها برای محدودۀ عرض جغرافیایی ۶۰ درجۀ جنوبی تا ۶۰ درجۀ شمالی بوده و برای عرضهای بیشتر از ۶۰ درجه پاسخگو نیستند.)
به تصاویر زیر بنگرید:
نقشۀ یک: نقشۀ رؤیتپذیری هلال ماه رجب ۱۴۴۳ قمری، در غروب سهشنبه ۱۲ بهمن ۱۴۰۰ شمسی برابر با ۱ فوریۀ ۲۰۲۲ میلادی، بر اساس معیار «یالوپ»:
نقشۀ دو: نقشۀ رؤیتپذیری هلال ماه رجب ۱۴۴۳ قمری، در غروب چهارشنبه ۱۳ بهمن ۱۴۰۰ شمسی برابر با ۲ فوریۀ ۲۰۲۲ میلادی، بر اساس معیار «یالوپ»:
نقشۀ سه: نقشۀ رؤیتپذیری هلال ماه رجب ۱۴۴۳ قمری، در غروب پنجشنبه ۱۴ بهمن ۱۴۰۰ شمسی برابر با ۳ فوریۀ ۲۰۲۲ میلادی، بر اساس معیار «یالوپ»:
توضیحات رنگ در نقشۀ با معیار «یالوپ»:
در مناطقی که در رنگ سبز قرار دارند، هلال به سادگی با چشم غیر مسلّح دیده میشود.
در مناطقی که در رنگ زرد (شبیه نارنجی) قرار دارند، هلال تحت شرایط جوّی مناسب، با چشم غیر مسلّح دیده میشود.
در مناطقی که در رنگ ارغوانی (شبیه صورتی) قرار دارند، رؤیت هلال ممکن است نیاز به ابزار و چشم مسلّح داشتهباشد؛ یعنی پس از رؤیت با ابزار، ممکن است هلال با چشم غیر مسلّح نیز دیده شود.
در مناطقی که در رنگ آبی قرار دارند، هلال فقط با چشم مسلّح دیده میشود.
در مناطقی که بیرنگ هستند، رؤیت هلال ناممکن و نشدنی است. (زیرا مقارنه پیش از غروب آفتاب رخ میدهد و ماه نیز پس از غروب آفتاب، غروب میکند؛ ولی روشنایی هلال به اندازهای نیست که حتّی با چشم مسلّح دیده شود!)
در مناطقی که در رنگ قرمز قرار دارند، رؤیت هلال ممتنع و غیر قابل تحقّق است. (زیرا ماه پیش از غروب آفتاب، غروب میکند یا اینکه مقارنه پس از غروب آفتاب رخ میدهد.)
نتیجهگیری:
مقارنۀ ماه و خورشید در ساعت ۵:۴۶ UTC سهشنبه ۱ فوریۀ ۲۰۲۲ میلادی رخ میدهد؛ امّا حدود ۱۲ ساعت برای امکان نخستین رؤیت هلال با چشم مسلّح، و حدود ۱۵.۵ ساعت برای امکان نخستین رؤیت هلال با چشم عادی زمان لازم است.
با پوزش از خوانندگان و بهعلّت کمبود وقت نگارنده، رؤیتپذیری هلال بنا بر مبانی مختلف فقهی، تنها برای کشور ایران چنین پیشبینی میشود:
(کافی است مبنای مرجع تقلید خویش را بیابید و فقط بندهای همان مبنا را بخوانید.)
مبنای یکم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «اشتراط اتّحاد افق» (مبنای فقهی مشهور فقهاء مانند حضرات آیات عظام امامخمینی(ره)، گلپایگانی(ره)، اراکی(ره)، سیّدمحمّد صدر(ره)، بهجت(ره)، سیستانی، شبیری زنجانی، مکارم شیرازی، سیّدمحمّدتقی مدرّسی)
۱- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب سهشنبه ۱۲ بهمن ۱۴۰۰ شمسی برابر با ۱ فوریۀ ۲۰۲۲ میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است.
۲- در غروب چهارشنبه ۱۳ بهمن ۱۴۰۰ شمسی (و ۲۹ جمادی الثانیه ۱۴۴۳ قمری در ایران) برابر با ۲ فوریۀ ۲۰۲۲ میلادی، هلال در سراسر ایران بهراحتی با چشم عادی دیده میشود و پنجشنبه ۱۴ بهمن ۱۴۰۰ شمسی برابر با ۳ فوریۀ ۲۰۲۲ میلادی، روز اوّل ماه رجب ۱۴۴۳ قمری خواهد بود.
***
مبنای دوم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «کفایت رؤیت در نقاطی که در بیشترِ شب با هم مشترکاند» (مبنای فقهی حضرت آیتالله العظمی وحید خراسانی)
۱- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب سهشنبه ۱۲ بهمن ۱۴۰۰ شمسی برابر با ۱ فوریۀ ۲۰۲۲ میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است.
۲- در غروب سهشنبه ۱۲ بهمن ۱۴۰۰ شمسی برابر با ۱ فوریۀ ۲۰۲۲ میلادی، در محدودۀ سبزرنگ نقشۀ یک (مرکز و بخشی از شرق اقیانوس آرام) هلال با چشم عادی بهراحتی دیده میشود و در محدودۀ نارنجیرنگ نقشۀ یک (بخشهایی از مرکز و شرق اقیانوس آرام، سراسر آمریکای مرکزی، بیشتر آمریکای جنوبی، و بخشهایی از آمریکای شمالی) رؤیت هلال با چشم عادی ممکن است و در محدودۀ صورتیرنگ نقشۀ یک (بخشهایی از اقیانوس اطلس و آمریکای شمالی و جنوبی) پس از رؤیت با ابزار، ممکن است هلال با چشم عادی نیز دیده شود. ایران هنگامی با منطقۀ رؤیت هلال، در بیشترِ شب، اشتراک دارد که اثبات شود هلال در بخشهایی از اقیانوس اطلس جنوبی (شرق کشور برزیل) با چشم عادی دیده شدهاست.
۳- در غروب چهارشنبه ۱۳ بهمن ۱۴۰۰ شمسی برابر با ۲ فوریۀ ۲۰۲۲ میلادی، هلال در سراسر ایران بهراحتی با چشم عادی دیده میشود و پنجشنبه ۱۴ بهمن ۱۴۰۰ شمسی برابر با ۳ فوریۀ ۲۰۲۲ میلادی، روز اوّل ماه رجب ۱۴۴۳ قمری خواهد بود.
***
مبنای سوم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «کفایت رؤیت در نقاطی که در بخشی از شب با هم مشترکاند» (مبنای فقهی حضرات آیات عظام خویی(ره)، تبریزی(ره)، لطفالله صافی گلپایگانی(ره)، محمّداسحاق فیّاض)
۱- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب سهشنبه ۱۲ بهمن ۱۴۰۰ شمسی برابر با ۱ فوریۀ ۲۰۲۲ میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است.
۲- امّا در غروب سهشنبه ۱۲ بهمن ۱۴۰۰ شمسی برابر با ۱ فوریۀ ۲۰۲۲ میلادی، در محدودۀ سبزرنگ نقشۀ یک (مرکز و بخشی از شرق اقیانوس آرام) هلال با چشم عادی بهراحتی دیده میشود و در محدودۀ نارنجیرنگ نقشۀ یک (بخشهایی از مرکز و شرق اقیانوس آرام، سراسر آمریکای مرکزی، بیشتر آمریکای جنوبی، و بخشهایی از آمریکای شمالی) نیز، رؤیت هلال با چشم عادی ممکن است؛ و از آنجا که در محدودههای سبز و نارنجیرنگ، مطمئنّاً هلال با چشم عادی دیده میشود و ایران هم در بخشی از شب با این محدودۀ رؤیت هلال مشترک است، چهارشنبه ۱۳ بهمن ۱۴۰۰ شمسی برابر با ۲ فوریۀ ۲۰۲۲ میلادی، روز اوّل ماه رجب ۱۴۴۳ قمری خواهد بود.
***
مبنای چهارم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «کفایت رؤیت در هر نقطهای برای همۀ نقاط زمین» (مبنای فقهی حضرت آیتالله العظمی بشیرحسین نجفی)
۱- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب سهشنبه ۱۲ بهمن ۱۴۰۰ شمسی برابر با ۱ فوریۀ ۲۰۲۲ میلادی، در محدودۀ سبزرنگ نقشۀ یک (مرکز و بخشی از شرق اقیانوس آرام) بهراحتی محقّق میشود؛ از اینرو، برای ایران و همۀ نقاط زمین، چهارشنبه ۱۳ بهمن ۱۴۰۰ شمسی برابر با ۲ فوریۀ ۲۰۲۲ میلادی، روز اوّل ماه رجب ۱۴۴۳ قمری خواهد بود.
***
مبنای پنجم: مبنای «کفایت رؤیت هلال با چشم مسلّح» و «اشتراط اتّحاد افق» (مبنای فقهی حضرت آیتالله العظمی خامنهای)
۱- رؤیت هلال با چشم مسلّح در غروب سهشنبه ۱۲ بهمن ۱۴۰۰ شمسی برابر با ۱ فوریۀ ۲۰۲۲ میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است.
۲- در غروب چهارشنبه ۱۳ بهمن ۱۴۰۰ شمسی برابر با ۲ فوریۀ ۲۰۲۲ میلادی، هلال در سراسر ایران بهراحتی با چشم مسلّح و عادی دیده میشود و پنجشنبه ۱۴ بهمن ۱۴۰۰ شمسی برابر با ۳ فوریۀ ۲۰۲۲ میلادی، روز اوّل ماه رجب ۱۴۴۳ قمری خواهد بود.
***
مبنای ششم: مبنای «کفایت رؤیت هلال با چشم مسلّح» و «کفایت رؤیت در نقاطی که در بخشی از شب با هم مشترکاند» (مبنای فقهی حضرات آیات عظام فاضل لنکرانی(ره)، سیّدکاظم حائری، نوری همدانی)
۱- رؤیت هلال با چشم مسلّح در غروب سهشنبه ۱۲ بهمن ۱۴۰۰ شمسی برابر با ۱ فوریۀ ۲۰۲۲ میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است.
۲- امّا در غروب سهشنبه ۱۲ بهمن ۱۴۰۰ شمسی برابر با ۱ فوریۀ ۲۰۲۲ میلادی، رؤیت هلال با چشم مسلّح در محدودههای آبی و صورتی و نارنجی و سبزرنگ نقشۀ یک (سراسر اقیانوس آرام و آمریکای مرکزی و جنوبی، بخشهایی از آمریکای شمالی، بخشهایی از اقیانوس اطلس، و بخشهایی اندک از قارّۀ آفریقا [جنوب سیرالئون و لیبریا، غرب نامیبیا، جنوبغربی آنگولا]) محقّق میشود؛ و از آنجا که در این محدودهها، مطمئنّاً هلال با چشم مسلّح دیده میشود و ایران هم در بخشی از شب با این محدودههای رؤیت هلال مشترک است، چهارشنبه ۱۳ بهمن ۱۴۰۰ شمسی برابر با ۲ فوریۀ ۲۰۲۲ میلادی، روز اوّل ماه رجب ۱۴۴۳ قمری خواهد بود.
یادآور میشود که ماه رجب، جزء ماههای حرام است و طبق «مادّهٔ ۵۵۵ قانون مجازات اسلامی» تغلیظ و افزایش دیه در ماههای حرام انجام میشود. / محسن فصاحت
برای مطالعه مبانی فقهی مربوط به «رؤیت هلال» و «اتّحاد افق»، خواندن مطالب زیر پیشنهاد میشود:
http://aasemaan25.blog.ir/post/Royat-Helal-Ofoq