شبکه اجتهاد اجتهاد و اصول فقه, حکومت و قانون, اقتصاد و بازار, عبادات و مناسک, فرهنگ و ارتباطات, خانواده و سلامت
اختصاصی شبکه اجتهاد: در تاریخ معاصر حوزههای علمیه، شماری از عالمان دینی کوشیدهاند میان فقاهت حوزوی، آموزش دانشگاهی و حضور اجتماعی پیوندی فعال برقرار کنند. آیتالله دکتر محمدهادی عبدخدایی (ره) از جمله این شخصیتها بود که مسیر علمی و عملی او، بازتابی از تلاش برای تداوم سنت اجتهادی خراسان در مواجهه با مسائل فکری و اجتماعی جهان معاصر به شمار میآمد.
او برخاسته از بیت علم و تقوا و پرورشیافتهی مکتب فقاهتی ـ معارفی خراسان بود؛ مکتبی که در آن، اصالت با قرآن و سنت و عقلانیت دینی در پرتو وحی تعریف میشود. سلوک علمی آیتالله عبدخدایی، از یکسو ریشه در مبانی فقها و اصولیان برجسته مشهد و قم داشت و از سوی دیگر، با تحصیلات دانشگاهی در سطوح عالی فلسفه و کلام اسلامی تکمیل شده بود؛ ترکیبی که امکان پیوند سنجیده میان زبان حوزه و دانشگاه را در مواجهه با مسائل نوپدید فراهم میساخت.
نهتنها در عرصه تدریس و تألیف، بلکه در میدان گفتوگوی ادیان، دیپلماسی فرهنگی، قانونگذاری و نهادسازی علمی نیز حضوری مؤثر داشت و تجربه زیسته او نشان میدهد که «فقیه معاصر» در عین پایبندی به مبانی اجتهادی، نسبت به تحولات فکری و اجتماعی زمانه بیتفاوت نیست. بررسی زندگی علمی و عملی آیتالله عبدخدایی، بازخوانی الگویی از فقاهت فعال، معارفمحور و مسئولیتپذیر فراهم میآورد؛ الگویی که میتواند در افق آینده حوزههای علمیه الهامبخش باشد.
در این گزارش مروری داریم بر ابعاد گوناگون حیات علمی و معنوی این عالم ربانی؛ از تولد در خاندانی اهل علم و تقوا در مشهد، تا تحصیلات حوزوی و دانشگاهی، تألیفات گسترده، فعالیتهای علمی و بینالمللی و در نهایت، سلوک اخلاقی و معنویای که او را تا واپسین سالهای عمر، مصداقی روشن از «عالمِ عامل» ساخته بود.
ولادت و خاندان: آیتالله دکتر محمدهادی عبدخدایی، در ۲۶ تیرماه ۱۳۱۷شمسی در مشهدمقدس در بیت علم و تقوا دیده به جهان گشود. پدرش آیتالله حاج شیخ غلامحسین تبریزی، از علمای برجسته و متقی مشهد و از شاگردان آیات عظام آخوندخراسانی، حاج سید محمدکاظم یزدی و شیخ الشریعه اصفهانی بود که سالیان طولانی در تبریز و مشهد به فعالیتهای علمی و تبلیغی و مبارزاتی مشغول بود و در مسجد جامع گوهرشاد به اقامه جماعت و نماز جمعه اهتمام داشت. مادرش نیز زنی مومنه و باتقوا از آل شهیدی بود که نقش مهمی در تربیت دینی فرزندان خود داشت.
برادران ایشان نیز همه از اهل علم و جهاد و مبارزه بودند و خاندان عبدخدایی با بسیاری از بیوت حوزوی مشهد مانند خاندان شهیدی، علم الهدی و حسینی سیستانی ارتباط نسبی و سببی داشتند و شخصیتهای حوزوی متعددی از این خاندان ها در حوزه های علمیه منشا آثار و برکات شدند که هم اکنون نیز ادامه دارد.
تحصیلات حوزوی: ایشان تحصیلات ابتدایی و مقدماتی را در مهدیه حاجی عابدزاده و دارالتعلیم دیانتی با استعداد ذاتی و پشتکار فراوان، با موفقیت به پایان رساند و سپس در ۱۱ سالگی وارد حوزه علمیه مشهد شد و در مدارس علمیه بالاسر، سلیمان خان و نواب تحصیلات حوزوی خود را آغاز نمود و از محضر اساتید برجستهای چون آیات حاج سید محمد موسوی نژاد(در ادبیات عرب)، حاج شیخ غلامحسین تبریزی (والدش)، حاج شیخ کاظم دامغانی، حاج سید جلیل الدین حسینی، حاج سید علی علمالهدی، حاج سید جواد خامنهای، حاج شیخ مجتبی قزوینی، حاج شیخ هاشم قزوینی، حاج شیخ حسین وحید خراسانی و دیگران بهره برد و سپس به مدت هفت سال در دروس خارج فقه و اصول آیتالله العظمی میلانی شرکت کرد. ایشان مدتی کوتاه نیز به حوزه علمیه قم رفت و از دروس آیات عظام حاج سید محمدرضا گلپایگانی، میرزا هاشم آملی و سید محمد محقق داماد کسب فیض نمود و به مرتبه اجتهاد نایل آمد و به مشهدمقدس بازگشت.
او در طول دوران تحصیل در حوزه علمیه با شخصیتهای برجستهای هم درس و هم دوره بود که مهمترین آنها مقام معظم رهبری است که درس معالمالاصول را با یکدیگر در مدرسه علمیه سلیمان خان مباحثه میکردند.
این استاد فرزائه با بسیاری از علمای برجسته مشهد مانند آیتالله حاج میرزا جواد آقای تهرانی ارتباط صمیمی و نزدیکی داشت و به دستور ایشان جلسات مناظره علمی در مدرسه علمیه میرزا جعفر مشهد برقرار نمود که بسیاری از طلاب در آن شرکت میکردند.
تحصیلات دانشگاهی: آیتالله عبدخدایی همزمان با دروس حوزوی، دیپلم را اخذ نمود و پس از اتمام دروس حوزوی، بر اساس احساس وظیفه، وارد دانشگاه فردوسی مشهد شد و در مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد در رشته الهیات و معارف اسلامی تحصیل کرد و از اساتید برجسته دانشگاه مانند آیات سید جلال الدین آشتیانی، شیخ جعفر زاهدی، شیخ محمد واعظ زاده خراسانی و استاد کاظم مدیر شانه چی بهره مند گردید.
ایشان برای ادامه تحصیل دوره دکتری در رشته فلسفه و کلام اسلامی، راهی دانشگاه تهران شد و در آنجا از محضر اساتید بزرگی چون آیات شهید مطهری و شهید دکتر مفتح بهره برد و با زبان های خارجی مانند انگلیسی، عربی و ایتالیایی آشنایی پیدا کرد که این امر، در فعالیتهای پژوهشی و بینالمللی ایشان بسیار موثر بود.
این استاد فرزانه به لحاظ مشرب فکری، گرایش کلامی داشت و پایبند به مکتب معارفی خراسان بود. او بر این باور بود که همه تلاش ما باید متوجه فهم و ترویج معارف وحیانی قرآن و سنت شود. بر این اساس، نسبت به بسیاری از مباحث فلسفی و عرفان نظری مناقشات جدی داشت و به عرفان عملی در پرتو معارف اهل بیت(ع) معتقد بود.
تدریس در حوزه و دانشگاه: آیتالله عبدخدایی همزمان با تحصیلات حوزوی و دانشگاهی، به تدریس نیز اهتمام داشت و سالها در حوزههای علمیه و دانشگاههای معتبر کشور به آموزش طلاب و دانشجویان پرداخت. ایشان در مدارس علمیه حوزه علمیه مشهد به تدریس سطوح عالیه فقه، اصول، تفسیر، کلام، فلسفه و اخلاق و معارف اشتغال داشت و در دانشگاههای تهران، شهید بهشتی، امام صادق(ع)، فردوسی مشهد، جامعه المصطفی و دانشگاه روابط بین الملل وزارت امور خارجه و سایر مراکز آموزش عالی به تدریس دروس مرتبط با علوم اسلامی و فلسفه و کلام مشغول بود.
همچنین به عنوان استاد راهنما و مشاور در پایان نامه ها و رساله های دکتری در حوزه و دانشگاه نقش ایفا میکرد و تاکنون آثار علمی متعددی تحت اشراف ایشان به نگارش درآمده است.
سوابق پژوهشی و تألیفات: آیتالله عبدخدایی دارای سوابق پژوهشی گستردهای است و آثار متعددی در زمینههای مختلف علوم اسلامی و انسانی به نگارش درآورده است که در اینجا به آنها اشاره میکنیم.
الف. کتابهای منتشرشده:
- اخلاق پزشکی: طبع شده توسط مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی، پائیز ۱۳۷۱، در ۲۳۲ صفحه.
- جلوه گاه عرفان (شرح مناجات شعبانیه): طبع شده توسط بنیاد پژوهشهای اسلامی، ۱۳۸۴، در ۳۲۶ صفحه.
- جلوه هایی از معارف اسلامی:طبع شده توسط مرکز بین المللی ترجمه و نشر المصطفی (ع) وابسته به جامعه المصطفی العالمیه واحد مشهد مقدس، ۱۳۸۹، در ۲۷۲ صفحه. (مجموعه سخنرانیها و مقالات ارائه شده در کنفرانسهای بین المللی و دانشگاهها و مجلات خارجی در کشورهای ایتالیا، فرانسه و اسپانیا.)
- اشراف بر کتاب الاسره فی رحاب القرآن و السنه و نگارش مقدمه آن: طبع شده توسط بنیاد پژوهشهای اسلامی به زبان عربی، ۱۳۹۱، در ۴۹۱ صفحه.
- خاطره ها از سنت پیترو واتیکان: طبع شده توسط موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی (به نشر)، ۱۳۹۹، در ۵۴۴ صفحه.
- نیایش (شرح دعای کمیل)؛ جلوه های قرآنی در مناجات علوی (علیه السلام): طبع شده توسط بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۹۳، در ۴۳۰ صفحه.
- الگوها و اسوه ها (داستان هایی از سیره اقتصادی رسول اکرم (ص) ودخت گرامی ایشان (علیهم السلام): طبع شده توسط بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۹۴، در ۲۰۶ صفحه.
- گلزار توحید (بیان اعتقادات ومعارف توحیدی در قالب شعر): طبع شده توسط بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۴۰۲، در ۲۲۶ صفحه.
- مدیریت خانواده (تدبری در آیه ۳۴ سوره نساء): طبع شده توسط بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۴۰۰، در ۳۶ صفحه.
- برگی زرّین از عرفان اسلامی (شرح زیارت امین الله): طبع شده توسط بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۴۰۲، در ۲۵۸ صفحه.
- تفسیر آیات الرحمن (جلوه هایی از آیات الهی، تفسیر سوره روم): طبع شده توسط بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۴۰۲، در ۳۰۱ صفحه.
- حکمت قرآنی: طبع شده توسط بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۴۰۴، در ۳۷۴ صفحه.
- مرآه العرفان (شرح المناجاه الشعبانیه) (به زبان عربی): طبع شده توسط دارالمصطفی العالمیه در لبنان، ۱۴۰۴، در ۴۲۰ صفحه.
- همکاری در تدوین فهرست برای کتاب «الفهرست شیخ طوسی» (رضوان الله علیه).
ب. کتاب های منتشر نشده:
علاوه بر آثار منتشر شده، ایشان آثار ارزشمندی نیز دارد که هنوز به چاپ نرسیده، اما برخی از آنها آماده چاپ میباشد که به آنها اشاره میشود.
- رسول الله فی کلام الله
- تفسیر بخشی از آیات الاحکام
- تفسیر بخشی از آیات العقائد
- علومی در مورد قرآن کریم
- فلسفه سیاسی در نهج البلاغه
- مقامات عارفانه؛ ترجمه و شرح مقامات العارفین ابن سینا
- تفسیر سوره مبارکه حجرات
- یهود و مسیحیت
- شرح و نقدی بر دیدگاه مسیحیت در مورد اسلام
- اسلام و ادیان دیگر
- بر روی امواج
- فروغ حق در نهج البلاغه
- تقوای سیاسی در نهج البلاغه
- نظام مالی در حکومت اسلامی دین
- مدرنیسم و پست مدرنیسم
- قاعده لاضرر و بهداشت محیط
- مجموعه مقالات به زبان ایتالیایی
- خیر و شر از نظر آفرینش (رساله دکتری)
- تقریرات دروس اساتید خود
- مجموعه مقالات و مصاحبه ها.
ج. مقالات
استاد عبدخدایی مقالات متعددی منتشر کرده است که در اینجا به مهمترین آنها اشاره میشود.
- مذهب- مدرنیسم- پست مدرنیسم، زبان انگلیسی، سال ۲۰۰۰، منتشر شده توسط موسسه caritaZalitica.
- توحید الهی ۱، زبان ایتالیایی، ژانویه سال ۹۹، منتشر شده توسط مجله Il-Puro-islam.
- توحید الهی ۲، زبان ایتالیایی، اکتبر سال ۹۹، منتشر شده توسط مجله Il-Puro-islam.
- اسلام راستین، زبان ایتالیایی، آوریل سال ۲۰۰۰، منتشر شده توسط مجله Il-Puro-islam.
- قاعده لاضرر و بهداشت محیط زیست، مجله علمی پژوهشی دانشکده الهیأت مشهد، شماره ۳۳ و ۳۴، سال ۱۳۷۵.
- فروغ حق در نهج البلاغه، مجله علمی پژوهشی دانشکده الهیأت مشهد، پائیز و زمستان سال ۱۳۷۹.
- تقوای سیاسی در نهج البلاغه، مجله علمی ترویجی مشکوه، شماره ۶۸ و ۶۹، زمستان سال ۱۳۷۹، ص ۱۶۷-۱۸۹.
- نگاهی به عرفان اسلامی با الهام از قرآن و عترت(علیهم السلام)، مجله علمی ترویجی مشکوه، شماره ۷۸، بهار سال ۱۳۸۲، ص ۷-۲۹.
- لقاء الهی، پیام جاویدان (رویت معنوی)، شماره ۵، سال ۱۳۸۳.
- علم الهی ونقش تربیتی ایمان به آن، سال ۳۲، شماره ۱۱۹، تابستان ۱۳۹۲.
- حضور الهی، مجله علمی ترویجی مشکوه، شماره ۸۹، سال۱۳۸۴.ص۱۸-۳۰
- فروغ بی پایان، نگاهی از مسیحیت به ساحت مقدس پیامبر اعظم(ص)، مجله علمی ترویجی مشکوه، شماره ۹۲و۹۳، پاییز و زمستان سال ۱۳۸۵، ص ۲۵-۵۶.
- شیر زن کربلا در قصر الخضراء، مجله علمی ترویجی مشکوه ، سال ۳۷، شماره ۱۳۹، تابستان ۱۳۹۷.
- فروعی از اخلاص در مکتب وحی و نغمه های شاعرانه، مجله علمی ترویجی مشکوه، شماره ۸۲، بهار سال ۱۳۸۳، ص ۲۱-۴۴.
- درخشش علم و عصمت در ائمه اطهار(ع)، مجله علمی ترویجی مشکوه، شماره ۷۲و ۷۳، پاییز و زمستان سال ۱۳۸۰، ص ۷-۲۹.
- نقش ایمان در پزشکی و درمان، در کتاب مجموعه مقالات سمینار دیدگاه های اسلام در پزشکی، سال۱۳۷۱.
- نظام مالی در حکومت اسلامی، در مجموعه مقالات سمینار دیدگاه های اسلام در پزشکی.
- قدرت الهی، مجله علمی ترویجی مشکوه، شماره ۱۱۰، بهار۱۳۹۰.
- نهاد فقاهت از منظر قرآن کریم.
- شورا در مکتب وحی و ولایت.
- انسجام اسلامی و راهکارهای آن.
- پژوهشی در آموزش عالی.
- جهان بینی عرفانی حافظ.
- بداء جلوه ای از اراده الهی.
- شخصیت حضرت مسیح و نقش وی در جهان از دیدگاه اسلام.
- جلوه گاه عرفان؛ برداشتی از صحیفه سجادیه که در سمینار شیراز ارائه شد.
- تجلّی کرامت انسانی در دولت مهدوی(عج)، که در سمینار قم ارائه شد.
- سیمای خورشید، که در سمینار حضرت زهرا(س) ارائه شد.
- حکمت اسلامی، مقاله و سخنرانی که در سمینار اداره ارشاد اسلامی در تهران ارائه و منتشر شد.
- آموزشهای غیر کلاسیک و ریشه های مکتبی آن، که در همایش دانشکده علوم تربیتی در مشهد ارائه شد.
حضور در کنگرهها و کنفرانسهای داخلی و بینالمللی: آیتالله عبدخدایی در کنار فعالیتهای علمی و پژوهشی خود، سخنرانیهای متعددی در کنگرهها، سمینارها و کنفرانسهای علمی داخلی و بینالمللی داشته است و مقالات متعددی را در نشستهای معتبر جهانی از جمله نشستهای یونسکو، یونیدو، بینالمجالس در فنلاند و دانشگاههای معتبر اروپایی و در کشورهایی چون فرانسه، ایتالیا، اسپانیا، فنلاند، کانادا، انگلستان، سوریه و امارات ارائه نموده است.
ارائه مقالات و سخنرانی در دانشگاهها و مراکز فکری اروپایی، از جمله مؤسسه کاتولیک پاریس، دانشگاه کمپلوتنسه مادرید و مراکز وابسته به واتیکان، نشاندهنده تعامل علمی و گفتوگوی بینفرهنگی و بینادیانی این استاد فرزانه است. موضوعات ارائهشده توسط ایشان عمدتاً حول محور اخلاق، عرفان اسلامی، گفتوگوی ادیان، مدرنیته و مسئولیتهای انسانی بوده که با برنامههای جانبی از جمله ملاقات با مقامات پارلمانی، نشست با دانشجویان ایرانی مقیم خارج، مصاحبه با رسانههای بینالمللی و حضور در نشستهای دیپلماتیک همراه بوده است.
در سطح ملی نیز وی حضور پررنگی در کنگرهها، سمینارها و گردهماییهای علمی داشته و در رویدادهای مهمی از جمله کنگره اخلاق پزشکی، همایشهای دانشجویی، نشستهای معاونان دانشگاهی و کنگره شعر عاشورا سخنرانی و مشارکت فعال داشته است. حضور در نشستهای تخصصی پزشکی، مسابقات قرآنی و برنامههای فرهنگی، همراه با عضویت در هیئت علمی و داوری مقالات، گواهی بر فعالیت گسترده علمی و اجتماعی ایشان در عرصه دانشگاهی و فرهنگی کشور است. این مجموعه فعالیتها، هم در سطح داخلی و هم بینالمللی، نشاندهنده جایگاه علمی، اخلاقی و فکری ایشان در عرصههای دینی و فرهنگی است.
فعالیتهای تبلیغی و مبارزاتی: آیتالله عبدخدایی از پیشگامان منبر و خطابه بوده و از سالهای پیش از انقلاب، فعالیتهای تبلیغی و انقلابی گستردهای در داخل و خارج کشور داشته است. او با وجود ممانعتهای شدید ساواک، سخنرانیهای متعددی در تهران و سایر شهرها ایراد کرده و نماز جماعت و جمعه را در مسجد گوهرشاد مشهد و حتی در منزل خود به صورت یک حرکت مذهبی انقلابی برگزار میکرد.
استاد عبدخدایی از بنیانگذاران بسیج در خراسان بوده و در دوران اقامت امام خمینی(ره) در پاریس (سال ۱۳۵۷ش) نیز در محضر ایشان حضور داشته است. همچنین با شهید نواب صفوی همفکری داشته و با وی ملاقاتهایی داشته است.
ایشان پیش از پیروزی انقلاب، سخنرانیهای کوبنده و تأثیرگذاری در مجمع جهانی اسلامی لندن، تالار دانشگاه و برایتون انجام داد و مواضع انقلاب اسلامی و جنایات رژیم پهلوی را به جهانیان اعلام کرد.
وی در هیأت اعزامی به کنگره سازمان ملل در اتریش و نشست بینالمجالس در گواتمالا شرکت و سخنرانی کرد. همچنین به کشورهای مختلفی از جمله عربستان، عراق، سوریه، امارات، بحرین، کویت، کشورهای اروپایی (فرانسه، انگلیس، آلمان، ایتالیا، سوئیس، اتریش، اسپانیا، فنلاند)، روسیه، آسیای شرقی (چین و ژاپن)، جنوب آسیا (هند و پاکستان) و آمریکای شمالی و مرکزی (کانادا، مکزیک و گواتمالا) سفرهای متعددی برای تبلیغ، گفتوگوی فرهنگی و مذاکره داشته است.
این استاد فرهیخته در حوزه نهادسازی، از پیشگامان ارائه طرحها و نظرات مهم در ساختارهای جمهوری اسلامی بود و از جمله نخستین کسانی است که به ایدههایی چون تأسیس دانشگاه بینالملل اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی، دیوان عدالت اداری، بازرسی کل کشور، دیوان محاسبات و قانون مطبوعات پرداخت و لوایح برنامه و بودجه را طراحی کرد.
ایشان در دوران جنگ تحمیلی نیز بهصورت مکرر به جبهههای غرب و جنوب رفت و از اردوگاههای نیروهای مسلح بازدید و در جمع رزمندگان سخنرانی میکرد.
همچنین تأسیس «بهداشت و بیمه محصلین علوم دینی» از دیگر ابتکارات این عالم ربانی در حوزه رسیدگی و مراقبت از طلاب میباشد. ایشان همچنین نمایندگی و اجازه در امور حسبیه را از برخی از مراجع برجسته تقلید دریافت کرده بود که نشاندهنده جایگاه اخلاقی و معنوی و اعتماد بزرگان به ایشان است.
آیتالله عبدخدایی در سلوک سیاسی، شخصیتی انقلابی و پایبند به ولایت فقیه بود و مبارزه و حرکت در مسیر اهداف و آرمانهای امام خمینی و مقام معظم رهبری را ضروری میدانست و معتقد بود باید حوزه های علمیه فقیه متخصص در علوم روز تربیت کنند تا بتوانند نیازهای جامعه اسلامی را پاسخگو باشند.
سوابق و مسئولیتهای علمی، فرهنگی و سیاسی: آیتالله عبدخدایی دارای سوابق طولانی و چشمگیری در زمینههای مدیریتی و اجرایی در عرصههای علمی، فرهنگی و سیاسی میباشد. ایشان حدود ۳۰ سال عضو هیأت علمی دانشگاه فردوسی مشهد بوده و طی سالهای مشخصی مدیریت گروه ادیان و عرفان را در این دانشگاه بر عهده داشته است. همچنین به مدت چندین سال ریاست دانشکده علوم قرآنی مشهد را به عهده داشته و به عنوان مدیر و متولی مدرسه علمیه جعفریه(ع) و مؤسس مدرسه علمیه رضویه فعالیت کرده است. در حوزه دینی، عضویت در هیأت متولیان حسینیه خراسانیها در کربلای معلی و عضویت در هیأتهای علمی و امنای مدارس و مراکز علمیه از جمله مدرسه انوارالصادق(ع)، مدرسه علوم دینی حضرت ولی عصر(عج) و موسسه میراث فقاهت خراسان و تولیت مکتب عصمتیه، گواهی بر جایگاه معنوی و علمی ایشان است.
همچنین به عنوان استاد و عضو هیأت علمی جامعه المصطفی(ص) در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری، و رئیس و عضو هیئت موسس موسسه آموزش عالی حکمت رضوی، در تربیت نسل جوان دانشجو نقش فعالی ایفا کرد. از دیگر فعالیتهای فرهنگی مدیریتی ایشان میتوان به عضویت در شورای عالی انقلاب فرهنگی، شورای پژوهشهای علمی کشور، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، و ریاست کمیسیون الهیات، ادبیات، فلسفه، تاریخ و هنر در این شورا اشاره کرد. همچنین به عنوان عضو هیأت امنای دانشگاههای شرق کشور (فردوسی، سبزوار، بیرجند)، و ریاست هیأت امنای بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، عضو شورای عالی فرهنگی آستان قدس رضوی، عضو هیأت امناء دانشگاه علوم اسلامی رضوی و عضو شورای برنامه ریزی حوزه علمیه خراسان، در مدیریت و هدایت نهادهای علمی و فرهنگی و حوزوی کشور نقش فعالی داشته است.
در حوزه سیاسی و نمایندگی، به توصیه علمای وقت مشهد سه دوره نماینده مردم خراسان در مجلس شورای اسلامی (دورههای اول، دوم و چهارم) بوده و به مدت حدود ده سال ریاست کمیسیون فرهنگ و آموزش عالی را بر عهده داشته است. همچنین ریاست کمیسیون تحقیق در مورد اعتبارنامهها به مدت چهار سال، ریاست کمیسیون مشترک آموزش عالی و بهداشت و درمان، عضویت در کمیسیون فرهنگ و ارشاد اسلامی، و ریاست یکی از شعب مجلس از دیگر مسئولیتهای دوره نمایندگی ایشان بوده است. همچنین به عنوان ریاست گروه پارلمانی ایران و هند، و عضو شورای تدوین آییننامه مجلس، در تدوین قوانین و سیاستهای فرهنگی و آموزشی کشور مشارکت داشته است.
از دیگر مسئولیتهای مهم، نمایندگی به عنوان یازدهمین سفیر جمهوری اسلامی ایران در واتیکان (از ۱۴ اردیبهشت ۱۳۷۶ تا ۱۳۷۹) است که نشاندهنده نقش دیپلماتیک ایشان در گفتوگوی بینادیانی است.
در عرصه داخلی، معاونت فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خراسان در آغاز انقلاب، نمایندگی روحانیت در این نهاد، عضویت در کمیته معارف به ریاست مقام معظم رهبری و مسئولیت اجرایی دفتر مرکزی نمایندگان مقام معظم رهبری در دانشگاهها، و عضویت در مجمع مشورتی مدیران استانی و شهری از دیگر فعالیتهای اجرایی ایشان محسوب میشود. همچنین به عنوان عضو مجلس خبرگان رهبری (دوره پنجم)، و عضو کمیسیونهای سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و هیأت اندیشهورز این مجلس، در مراکز تصمیمگیری عالی کشور حضور فعال داشته است. همچنین به عنوان خادم الرضا(ع) و دبیر علمی اولین کنگره امام رضا (ع) و گفتوگوی ادیان در سال ۱۳۹۷، و عضو هیأت تحریریه مجلات علمی و ترویجی از جمله «مشکوه» و «نهج البلاغه»، در ترویج فرهنگ اسلامی و علمی کشور نقش مؤثری ایفا کرده است.
خصوصیات اخلاقی و معنوی: آیتالله عبدخدایی، الگویی بارز از یک عالم دینی متعهد، مخلص، متقی، متواضع و زاهد بود. با تمام جایگاه علمی و اجتماعی که داشت، اما همواره به دور از هرگونه تشریفات و تظاهر، زندگی ساده و بی آلایشی را رقم میزد. حسن خلق و اخلاص ایشان باعث میشد که هم در میان علما، هم در میان طلاب و هم در میان مردم محبوب باشد. هر کس که به نزد ایشان میآمد، با لبخند و گرمی پذیرایی میشد و احساس میکرد که در کنار پدری مهربان و دلسوز و رقیق القلب قرار دارد.
تواضع ایشان به حدی بود که در میان دیگران هرگز خود را ممتاز نمیدانست و همیشه خود را یک خادم از خدمتگزاران دین و مردم میپنداشت. به طلاب رسیدگی میکرد و برای حل مشکلات مردم کوشا بود.
این استاد فرزانه هرگز به دنیا و زینتهای آن علاقهای نشان نمیداد و منزل شخصاش را وقف مدرسه علمیه و تربیت طلاب علوم دینی و فقیه قرآنی نمود.
سلوک شخصی ایشان سرشار از عبادت و معنویت بود؛ اهل مناجات و تعبّد و بکاء بود و به عنوان یک عارف دلباخته به اهل بیت(ع) شناخته میشد. سخنانش چون از دل بر میآمد بر نفوس تاثیرگذار بود و قلب ایشان نسبت به مصائب دین، امت و مشکلات مردم همواره نرم و حساس بود و در بسیاری از مناسبتها، با یاد اهل بیت (ع) و فجایع تاریخ اسلام، اشک میریخت. اهل عمل بود و مصداق بارز روایت «من یذکّرکم الله رویته» به شمار میرفت زیرا هر کس ایشان را میدید، یاد خدا میافتاد، چرا که در چهره، گفتار و رفتارش، نور تقوا و عبودیت میدرخشید.
ارتحال: آیتالله حاج شیخ محمدهادی عبدخدایی سرانجام پس از عمری جهاد، تدریس، تألیف و خدمت به دین و نظام اسلامی، و پس از گذراندن یک دوره بیماری، در سحرگاه جمعه ۱۰ بهمن ۱۴۰۴شمسی دار فانی را وداع گفت و به دیار باقی شتافت.
پیکر مطهر این عالم مجاهد روز شنبه ۱۱ بهمن با حضور با شکوه علما، حوزویان و عموم مردم از محل مهدیه مشهد به سمت حرم مطهر رضوی تشییع شد و پس از اقامه نماز از سوی آیتالله حاج سید احمد علمالهدی، نماینده محترم ولی فقیه در خراسان رضوی و امام جمعه مشهد، در رواق دارالزهد حرم مطهر، به خاک سپرده شد.
در پی رحلت این شخصیت برجسته، رهبر معظّم انقلاب اسلامی و جمعی از علما، مسئولان کشوری و فرهنگی، پیامهای تسلیتی صادر کردند و درگذشت ایشان را به خاندان عبدخدایی و شاگردان و ارادتمندان ایشان تسلیت گفتند. یادش گرامی و راهش پررهرو باد.
پیام تسلیت مقام معظم رهبری
متن پیام تسلیت رهبر معظم انقلاب اسلامی به شرح ذیل میباشد:
بسم الله الرّحمن الرّحیم
با تأسف و تأثر خبر درگذشت عالم متعهد جناب حجتالاسلام آقای حاج شیخ محمدهادی عبدخدائی را دریافت کردم.
ایشان از دوستان دیرین اینجانب و آراسته به فضائل و در سالهای متمادی در تهران و مشهد و نیز در خارج کشور منشاء خدمات ارزشمند بودند.
به خاندان محترم عبدخدائی تسلیت عرض میکنم و مغفرت الهی و علو درجات برای ایشان مسألت مینمایم.
سیّد علی خامنهای – ۱۱/۱۱/۱۴۰۴
نویسندگان: حجتالاسلام علیرضا نوروزی، مدیر مؤسسه میراث فقاهت خراسان و مهدی معصومی، پژوهشگر بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی
