خانه / نشریه الکترونیکی / پوشش و حجاب / کاش همه­‌ی گناهان، بدحجابی بودند!
مصطفی دری: کاش همه­‌ی گناهان، بدحجابی بودند

کاش همه­‌ی گناهان، بدحجابی بودند!

 

دریحجت‌الاسلام مصطفی دُرّی (پژوهشگر، نویسنده و استاد سطوح عالی حوزه­‌ی علمیه­‌ی قم) تلاش می‌کند تا پاسخی برای پرسش‌های زیر پیدا کند: بدحجابی یا بی‌حجابی در میان محرمات دینی، چه جایگاهی دارد؟ عالمان دینی باید نسبت به کدام‌یک از گناهان و واجبات شریعت، حساسیت بیشتری نشان دهند؟ حکومت اسلامی در اِعمال اجبار به ترک گناهان یا ترغیب نسبت به ترک گناهان، به چه ترتیبی باید تلاش کند؟

چرا برخورد جامعه­‌ی دینی با گناه صغیره‌ی بدحجابی، شدیدتر از برخورد آن با گناهان کبیره­‌ای مانند دروغ، تهمت و رباخواری است؟

بدحجابی یا بی­‌حجابی در میان محرمات دینی، چه جایگاهی دارد؟ به‌­عنوان مثال، در مقایسه بین فرد بدحجاب و فرد دروغ­گو، کدام‌یک مستوجب عقوبت بیش­تری هستند؟ عالمان دینی باید نسبت به کدام‌یک از گناهان و واجبات شریعت، حساسیت بیش­تری نشان دهند؟ حکومت اسلامی در اِعمال اجبار به ترک گناهان یا ترغیب نسبت به ترک گناهان، به چه ترتیبی باید تلاش کند؟

برای پاسخ به سؤالات فوق، ابتدا باید طبقه­‌بندی دین نسبت به واجبات دینی و محرمات الهی را شناخت و پس از آن، نسبت به وظیفه­‌ی مردم، عالمان و مبلغان دینی و حکومت اسلامی اظهار نظر کرد.

نقطه‌ضعفی که جوامع اسلامی در طی این سال­‌ها با آن مواجه بوده‌­اند و در دهه­‌ی اخیر، با گسترده شدن شبکه­‌های اطلاعاتی، به پاشنه­‌ی آشیل آن‌ها تبدیل شده است، عدم تبیین درست طبقه­‌بندی احکام دینی است. همین تبیین نادرست و غیرعلمی احکام دینی از سوی عالمان دینی، موجب شده تا مبلغان مذهبی نیز هر یک، به فراخور سلیقه­‌ی خود، برخی احکام دینی را بزرگ­تر جلوه دهند و مردم را نسبت به التزام به آن‌ها بیش­تر ترغیب کنند و در این میان، حکومت اسلامی به­‌عنوان بازوی اجرایی شریعت اسلام، رفتار سلیقه­‌ای و دوگانه‌­ای را بروز می­‌دهد.

در آستانه­‌ی عید نوروز و در یادداشت «شهروند درجه دو فقه» ضمن اشاره به سردرگمی در رابطه با شادی و تفریح اسلامی نوشته بودم که رفتار غیرعلمی عالمان دینی در رابطه با مصادیق شعایر دینی، موجب شده است تا برگزاری مراسم عزا و سوگواری اهل‌بیت علیهم‌­السلام با شور و گستردگی بیش­تری نسبت به مراسم شادی ایشان برگزار شود، درحالی‌که آنچه واجب دینی است، تعظیم شعایر الهی است، نه اینکه بزرگداشت و تعظیم، فقط در قالب مراسم سوگواری صورت پذیرد.

حال، در رابطه با برخورد با مقوله‌­ی بی­‌حجابی و بدحجابی نیز این برخورد سلیقه­‌ای و غیرعلمی، از ناحیه­‌ی کارشناسان دینی و هم به‌تبع آن‌ها از جانب مسئولان اجرایی صورت می­‌گیرد.

به­‌لحاظ علمی، بی­‌حجابی و بدحجابی، در زمره­‌ی گناهان صغیره قرار گرفته و غیر از برخی مبانی مانند مبنای مرحوم صاحب مجمع­‌البیان[۱] که همه­‌ی مناهی شریعت را گناه کبیره می­‌دانند (که جدای از مخالفت با ظهور آیه­‌ی «إن تجتنبوا کبائر ما تنهون عنه نکفّر عنه سیّئاتکم»، طرف­داران چندانی هم ندارد)، بنا بر سایر ضوابطی که برای تشخیص گناه صغیره از کبیره بیان شده است، در زمره­‌ی گناهان کبیره محسوب نمی­‌شود.

مرحوم طباطبایی قدس سره در ذیل آیه­‌ی فوق از سوره­‌ی نسا، به ۹ نظریه در باب تشخیص گناه کبیره از صغیره اشاره می­‌کنند. برخی گناهان کبیره را بنا بر روایتی که در این رابطه وارد شده است، مختص به گناهانی می­‌دانند که در قرآن کریم بر انجام آن‌ها وعده­‌ی عذاب الهی داده شده است. برخی دیگر نیز گناه کبیره را گناهی می‌انگارند که از روی استخفاف امر الهی مورد ارتکاب قرار گرفته باشد، در مقابل گناه صغیره که به گناهی اطلاق می­شود که از روی ضعف نفس و غلبه­‌ی هوا و هوس انجام شود.[۲] واضح است که با این مبانی، نمی­‌توان بدحجابی را گناه کبیره دانست.

مرحوم امام قدس سره نیز در ضمن شمارش گناهان کبیره، بدحجابی را در زمره­‌ی این گناهان ذکر نمی­‌کنند. مرحوم دستغیب قدس سره نیز که کتاب «گناهان کبیره» را به همین منظور تألیف نموده­‌اند، عدم پوشش مناسب بانوان را گناه کبیره ندانسته­‌اند.[۳]

در بررسی روایاتی که بیانگر فهرست گناهان کبیره هستند نیز اثری از پوشش نامناسب بانوان به­‌عنوان گناه کبیره به چشم نمی­‌خورد.[۴]

بنابراین ترک این واجب الهی، به‌­عنوان گناه کبیره روشن نبوده و دلیل متقنی بر آن وجود ندارد. علاوه بر آنکه حتی در صورت گناه کبیره بودن نیز قابل مقایسه با کبائری مانند رباخواری نیست که قرآن کریم، انجام آن را معادل با جنگ با خدا و رسول صلی­الله علیه و آله و سلم دانسته است. این در حالی است که رفتار عالمان دینی، متدینان و حکومت اسلامی در رابطه با رباخوار، نه‌­تنها شدیدتر از فرد بدحجاب نیست، بلکه حتی آن‌ها را مساوی نیز ندانسته‌­اند و برای بدحجاب، مجازات­‌های سنگین‌تری را نیز در نظر می­‌گیرند که مصوبه­‌ی اخیر مجلس شورای اسلامی در رابطه با جریمه­‌ی بدحجابی، تنها نمونه­‌ای از آن است.

در این میان، برخی با قرار دادن بدحجابی در ضمن عنوان «اصرار بر صغیره» تلاش می­‌کنند تا کبیره بودن آن را اثبات کرده و برخورد شدید متدینان با آن را توجیه کنند، غافل از اینکه اگر اصرار بر این صغیره، این­چنین شدت عملی را می­‌طلبد، پس با اصرارهای فراوان بر گناهان کبیره‌­ای مانند دروغ، قطع رحم و مانند آن‌ که در جامعه‌­ به‌وفور یافت می­‌شود، چه باید کرد؟! بنابراین حتی قراردادن آن در ذیل عنوان «اصرار بر صغیره» نیز رفتار شدیدتر دین­داران در رابطه با مقوله‌­ی بدحجابی نسبت به مرتکبین سایر گناهان کبیره را توجیه نمی­‌کند.

نتیجه­‌ی این رفتار غیرعلمی در رابطه با طبقه­‌بندی احکام دینی، موجب شده است تا شوربختانه، ارتکاز متدینان -که به تبع رفتار و بیان عالمان دینی و مبلغان مذهبی شکل می­‌گیرد- رأی به پلیدی بیش­ترِ بدحجابی نسبت به گناهانی مانند دروغ و غیبت بدهد؛ گناهانی که برخلاف بدحجابی، کبیره بودن آن‌ها، اجماعی است. به دنبال این کنش غیرعلمی عالمان دینی، متدینان نیز واکنش نشان داده‌­اند­ و دختران خود را بیش از تشویق به ترک گناهان کبیره‌­ای مانند دروغ، غیبت، تهمت و رباخواری، به ترک بدحجابی ترغیب می­‌کنند؛ آموزش­‌هایی که نتیجه‌­ی آن، تربیت زنانی است که در گفت‌­وگوهای توأم با غیبت و تهمتشان با یک­دیگر، آبرویی برای افراد باقی نمی‌گذارند، اما نسبت به حفظ حجابشان، سخت مقیدند. حکومت اسلامی که مبانی رفتارش برگرفته از تولیدات علمی عالمان دینی است نیز گشت ارشاد و پلیس امنیت اخلاقی به راه می‌­اندازد تا با بدحجابی مبارزه کند، اما هیچ­گاه برای دروغ­گویان و تهمت‌­زنندگان و غیبت­‌کنندگان، کوچک­‌ترین جریمه­‌ای تعیین نکرده­ و حتی چشیدن طعم یک تذکر شفاهی را نیز از آن‌ها دریغ می­‌نماید.

باری، نگاه­‌های تحقیرآمیز متدینان امروزی به زنان بدحجاب و آسان­گیری آنان نسبت به رباخواران و غیبت‌­کنندگان، حاصل رفتار غیرعلمی دیروز ماست. اگر امروز نیز فکری برای تبیین علمی طبقه­‌بندی احکام شریعت و درجه­‌ی اهمیت هر یک نزد شارع مقدس نکنیم، فردا تاوان سنگین­‌تری را خواهیم پرداخت.

پی‌نوشت:

[۱]. فضل بن حسن طبرسی، مجمع‌البیان، بیروت، مؤسسه الاعلمی، ۱۴۱۵ ق، ج ۵، ص ۷۰٫

[۲]. سید محمدحسین طباطبایی، تفسیر المیزان، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ پنجم، ۱۳۷۲، ج ۴، ص ۳۴۵ ـ ۳۵۵٫

[۳]. عبدالحسین دستغیب، گناهان کبیره، تهران، انتشارات جهان، چاپ ششم، بی‌تا، ج ۱، ص ۲۶ ـ ۲۸٫

[۴]. محمد بن یعقوب کلینی، کافی، باب الکبائر.

۱۱ دیدگاه

  1. حق با بنده خداست، بحث اصرار بر صغیره در متن جناب آقای دری اشاره شده است ولی پاسخ قانع کننده ای در کلامشان نسبت به این موضوع دیده نمی شود. بنده در طول سالیان متمادی به ندرت به مواردی برخورده ام که در جامعه برخورد شدید با بدحجابان شود. مضافا بر اینکه اگر اصرار بر صغیره از کبائر است پس چرا در بندهای قبل این قدر تاکید بر صغیره بودن بدحجابی شده است.
    فکر می کنم هر دوراندیشی اگر مقداری تأمل کند می تواند به این حقیقت برسد که چرا سرمایه گذاری دشمن خصوصا ماهواره ها و سایت های ضدانقلاب بر روی تبلیغات مستقیم و غیر مستقیم مقوله بدحجابی است که زمینه فساد و فحشاء است. چرا این سرمایه گذاری روی گناهانی که از نظر ایشان مهم تر هستند مثل دروغ و غیبت و ربا نشده است.

  2. عنوان “کاش همه­‌ی گناهان، بدحجابی بودند!” عنوانی است که انسان هرگاه آن را می شنود اولین برداشتی که از آن دارد این است که گوینده ی آن یک فرد عامی است که جایگاه حکم الله را نمی داند و در کوچک شمردن گناه فردی بی باک است و اصلا به فکر آدم نمی رسد که این حرف را یک محقق دینی متعهد زده باشد و چنین مقالی در یک سایت وزین مثل سایت اجتهاد منتشر شده باشد!!! زیبنده است که مسئولان سایت اجتهاد، در نشر مطالب، دقت بیشتری کنند تا سایت از حالت علمی به حالتی که اکنون در بسیاری از سایت های زرد ( که دنبال جذب مشتری هستند و نه دنبال حرف حق و دقیق) می بینیم بدل نشود.
    این عنوان مثل آن است که کسی با شنیدن حدیث ” الغیبه اشد من الزنا” چنین بگوید: ” کاش همه ی گناهان، زنا بودند” و یا با توجه به این که گناه شرک برتر از گناه لواط است چنین اعلام کند: “کاش همه ی گناهان لواط بودند” و …
    اما آیا واقعا نمی توان زیباتر از این گونه، عنوان زد تا گناه کوچک شمرده نشود؟!!

    • بنده هم معتقدم که سایت اجتهاد باید در انتشار نظرات دقت بیشتری کند. اگر این نوشته را بدون عنوان و سایت می دیدم بعید می دانستم حاصل نوشته کسی باشد از نظر سایت اجتهادیک محقق دینی است. مطالب فوق مشابه مطالبی است که در برخی کانال های تلگرامی و غیره دیکته وار دست به دست می شود. مقایسه و تقدیم اهم فرع بر تزاحم است. اینجا تزاحمی نیست. شما بجای اینکه حجاب را گناه صغیره و کم اهمیت نسبت به برخی گناهان معرفی کنید سعی کنید اهتمام خود و دیگران را نسبت به سایر مشکلات اجتماعی نیز همچون بالا ببرید. هر چند به نظر بنده نسبت به حجاب نیز اهتمام جدی نیست.
      علاوه بر اینکه اصرار بر گناه صغیره نیز از کبائر است چطور نویسنده از این نکته غافل شده است
      گویا نویسنده نگاهش به مقوله بدحجابی و بی حجابی تنها از نگاه فردی بوده و از توابع و پیامدهای آن در جامعه بی خبر است.
      این همه مشکلات زناشویی و طلاق ها و روابط نامشروع و قتل های ناموسی برای چیست؟ چرا برای بزرگ کردن کردن برخی گناهان به مقایسه و کوچک کردن یک گناه اجتماعی مهم روی بیاوریم؟

      • با اینکه با عنوان این مطلب موافق نیستم، ولی برخی دوستان انگار همین چند خط را هم با دقت نخوانده اند و ایراداتی مطرح می کنند که پاسخ آن در متن آمده است.
        منصف باشیم.

    • جاست انادر گارداش

      حکم الله فقط حجاب هست؟
      در خصوص دیگر احکام الهی مراجع چه موضعی گرفته اند؟
      انقدر که حجاب حجاب گفته شد؛ چه شد؟
      بابا نصف این بد حجابی ها ، برای عمل نکردن به دیگر احکام هست.

  3. به نام خدا
    نظر کارشناس فوق الذکر ظاهرا این بوده است که بیاییم و جلوی مفاسدی که گناه بزرگ تری دارد و کبیره است را بگیریم؛ اما متاسفانه مطلب را به گونه ای بیان کرده اند که پیام اصلی نظر ایشان این شده است که بابا!! این بی حجابی هم آن قدرها که علمای قبلی می گویند بزرگ نیست و به نظر خودشان دلیل هایی فقهی را هم برای این ادعای شان ردیف کرده اند؛ اما صرفنظر از مباحث فقهی، آیا بهتر نیست که افرادی مانند آقای دری در حرف زدن و اظهار نظر کردن های شان دقت بیشتری کنند تا پیام ها به صورت بالعکس منتقل نشود؟!

  4. مسئله حائز اهمیت میزان ترتب مفسده بر عمل است. هر چند رعایت نکردن حجاب گناه صغیره است اما با توجه به وجه اجتماعی این ناهنجاری و ترتب مفاسد دیگر از قبیل نگاه های حرام، بی میلی به همسران، مد گرایی، ورود پوشاک غیر اسلامی به کشور، و…، حکومت را ملزم به برخورد جدی تر با این مقوله میکند. از طرفی جنس مواجهه با کبایری نظیر دروغ و غیبت و… با برخورد با بد حجابی بسیار متفاوت است. برخورد با بدحجابی رسانه ای تر و ملموس تر در جامعه است. ولی مثلا کار فرهنگی در زمینه مبارزه با دروغگویی زیر پوستی است. و این دلیل بر کم اهمیت تر بودن آن نیست.

    • به نظر شما شرع که یک گناه را کبیره معرفی کرده و دیگری را صغیره، به وجه اجتماعی این ناهنجاری توجه نداشته عایا؟

  5. سه اشکال نظر بالا وارد است.
    +
    اشکال چهارم: روایات وعده عذاب برای گناه بدحجابی و متعلقاتش (بی حیایی) نداده اند؟ نگارنده محترم کمی بیشتر مطالعه کنند قبل از اظهار نظر مفید خواهد بود.
    اشکال پنجم: تکرار و اصرار بر گناه، و علنی بودن گناه، جزو گناهان “کبیره” دسته بندی نمی شود؟ نگارنده گویا نظرات علما را در این “انتخابی ” گزینش می کنند.
    اشکال ششم: گناه اجتماعی که در آن “حق الناس” بودن + علنی بودن + مقدمه سایر گناهان را ایجاد کردن باشد، خود دلیلی می شود بر اهتمام بیشتر در برخورد با آن. یعنی بدحجابی گناهی است که با “اشاعه فحشا” در جامعه ای اسلامی ، تناسب دارد و می توان عنوان اشاعه فحشا را نیز بر آن نهاد. در این صورت نمی توان به سادگی گفت بی حجابی گناهی صغیره است و اولویت در برخورد هم ندارد…
    مطلب نگارنده محترم بسیار بسیار ضعیف تر از حدی است که انتشار یابد یا در معرض داوری افراد قرار گیرد.
    با تشکر

  6. بسم الله الرحمن الرحیم

    اولا روایاتی که وعده عذاب بر ترک حجاب داده شده زیاد هستند ودلیلی نداریم که وعده عذاب فقط در قرآن باید باشد تا گناه کبیره باشد.

    ثانیا: اگر زنی مخیر شود که یا کشف حجاب کند ( حتی تا مرحله برهنگی کامل چون وعده عذاب در قرآن داده نشده!) ویا مقداری ربا بخورد! آیا محقق محترم تردید میکند که کسف حجاب برای او جایز است ویا جایز نیست.

    قطعا در وجدان خود می یابد که کشف حجاب در این حالت ابدا جایز نیست.

    واین یعنی که نباید از ارتکاز متشرعه در مقام کشف احکام ومراتب اهمیت آنان، غافل بود.

    وچون حجیت ارتکاز از باب حجیت قطع وجدانی است، استناد به آن به هیچ وجه غیر علمی نمیباشد.

  7. اشکال اول- آیا در مدیریت اجتماعی (و نه رابطه فرد با خدا) بین گناه علنی مثل بدحجابی و غیرعلنی مثل غیبت از جهت اهمیت فرقی نیست؟ این مطلب خلاف بسیاری از روایاتی است که نسبت به علنی شدن گناه هشدار داده اند.
    اشکال دوم- دیدگاه این کارشناس در مورد برخورد شدیدتر حکومت با رباخواری به جای بدحجابی کاملا غلط است مراجعه به مجازات رباخواری در قانون مجازات اسلامی و مقایسه با مجازات بدحجابی این حقیقت را روشن می کند.ضمن اینکه توجه داشته باشیم کثرت برخورد به معنای شدت برخورد نیست.مثلا طبیعی است که میزان برخورد حکومت اسلامی با کسانی که کمربند ایمنی نمی بندند خیلی بیشتر از کسانی است که ربا می خورند یا رشوه می گیرند و دلیل این امر به خاطر خاصیت ذاتی نبستن کمربند است که چون علنی است طبیعتا ما برخورد حکومت با آن را بیشتر می بینیم تا رشوه و ربا.
    اشکال سوم- اینکه منافاتی بین حساسیت زیاد به حجاب با حساسیت زیاد به گناهان دیگر وجود ندارد.شیوه عقلا این است که از نقاط قوت برای جبران نقاط ضعف استفاده می کنند نه آنکه نقاط قوت را هم به ضعف تبدیل کنیم.مثلا اگر مردم به عزاداری امام حسین که مستحب است خیلی تقید دارند باید از این قوت برای هدایت مردم به سایر واجبات استفاده کرد نه اینکه بگوییم ای مردم شما اینقدر به عزاداری امام حسین اهتمام نکنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Real Time Web Analytics
Real Time Web Analytics