اختصاصی شبکه اجتهاد: از ویژگیهای مبانی فکری حضرت آیتالله سیدعلی خامنهای و نظام اندیشه او، میتوان به محوریت قرآن و معارف وحی اشاره کرد؛ کاربست دقیق و عالمانه آیات قرآن و تفسیر حکیمانه آنها در خلال مباحث گستردهای که در طول حیات علمی ایشان ظهور و بروز پیدا کرده، حکایت از انس و اشراف ایشان بر معارف قرآنی دارد. شاید بتوان گفت: بنیان نظام فکری آیتالله خامنهای، بیش از همه بر معارف قرآن استوار گردیده است؛ از این رو افکار و اندیشههای ایشان در تحلیل و تصمیم گیری نسبت به عرصههای مختلف اجتماعی و سیاسی کاملاً صبغه قرآنی دارد و …
توضیحات بیشتر »حوزه علمیه هنوز به حکومت نرسیده است!/ یحیی عبدالهی
شبکه اجتهاد: در این انتخابات، حوزه علمیه همه توان خود را بسیج کرد تا مردم را به انتخاب درست برساند، همه علما، سخنرانان، نهادهای دینی پشت سر کاندیدای ارزشی قرار گرفتند اما کاندیدای رقیب که نه برنامه خاصی داشت، نه جاذبهای، نه کارنامهای، نه بیانی و با وجود نقطه ضعفهای آشکار با فاصله قابل توجهای پیروز شد و ریاست جمهوری کشور ایران را برعهده گرفت. این نشان میدهد حوزه علمیه از مناسبات اجتماعی عقب مانده است و از جایگاه راهبری و هدایت اجتماعی فرسنگها فاصله دارد. حداکثر توان او اعزام مبلغ به تعدادی روستا و مسجد است که طیف خاصی …
توضیحات بیشتر »تکملهای بر مبنای نظام امام محور در اعتبارسنجی حدیث/ یحیی عبدالهی
شبکه اجتهاد: در رابطه با نظام امام محور، ضمن تأیید و پذیرش آن، تکملهای به نظر میرسد که دستهبندی رویکردهای موجود اعتبارسنجی از حیثهای مختلفی ممکن است که هرکدام از یک زاویه و حیث خاص دستهبندی میکند. استاد مددی ریشه بحث را در این میبیند که آیا ما این عواملی که مطرح میشود (مثل ثقه، عدل، کتاب مشهور و…) را به عنوان «معیار» مطرح میکنیم یا «شاهد»؟ به بیان دیگر آیا خداوند متعال (شارع) در اعتبارسنجی برای ما معیار مشخص کرده است و گفته است باید خبرثقه را تعبداً بپذیری؟ یا اینکه نه تعبدی نیست و مطابق با سیره عقلا، …
توضیحات بیشتر »نقد کتاب «فلسفه اصول فقه» مبتنی بر مبانی کلامی استاد میرباقری
نشست نقد قبل از چاپ کتاب «فلسفه اصول فقه، تکامل در مبانی روش تفقه مبتنی بر مبانی کلامی استاد میرباقری» با ارائه حجتالاسلام یحیی عبدالهی مولف اثر و پژوهشگر فرهنگستان علوم اسلامی قم و نقد حجتالاسلام والمسلمین حسنعلی علیاکبریان استاد حوزه و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در روزهای پایانی آذرماه با حضور علاقهمندان در سالن جلسات فرهنگستان علوم اسلامی قم برگزار شد. به گزارش شبکه اجتهاد، حجتالاسلام عبدالهی در ابتدای نشست گزارش کوتاهی از ایدهای که در این کتاب دنبال کرده را بیان نمود و گفت: سرچشمه مباحث فلسفه اصول آبشخور از علم کلام دارد لذا …
توضیحات بیشتر »ملاحظاتی در باب فقه المقاصد/ یحیی عبدالهی
شبکه اجتهاد: از پایگاه مبانی استاد سید احمدمددی میتوان دو ملاحظه و از اندیشههای استاد سید مهدی میرباقری میتوان سه ملاحظه در باب فقه المقاصد را مطرح کرد. دراینجا دیدگاههای استاد علیدوست را در کتاب فقه و مصلحت مبنا قرار دادهایم. آنچه در ادامه میآید درک یکی از شاگردان دو استاد معظم است که ممکن است نیازمند اصلاح و تصحیح باشد. شاید بتوان ملاحظه اول را ناظر به مقام ثبوت مقاصد و حکم شرعی و ملاحظه دوم را ناظر به مقام اثبات (درک) آن دانست. استاد علیدوست بر این نکته تفطن دارند که نمیتوان از مقاصد، به حکم شرعی رسید بلکه …
توضیحات بیشتر »نظام «قانونی ولائی» در فقه و اصول
متن حاضر، تدوین هفده جلسه درس خارج فقه استاد سید احمد مددی است که پیرامون «نظام قانونی» بهعنوان نظام زیرساختی علم اصول و فقه ارائه شده است. به گزارش خبرنگار اجتهاد، بحث «نظام قانونی» از آنجا حائز اهمیت است که به «تکامل روش تفقه» معطوف بوده و دارای ابداعات و افق گشاییهای متعددی است که بر پایهها و ریشههای علم «اصول» و – در مرتبه بعد- «فقه» تأثیرگذار است. ازاینرو نسبت به آن دسته از نوآوریهای عرصه فقاهت که به یک مسأله یا موضوع خاص محدود است، اهمیت مضاعف دارد. شاید بتوان عصاره این دیدگاه را چنین تقریر نمود: آنچه …
توضیحات بیشتر »احکام حکومتی؛ چرایی، چیستی، چگونگی
کتاب «احکام حکومتی؛ چرایی، چیستی، چگونگی» برگرفته شده از جلسات «مبادی اصول فقه احکام حکومتی» استاد سیدمنیرالدین حسینی (ره) با تدوین و تنظیم حجتالاسلام یحیی عبداللهی از سوی نشر تمدن اسلامی منتشر شد. به گزارش خبرنگار اجتهاد، کتاب حاضر محصول ۱۲ جلسه از جلسات پژوهشی مرحوم استاد سیدمنیرالدین حسینی الهاشمی (مؤسس فرهنگستان علوم اسلامی قم) در دوره مبادی اصول فقه حکومتی میباشد که توسط حجتالاسلام یحیی عبداللهی (پژوهشگر و مدرس حوزه علمیه) با شیوه خاصی تنظیم و تألیف دوباره گردیده است که سعی اولیه بر حفظ ادبیات استاد و البته حذف برخی از موارد غیر مرتبط با اصول بحث میباشد. …
توضیحات بیشتر »سه رویکرد فقهی در تبیین «دولت اسلامی»/یحیی عبداللهی
شبکه اجتهاد: رویکرد «فقه موضوعات»، هسته مرکزی دین را دستورات و فرامین الهی میداند که فقه، آنها را در قالب احکام شرعی استنباط کرده و به مکلفین ارائه میکند. طبق این نگرش، هریک از افعال مکلفین، بهصورت یک عنوان کلی، موضوع برای یکی از احکام تکلیفی قرار میگیرد و تکلیف او را مشخص میکند. براین اساس، رویکرد «فقه موضوعات» در مواجهه با مقوله «دولت اسلامی»، بر عمل به احکام شرعی تأکید میورزد؛ طبق این نگرش، از آنجا که «دولت اسلامی»، مجری احکام شریعت است، در عرصههای مختلف بر ضرورت انطباق قوانین، مناسبات اجتماعی وتصمیم گیریهای مدیریتی بر «احکام شرعی» و …
توضیحات بیشتر »نظریه تواتر نظام مند در روش شناسی فقه نظام
حجتالاسلام عبداللهی گفت: کبرای نهفته در تواتر نظام مند، شبیه کبرای برهان نظم است که این نظم و هماهنگی نه میتواند صدفه و اتفاق باشد و نه خلق جاعلان و کذابین، بلکه همان گونه که از نظم این عالم به وجود ناظمی حکیم پی میبریم، از نظم و نظام روایات نیز به مصدری معصوم و حکیم یقین پیدا میکنیم. به گزارش شبکه اجتهاد، حجتالاسلام یحیی عبداللهی، عضو هیئت علمی فرهنگستان علوم اسلامی چندی قبل در نشست علمی ترویجی «نظریه تواتر نظام مند در روش شناسی فقه نظام» که در محل مؤسسه آموزش عالی حوزوی امام رضا (ع) برگزار شد، به …
توضیحات بیشتر »خبر واحد؛ سیر تاریخی بحث/ سید احمد مددی
اختصاصی شبکه اجتهاد: بحث «حجیت خبر» در دنیای اسلام از تاثیرگذارترین مباحث اصول است، شما هیچ مبحثی را به اندازه حجیت خبر ندارید که تاثیرگذار باشد، چون حجیت خبر کاربرد وسیع و میدان وسیعی دارد. دیگر مباحث همچون اجماع، ظواهر کتاب، قیاس در مقایسه با خبر واحد، محدود است و دامنه کمی دارد. سه دیدگاه سه دیدگاه اساسى را در مبحث حجیت خبر، مىتوان تقریر کرد: ۱. حجیت تعبدى خبر؛ این مسلک بر این اساس استوار است که ما از شارع مقدس، تکلیف به قبول خبر داریم؛ چه بخواهد آن خبر طبق شواهد و قرائن عقلایى، وثوق و اطمینان و …
توضیحات بیشتر »فهم مساله «ولایت» و بازنگری در بسیاری از دوگانهها/ یحیی عبدالهی
شبکه اجتهاد: مفهوم «ولایت» که معادل هدایت، سرپرستی و تربیت است، به عنوان اصل و اساس دین، میبایست در مفاهیم پایین دستی دین جاری شود، از این رو ضروری است که در بسیاری از مفاهم خودساخته تجدید نظر کنیم. به عنوان مثال دوگانه «تعبد یا تعقل» که خصوصاً در فضای روشنفکری رایج است از غفلت از همین مفهوم ولایت شکل میگیرد، به این نحو که آنجا که دین سخنی دارد، ما تعبداً میپذیریم و اگر دین سخنی نداشت با عقل خود سیر میکنیم، در حالیکه دین نیامده است که عقل را تعطیل کند و جای آن بنشیند و بدیل آن …
توضیحات بیشتر »تأملی انتقادی بر بنای عقلا در علم اصول/ یحیی عبدالهی
اختصاصی شبکه اجتهاد: «سیره عقلا» در علم اصول، طبق نظریه مشهور با احراز معاصرت با معصوم و امضای آن (عدم ردع) پذیرفته شده و حجت تلقی میشود. برخی دیدگاههای غیر مشهور نیز حجیت سیره عقلا را بی نیاز از دو قید «معاصرت» یا «امضاء» میدانند، به عنوان مثال امام خمینی (ره) سیرههای مستحدثه را هم اگر ردعی از آن وارد نشده باشد نیز حجت میدانند.[۱] یا برخی همچون محقق اصفهانی و آیتالله بروجردی[۲] و برخی شاگردانشان همچون علامه طباطبایی (ره)[۳] از آنجا که بازگشت سیره عقلا را به حکم عقل میدانند، آن را بی نیاز از دو قید فوق معرفی …
توضیحات بیشتر »حجیت قطع/ استاد سید احمد مددی
اختصاصی شبکه اجتهاد: «حجت»، موضوع علم اصول: از مرحوم آقای بروجردی -علی ما فی التقریر- در درس نقل شده – شاید مستفاد از کلمات ایشان است – از کتاب شافعی که موضوع علم اصول، «حجت» است. [۱] اصل این مطلب درست است. مراد از «حجت» هم صورت ذهنی است نه حجت خارجی؛ چراکه منطق و فلسفه به واقع خارجی نظر دارند اما همه بحث اصول تحلیل این صورت ذهنی است. در اصول، تمام مباحث ناظر به حجیت است. حجیت زیربنای فقه و اصول زیربنای کل فقه و اصول و کل معارف بحث «حجیت» است. عرض کردیم حجیت یعنی مرحله دوم …
توضیحات بیشتر »درآمدی بر «شأن شارع در تخاطب»
«شأن شارع» در حقیقت الگویی است که از شارع حکیم به دست میآوریم، لذا ریشههای این بحث به «خداشناسی» و «دین شناسی» بازمی گردد. از اینرو بحث «شأن شارع» را میتوان حلقه واسط میان مبانی «کلامی» و «دین شناسی» با مبانی «فلسفه فقهی» و «فلسفه اصولی» به حساب آورد، البته تکمیل دیگر اضلاع بحث، نیازمند پرداختن به مباحث «انسان شناسی»، «جامعه شناسی» و «فلسفه تاریخ» نیز میباشد. شبکه اجتهاد: «شأن شارع» در حقیقت الگو، تصویر و تمثلی است از نسبت میان «مکلف» و «خداوند متعال» (شارع حکیم) که مناسبات میان ایندو را تعیین میکند. این الگو که تصویری چند ضلعی …
توضیحات بیشتر »تقیه در پذیرش ولایت کفار! / یحیی عبدالهی
شبکه اجتهاد: حجتالاسلام سروش محلاتی در ضمن سخنانی پیرامون «روابط بین الملل و سیاست خارجی» نسبت به قبول ولایت کفار در قرآن با استناد به آیه ۲۸ سوره مبارکه آل عمران، مطلق بودن حکم تحریم پذیرش ولایت کفار را مخدوش دانسته و آن را از باب تقیه جایز میشمارد. آیه مبارکه چنین است: «لَّا یَتَّخِذِ الْمُؤْمِنُونَ الْکَافِرِینَ أَوْلِیَاءَ مِن دُونِ الْمُؤْمِنِینَ وَمَن یَفْعَلْ ذَلِکَ فَلَیْسَ مِنَ اللَّـهِ فِی شَیْءٍ إِلَّا أَن تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقَاهً وَیُحَذِّرُکُمُ اللَّـهُ نَفْسَهُ وَإِلَى اللَّـهِ الْمَصِیرُ» ﴿آل عمران: ٢٨﴾ مروری بر سخن سروش محلاتی در استثنای آیه ایشان قید «أَنْ تَتَّقُوا مِنْهُمْ تُقاهً» را چنین ترجمه …
توضیحات بیشتر »طب اسلامی به کدام روایت؟/ یحیی عبدالهی
شبکه اجتهاد: اظهار نظر پیرامون طب اسلامی امروزه بازار گرمی دارد اما نکتهای که از آن غفلت میشود اینکه موافقان و مخالفان بی آنکه التفاتی داشته باشند ذیل تلقی و رویکرد خاصی از «علم دینی» به نفی یا اثبات میپردازند و آن هم ضعیف ترین وجه ممکن از علم دینی است! در یک طبقه بندی کلان، دیدگاههای موجود در فضای «علم دینی» را در یک سیر تکاملی میتوان در سه رویکرد دسته بندی کرد: ۱- رویکرد انتزاعی و مسأله محور: رویکردی که با نگاه انتزاعی به کثرات علم، علم را به گزارههای آن تقلیل میدهد و مستقیماً به بررسی تک …
توضیحات بیشتر »درآمدی بر رویکردهای «فقه حکومتی»
کتاب «درآمدی بر رویکردهای فقه حکومتی» شامل دیدگاههای حجتالاسلام میرباقری رئیس فرهنگستان علوم اسلامی قم، در مورد فقه حکومتی است که به تحقیق و نگارش یحیی عبداللهی، بهتازگی روانه بازار نشر شد. به گزارش خبرنگار اجتهاد، کتاب «درآمدی بر رویکردهای فقه حکومتی» شامل مجموعه دیدگاههای حجتالاسلام والمسلمین سیدمحمدمهدی میرباقری استاد حوزه علمیه قم و عضو مجلس خبرگان رهبری در مورد فقه حکومتی است که به تحقیق و نگارش یحیی عبداللهی از سوی فرهنگستان علوم اسلامی قم منتشر شد. این کتاب به همراه فصل ضمیمه با عنوان «فقه حکومتی در اندیشه رهبر معظم انقلاب»، در پنج فصل تنظیم شده است که …
توضیحات بیشتر »مجموع دانشهایی که جامعه را راهبری میکنند، باید تحت ولایت قرار گیرند/ دامنههای تکاملی تفقه
مقرر مباحث استاد میرباقری میگوید: مجموع علوم و دانشهای تخصصی که جامعه را راهبری میکنند باید تحت ولایت قرار گیرد تا به عقلانیت اسلامی دست پیدا کنیم، یعنی مجموعه دانشها و علوم که نقش ایفاء میکند باید اسلامی شود.
توضیحات بیشتر »نظام قانونی ولایی در فقه و اصول
این بحث از آنجا حائز اهمیت است که به «تکامل روش تفقه» معطوف بوده و دارای ابداعات و افق گشاییهای متعددی است که بر پایهها و ریشههای علم «اصول» و - در مرتبه بعد- «فقه» تأثیرگذار است.
توضیحات بیشتر »امکان تغییر دامنه خمس توسط ولی فقیه
شبکه اجتهاد: در متون تاریخی قبل از اسلام، در غیر از عرب هم، بحث و کلمه ی خمس داریم ولی یک نحو صدقه بوده است که به فقرا داده می شده است. نوعاً بشر از هر پنج یا ده انگشت، یکی را برای یک مفهوم عالی قرار می داد؛ یا خدا یا کاهن یا… . در روایات ما هم داریم که عبدالمطلب یک کنز پیدا کرد و خمسش را داد. آن خمس یعنی صدقه دادن به فقرا. این نیست که اصل خمس از ایشان باشد کما اینکه برخی تصور کرده اند. گفتیم که در عرب قبل از اسلام مرباع داشتیم. …
توضیحات بیشتر »مأخذشناسی بیانات رهبر انقلاب در موضوع «فقه حکومتی»
عناوین و موضوعات ذیل، محصول کاوشی مختصر در بیانات مقام معظم رهبری میباشد که همگی پیرامون فقه حکومتی میباشد. به گزارش شبکه اجتهاد؛ حجتالاسلام یحیی عبداللهی پژوهشگر مرکز علوم نوین اسلامی(معنا) و محقق در زمینه مباحث فقه حکومتی یادداشتی را در باب مأخذشناسی بیانات مقام معظم رهبری در موضوع «فقه حکومتی» در اختیار وسائل قرار داده است تا علاقهمندان و پژوهشگران «فقه حکومتی» در این زمینه بتوانند با بهره برداری از عناوین و سرفصلها، پژوهشهای خود را سامان داده و گامی در راستای ترویج و تبیین این حوزه برداشته شود. البته بنابر نظر ایشان، از آنجا که این لیست، در …
توضیحات بیشتر »«فقه» و مهندسی حیات بشری
«فقه مطلوب و بالنده» میبایست هسته مرکزی «منظومه معرفت بشری» را مستند به کتاب و سنت ارائه دهد و در گام بعد، این معرفتهای دینی در لایه «علوم و دانشها» امتداد یابد و در حلقه سوم نیز به «مدلها و برنامههای اجرایی» در صحنه مدیریت اجتماعی فراوری شوند. شبکه اجتهاد: «ملاک و معیار علم»، محور گفتگوهای دانش «معرفت شناسی» است. امروزه با گستردهتر شدن چالش میان دو ساحت «علم» و «دین» و موانع پیش روی دستیابی به «علم دینی»، جامعه علمی اعم از موافقین و مخالفین به تأملات بیشتر حول ملاک و معیارهای «علم» و همچنین بازخوانی تعریف «دین» …
توضیحات بیشتر »