دیدگاه (گفت‌وگو/یاداشت)

اختصاصی شبکه اجتهاد: در پهنه علم و عمل، گاه انسان‌هایی پدیدار می‌شوند که نه تنها مظهر دانش‌اند، بلکه تجسم اخلاق، مدیریت و خدمت خالصانه به جامعه حوزوی و دانشگاهی نیز هستند. حجت‌الاسلام والمسلمین حاج سید مهدی نقیبی (رضوان‌الله‌علیه) یکی از همین چهره‌های برجسته بود؛ عالمی فرهیخته که بیش از چهار دهه با تدریس و مدیریت مدرسه علمیه امام حسن عسکری …

شبکه اجتهاد: چهل و هفت سال است که خیابان‌های بهمن‌ماه، گواهی بر یک حضورِ مستمر و پر شور است. اما فراتر از این جلوه‌های باشکوه، یک پرسشِ مهم همواره در سایه انقلاب ما قرار گرفته است: در مهندسیِ قدرتِ دینی، جایگاه مردم کجاست؟ آیا حضورِ اکثریت، صرفاً نردبانی برای عبور از مقاطعِ بحرانی است، یا بخشی از نظام حقوقیِ لاینفکِ …

اختصاصی شبکه اجتهاد: مسأله‌ی «تورّم علم اصول» و نسبتِ میانِ حجم مباحث آموزشی با کارآمدیِ استنباطی، یکی از چالش‌های نه‌چندان نوپدید در حوزه‌های علمیه شیعه است. نوشتار حاضر با روی‌کردی تحلیلی-انتقادی، نخست به بازخوانیِ نقدِ تاریخیِ سیّدمحسن امین در کتاب «أعیان الشیعه» می‌پردازد؛ نقدی که بر پارادوکسِ روشیِ شیخ انصاری (میانِ ستایشِ ایجازِ کاشف‌الغطاء و نگارشِ مبسوطِ رسائل) تمرکز دارد. …

اختصاصی شبکه اجتهاد: مقاله «نقد و بررسی نظریه پولطلا» که توسط جمعی از پژوهشگران حوزوی در عرصه بانکداری نگاشته شده است، می‌کوشد نشان دهد که نظام پولطلا، فاقد قابلیت اجرا در اقتصاد مدرن است و مشکلاتی همچون تورم، بدهی دولت و نابرابری، ذاتی پول اعتباری نیستند. این مکتوب با رویکردی تحلیلی ـ انتقادی نشان می‌دهد که نقد مذکور مبتنی بر خطاهای …

شبکه اجتهاد: حکم امام خمینی (ره) مبنی بر ارتداد نویسنده کتاب آیات شیطانی واکنشی مقطعی نبود؛ اعلام یک موضع تمدنی در برابر روندی بود که به نام آزادی بیان، توهین به مقدسات اسلامی را عادی‌سازی می‌کرد. این حکم نشان داد حرمت پیامبر اسلام برای مسلمانان خط قرمزی غیرقابل معامله است. چیزی که امروز سردمداران سیاسی غرب به ویژه آمریکا و …

اختصاصی شبکه اجتهاد: موضوع امکان موتورسواری بانوان و صدور گواهینامه برای آنان، اگرچه در ظاهر ممکن است مسئله‌ای اجتماعی یا ترافیکی به نظر برسد، اما رفته‌رفته به یکی از آزمون‌های فقه شیعی در عصر ما بدل می‌شود. آزمونی که در آن، نه صرفاً یک حکم فردی، بلکه توانایی «فقه حکومتی» برای تنظیم عاقلانه و عادلانه نسبت میان ثابتات شریعت و …

شبکه اجتهاد: بحث از شیوه حکمرانی در جمهوری اسلامی ایران، اگر قرار است تحلیلی، دقیق و درون‌حاکمیتی باشد، ناگزیر باید از سطح داوری‌های رایج درباره ناکارآمدی‌های اجرایی، خطاهای مقطعی یا ضعف برخی سیاست‌ها فراتر رود و به سطح عمیق‌تری ارتقا یابد؛ یعنی سطح منطق مسلط بر حکمرانی. در این سطح، مسأله نه اشخاص و نهادها، بلکه نحوه صورت‌بندی رابطه دولت …

شبکه اجتهاد: «امنیت» یکی از حقوق اساسی مردم در جامعه اسلامی است و نظام و حکومت اسلامی وظیفه حفظ امنیّت شهروندان، اموال عمومی، شهرها، روستاها و جاده‌ها را دارد. از نظر اسلام امنیت یکی از مهم‌ترین خطوط قرمزی است که کسی حق تعرّض به آن را ندارد لذا با متخلّفان در این زمینه برخورد می‌شود. کسانی که امنیت جامعه اسلامی …

اختصاصی شبکه اجتهاد: در میانه گفتمان‌های غالب حقوقی-سیاسی عصر مدرن که یا در دام سکولاریسم رادیکال غربی گرفتار آمده‌اند یا در رویای احیای خلافت تاریخی دست و پا می‌زنند، انقلاب اسلامی ایران به مثابه پدیده‌ای پارادایم‌شکن ظهور کرد که نه تنها جغرافیای سیاسی که نقشه معرفتی جهان اسلام را دگرگون ساخت. این انقلاب، با خلق مفهومی نوین از «حقوق عمومی …

شبکه اجتهاد: در سپهر اقتصادی ایران پس از انقلاب، دو جریان فکری متمایز اما در عین حال هم‌خانواده، کوشیده‌اند پاسخی بومی و دینی به پرسش‌های پیچیده معیشت و توسعه ارائه دهند. از یک سو، مکتب اقتصاد اسلامی قرار دارد که به عنوان چارچوبی کلان و فراگیر، خواستار بازتعریف تمامی ارکان نظام اقتصادی از تولید و توزیع تا تجارت و مالی، …

شبکه اجتهاد: مؤسسه مبارکه امام علی (ع) مناظره‌ای را میان دو استاد فلسفه و فقه پیرامون «نقش عقل در فقه» ترتیب داده و صوت و خلاصه‌ای از آن را هم منتشر کرد. این مناظره با چنین موضوعی، از اقدامات بسیار مفید و مثمر ثمری است که باید مکررا در حوزه علمیه تکرار شود. علی الخصوص با نظر به دغدغه‌ای که …

شبکه اجتهاد: در کتاب مرجع و مهم «العروه الوثقی» بحث ولایت فقیه و دامنه آن به صورت مستقل مطرح نشده است و از همین رو محشیان هم کمتر وارد اظهار نظر در این زمینه شده‌اند. با این حال از لابه لای برخی از مباحث دیگری که به تناسب طرح شده تا حدی می‌توان به نظرات فقیهان در این موضوع مهم …

شبکه اجتهاد: حکایتِ این ایام، مَثَلِ رُخ‌نماییِ روزگاری است که بدخواهانِ عنود در توهّماتِ باطلِ خویش، به دنبال آن‌اند که طومارِ شوکتِ این مُلک و ملت را درهم بپیچند؛ غافل از آنکه این بنایِ شامخ، بر تربتِ پاکی استوار گشته که حضرتِ عزت، آن را مهدِ تجلیاتِ کبرایِ خویش قرار داده است. محاصره دریایی ایرانِ امروز، ما را به یادِ …

شبکه اجتهاد: در آستانه جنگ ۱۲ روزه، نتانیاهو رهبر انقلاب اسلامی را در لیست ترور نهاد؛ اما ترامپ آن وقت حرفش این بود: «ما او را هدف قرار نمی‌دهیم، حداقل فعلاً»! (خرداد۱۴۰۴) تیرماه هم منّت نهاد که: «او را از مرگی (…) نجات دادم!» بعد از جنگ معلوم شد که نتوانسته اند نه نخواسته‌اند! افشا شد با مقامات سیاسی و …

اختصاصی شبکه اجتهاد: سال‌هاست که از «اجتهاد معاصر» سخن می‌گوییم؛ نه فقط به‌عنوان یک اصطلاح فنی، بلکه به‌عنوان خط دفاعی در برابر داوری‌هایی که فقه شیعه را در برابر تحولات جهانی، «بی‌بضاعت» ارزیابی می‌کنند. ما با ظرفیت‌هایی همچون اصول فقه، عقل عملی، قواعد عامه و ظرفیت زمان و مکان، همواره ثابت کرده‌ایم که فقه از حیث ابزار و روش، زنده …

اختصاصی شبکه اجتهاد: امروزه بحث‌های ثبوتی از وجود فقه نظام در میان متعاطیان فقه بسیار بالا گرفته است؛ عده‌‌ای قائل شده‌اند که فقه از همان بدو تأسیس دارای ساختار و نظامی بوده است که هنوز کشف نشده است و وظیفه ماست که چنین ساختاری را از دل فقه بیرون بکشیم؛ تا فقه بتواند در مسائل جدید ورود کرده و از …

شبکه اجتهاد: مردم ایران در تجربه تاریخیِ قبل و بعد از انقلاب، به یک بلوغ عقلانی دست یافته‌ و رفتارهای پیچیده‌ای در عرصه‌های سیاسی و اجتماعی از خود نشان می دهند. یکی از این عرصه‌های بسیار مهمی که باید در باره‌اش فکر کرد موضوع «نفرت بزرگ» و «تبرّی‌های اخلاقی و عقلانی» از بی‌عدالتی‌های بزرگ جهانی و فراملی و نیز فسادهای …

شبکه اجتهاد: ریشه بسیاری از اعتراضات و اغتشاشات، شیطنت‌های شیاطین جن و انس در میدان جدال همه‌جانبه و درگیری و رویارویی جریان حق و باطل است که ابتدائاً و عمدتاً در ناحیه قلوب و نظام تمایلات و احساسات است و امنیت روحی و روانی مردم را نشانه گرفته است و راه مقابله با این دستگاه طاغوت، «سکانداری قلوب» است که …

شبکه اجتهاد: در شرایطی که فشارهای اقتصادی و دغدغه‌های معیشتی، اعتراضات بحق مردمی را به دنبال داشته است، نقش علما و نهادهای دینی برای هدایت صحیح این مطالبات بیش از همیشه اهمیت می‌یابد. ورود به‌موقع و شجاعانه روحانیت در دفاع از حق مردم، نه تنها می‌تواند اعتماد عمومی به نهاد دین را بازسازی کند، بلکه با جدا کردن صف معترضان …

شبکه اجتهاد: آیا دستاوردهای سیاسی امام رضا(ع) در افق کنونی انسان معاصر کارآمدی دارد و می‌تواند به گره‌گشایی از چالش‌های انسان معاصر مددکار باشد یا خیر؟ تاکید ما این است که امام رضا(ع) با توجه به عصمت و علمی که دارند و در بالاترین سطح انسان‌شناسی هستند لذا روایات ایشان بهترین الگو برای استخراج سیره سیاسی کارآمد است و کاملا …

شبکه اجتهاد: نه به خاطرِ «اسلام رحمانی» و نفی مطلقِ خشونت، با دگراندیشی دینی یا مصلحت بافیِ سیاسی! نه به خاطر اینکه در اعتراضات و ناآرامی‌های دهه‌ی اخیر ایران هیچ کس متهم به این عناوین نمی‌شود!  بلکه بدین خاطر که: ناآرامی‌ها، اوّل «پدیده‌های اجتماعی- سیاسی» و بعد «قضائی-فقهی»‌اند. اول نیازمند «تبیین و توصیف» و بعد نوبت «حُکم یا مجازات» است. …

شبکه اجتهاد: نظام جمهوری اسلامی ایران از بدو تاسیس آن تا کنون همواره در معرض تهاجمات بیرونی، جنگ‌های تجزیه طلبانه، آشوب و اغتشاش بوده است تا امکان ارایه الگویی موفق از حکمرانی دینی از آن سلب شود. این اغتشاشات هر چند در بدو امر،‌ گاه بر خواسته‌های معقول و اعتراضات به حق استوار بوده لیکن به سرعت از سوی قدرت‌های …

اختصاصی شبکه اجتهاد: در ادبیات اصول فقه امامیه، قاعده‌ «ترجیح به مخالفت با عامه» از جمله قواعدی است که همواره محل بحث، مناقشه و بازخوانی بوده است. این قاعده، در نگاه نخست، ساده و حتی تا حدی شعاری به نظر می‌رسد: هرگاه دو خبر متعارض در اختیار باشد، خبری که با عامه مخالفت دارد، مقدم است. اما آیا واقعاً مقصود …

شبکه اجتهاد: «فقه امنیت» در پهنه فقه معاصر، کوششی است در فهم و تنظیم قواعد دینی نسبت به امر نظم، حراست و تدارک مصالح عمومی در شرایطی که تهدیدها، خطرها و آسیب‌ها می‌توانند همگان را در معرض بی‌ثباتی قرار دهند. واژه بازار در قاموس فقه امنیت صرفاً به معنای محل مبادله کالا و خدمات نیست؛ بازار نمادی است از شبکه‌ای …

شبکه اجتهاد: جوامع انسانی بدون رهبران الهی، دچار سکون و رکودو در نهایت به فرومایگی و انحطاط  می‌رسند. تاریخ نشان داده است که مردان بزرگ، همچون موج‌هایی در دریای جامعه، سرنوشت ملت‌ها را رقم می‌زنند؛ موج‌هایی که گاه ویرانگر و گاه نجات‌بخش‌اند. در میان این موج‌آفرینان، پیامبران الهی جایگاهی والایی دارند، زیرا آنان با هدایت آسمانی، خِرد انسان را بیدار …

شبکه اجتهاد: بررسی داده‌های میدانی، رسانه‌ای و الگوهای کنش در هفته‌های اخیر نشان می‌دهد ناآرامی‌ها وارد فاز جدیدی شده‌اند که ماهیت آن با دوره‌های پیشین تفاوت معنادار دارد. این تغییر فاز نه به معنای تشدید فوری بحران، بلکه به معنای گذار از اعتراضات توده‌ای و هیجانی به الگوی فرسایشی، شبکه‌ای و نقطه‌ای است؛ الگویی که هدف آن بیش از «فتح …

اختصاصی شبکه اجتهاد: اجتهاد به‌مثابه موتور پویای استنباط در فقه اسلامی، در گذار تاریخ تحولاتی ژرف را پشت سر گذاشته است. از دوران نخستین که تنها بر علم به ظواهر نصوص تکیه می‌شد، تا عصر شکوفایی تفریع و تطبیق، و سپس دوره‌های رکود و بازگشت، هر مرحله نمایانگر رویکردی خاص به منابع شریعت و نیازهای زمانه بوده است. آنچه در …

نوشتار پیش‌روی با اتکا به مبانی نظریّه‌ی نوین «فقه کلان» و بهره‌گیری از ادبیّات مدرن اقتصاد کلان، به واکاوی حکم شرعی سیاست «افزایش تعمّدی نرخ ارز» (Devaluation) توسّط دولت‌ها برای جبران کسری بودجه می‌پردازد. فرضیّه‌ این است که اقدام دولت در کاهش ارزش پول ملی به منظور کسب درآمد (Seigniorage) و کاهش تعهّدات حقیقی خود، مصداق بارز «غش در معامله …

شبکه اجتهاد: در ژرفای مباحث اصول فقه، یکی از بنیادی‌ترین پرسش‌ها به حوزه عمل شارع بازمی‌گردد: آیا قانون‌گذار الهی می‌تواند اعتبارات عقلایی را منهدم کند؟ آیا شارع، آفریننده اعتبار است یا مصرف‌کننده اعتبارات عقلایی و جهت‌دهنده به آن؟ این پرسش، هرچند در نگاه نخست رنگی نظری دارد، در حقیقت بنیان فهم ما از نسبت دین با جهان متغیر انسانی را …

اختصاصی شبکه اجتهاد: نظریه «منطقه الفراغ» برای نخستین‌بار با قلم آیت‌الله شهید سید محمدباقر صدر وارد ادبیات فقه شیعه شد. این نظریه به‌مثابه یکی از مهمترین جلوه‌های پویایی و انعطاف‌پذیری شریعت و سازوکار هم‌پایی آن با تحولات زندگی اجتماعی مطرح گردید؛ سازوکاری که ظرفیت راهبری فقاهت را در عرصه اداره ارتقاء می‌بخشید و ولی امر را قادر می‌ساخت تا متناسب …