دیدگاه (گفت‌وگو/یاداشت)

شبکه اجتهاد: اگر امیرالمؤمنین (ع) با جاهیلت سنتی رو به رو بود رهبر انقلاب با جاهلیت مدرن دست و پنچه نرم می‌کرد. تلاش می‌کنم در این یادداشت کوتاه تفاوت عصری را که رهبر انقلاب در آن می‌زیست و رهبری جامعه اسلامی را بر عهده داشت با عصر امیرالمؤمنین (ع) بسنجم. چرا که همان طوری که از بیانات رهبر فقید استفاده …

اختصاصی شبکه اجتهاد: در ادبیات روابط بین‌الملل و مطالعات استراتژیک، یکی از پیچیده‌ترین حالت‌های درگیری، «جنگ نامتقارن» است؛ تقابلی که در آن، یک طرفِ میدان از برتری چشمگیر نظامی، رسانه‌ای و اقتصادی برخوردار است و تلاش می‌کند با تکیه بر این هیمنه، اراده‌ی رقیب را پیش از آغاز نبرد فیزیکی در هم بشکند. در روزهای تقابل جبهه مقاومت با ائتلاف …

شبکه اجتهاد: اذن جهاد، توصیه به جهاد، ترغیب به جهاد و فتوای جهاد فرق دارند و هر کدام، دارای موازین و ادبیات فقهی خاصی هستند. در آیات متعددی از قرآن به اصل جهاد اشاره شده است: وَ جاهِدُوا فِی اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ… وَ قاتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ الَّذِینَ یُقاتِلُونَکُمْ و… اما فتوای جهاد در عصر غیبت، به‌معنای دستور حاکم شرع …

شبکه اجتهاد: اکنون که ناو ایرانی خارج از منطقه مورد اصابت قرار گرفته، جنگ دیگر منطقه‌ای نیست و دارایی‌های آمریکا و اسرائیل، اهداف مشروع ایران در سرتاسر جهان می‌تواند تلقی شود. در عین حال مبدأ حملات باید دقیقا شناسایی شود و به مردم معرفی شود که حمله کننده آمریکا بوده یا اسرائیل؟ و به منافع همان مبدأ در سایر نقاط …

شبکه اجتهاد: حکومت که در دیدگاه اسلامی، دستگاه اجرای دین در جامعه است، در عصر غیبت بر عهده فقیه عادل، توانا و زمان شناس گذاشته شده است، بر این اساس فقیهی که صلاحیت برتری از دیگر فقیهان عصر خود در این زمینه داشته باشد از طرف امام زمان (عج) به عنوان نائب عام مطرح می‌گردد. این حقیقت نشان دهنده آن …

اختصاصی شبکه اجتهاد: در مطالعات ژئوپلیتیک و روابط بین‌الملل، مفهوم «صلح پایدار» همواره به عنوان غایت نهایی متون نظری در نظر گرفته می‌شود. با این حال، در پارادایم فقه کلان مقاومت و دفاع مقدّس، صلحِ بدون عدالت و بدون رفع عوامل تهدید، نه تنها یک آرمانشهر نیست، بلکه یک «تله راهبردی» محسوب می‌شود. بر این اساس، توقف درگیری‌های نظامی در …

شبکه اجتهاد: شنبه نهم اسفند ۱۴۰۴ (دهم ماه مبارک رمضان ۱۴۴۷ ق.) بزرگترین رویداد تاریخ معاصر جهان پس از پیروزی انقلاب اسلامی در زمینی از تبار کربلا رخ داد و بزرگ‌مردی از  تبار سیدالشهداء به دست نامردانی از تبار یزید در نهایت مظلومیت به شهادت رسید. این رویداد که خود نیز از تبار عاشورا بود، از یک سو غم‌بارترین رویداد …

شبکه اجتهاد: شوک مصیبت تمام شد و افراط و تفریط ها سر باز کرد! به اندازه برادری کوچک دو رویکرد نادرست و ۴ عملکرد نادرست را می‌شمارم! رویکرد اول: دخالت به جای نظارت! شهید بهشتی طراح جمهوریت، برای مردم نقش نظارتی حداکثری قائل بود؛ اما «نظارت» را غیر از «دخالت» می‌دید. عملکردهای نادرست این رویکرد ۱. معرفی کردن کاندیدا برای …

شبکه اجتهاد: تاریخ شیعه و بلکه تاریخ انسانیتِ توأم با کرامت و فضیلت، همواره دو چهره‌ی نمایان داشته: چهره‌ای تراژیک و غمبار که با اشک و خون نگارگری شده و چهره‌ای مقتدر و ظفرمند که راه عزت و کرامت را به همه نشان می‌دهد، دودمان ظالمان را به باد می‌دهد و اصالت و حقانیت راه فطرت و فضیلت را تثبیت …

شبکه اجتهاد: در سال‌های اخیر، یکی از سوء‌تفاهم‌های پرتکرار درباره نظریه ولایت فقیه این است که گفته می‌شود: «رهبر قطعاً انتصابی و از طرف خداست.» همین تعبیرِ نادقیق، برای بخشی از نسل جوان این ذهنیت را ایجاد می‌کند که گویی حاکم سیاسی خود را «سایه خدا» معرفی می‌کند و هیچ سازوکار عقلایی و نظارتی در کار نیست. اما واقعیت نظریه‌ای …

اختصاصی شبکه اجتهاد: قرآن کریم در آیه شریفه ششم سوره حجرات «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جَاءَکُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْمًا بِجَهَالَهٍ فَتُصْبِحُوا عَلَىٰ مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِینَ» قاعده‌ای کلی را درباره خبر قاسق بیان می‌کند. اصولیون در باب حجیت خبر واحد به مفهوم شرط و مفهوم وصف آیه برای فبول خبر عادل واحد استدلال کرده‌اند که البته نزاع …

اختصاصی شبکه اجتهاد: در پهنه علم و عمل، گاه انسان‌هایی پدیدار می‌شوند که نه تنها مظهر دانش‌اند، بلکه تجسم اخلاق، مدیریت و خدمت خالصانه به جامعه حوزوی و دانشگاهی نیز هستند. حجت‌الاسلام والمسلمین حاج سید مهدی نقیبی (رضوان‌الله‌علیه) یکی از همین چهره‌های برجسته بود؛ عالمی فرهیخته که بیش از چهار دهه با تدریس و مدیریت مدرسه علمیه امام حسن عسکری …

شبکه اجتهاد: چهل و هفت سال است که خیابان‌های بهمن‌ماه، گواهی بر یک حضورِ مستمر و پر شور است. اما فراتر از این جلوه‌های باشکوه، یک پرسشِ مهم همواره در سایه انقلاب ما قرار گرفته است: در مهندسیِ قدرتِ دینی، جایگاه مردم کجاست؟ آیا حضورِ اکثریت، صرفاً نردبانی برای عبور از مقاطعِ بحرانی است، یا بخشی از نظام حقوقیِ لاینفکِ …

اختصاصی شبکه اجتهاد: مسأله‌ی «تورّم علم اصول» و نسبتِ میانِ حجم مباحث آموزشی با کارآمدیِ استنباطی، یکی از چالش‌های نه‌چندان نوپدید در حوزه‌های علمیه شیعه است. نوشتار حاضر با روی‌کردی تحلیلی-انتقادی، نخست به بازخوانیِ نقدِ تاریخیِ سیّدمحسن امین در کتاب «أعیان الشیعه» می‌پردازد؛ نقدی که بر پارادوکسِ روشیِ شیخ انصاری (میانِ ستایشِ ایجازِ کاشف‌الغطاء و نگارشِ مبسوطِ رسائل) تمرکز دارد. …

اختصاصی شبکه اجتهاد: مقاله «نقد و بررسی نظریه پولطلا» که توسط جمعی از پژوهشگران حوزوی در عرصه بانکداری نگاشته شده است، می‌کوشد نشان دهد که نظام پولطلا، فاقد قابلیت اجرا در اقتصاد مدرن است و مشکلاتی همچون تورم، بدهی دولت و نابرابری، ذاتی پول اعتباری نیستند. این مکتوب با رویکردی تحلیلی ـ انتقادی نشان می‌دهد که نقد مذکور مبتنی بر خطاهای …

شبکه اجتهاد: حکم امام خمینی (ره) مبنی بر ارتداد نویسنده کتاب آیات شیطانی واکنشی مقطعی نبود؛ اعلام یک موضع تمدنی در برابر روندی بود که به نام آزادی بیان، توهین به مقدسات اسلامی را عادی‌سازی می‌کرد. این حکم نشان داد حرمت پیامبر اسلام برای مسلمانان خط قرمزی غیرقابل معامله است. چیزی که امروز سردمداران سیاسی غرب به ویژه آمریکا و …

اختصاصی شبکه اجتهاد: موضوع امکان موتورسواری بانوان و صدور گواهینامه برای آنان، اگرچه در ظاهر ممکن است مسئله‌ای اجتماعی یا ترافیکی به نظر برسد، اما رفته‌رفته به یکی از آزمون‌های فقه شیعی در عصر ما بدل می‌شود. آزمونی که در آن، نه صرفاً یک حکم فردی، بلکه توانایی «فقه حکومتی» برای تنظیم عاقلانه و عادلانه نسبت میان ثابتات شریعت و …

شبکه اجتهاد: بحث از شیوه حکمرانی در جمهوری اسلامی ایران، اگر قرار است تحلیلی، دقیق و درون‌حاکمیتی باشد، ناگزیر باید از سطح داوری‌های رایج درباره ناکارآمدی‌های اجرایی، خطاهای مقطعی یا ضعف برخی سیاست‌ها فراتر رود و به سطح عمیق‌تری ارتقا یابد؛ یعنی سطح منطق مسلط بر حکمرانی. در این سطح، مسأله نه اشخاص و نهادها، بلکه نحوه صورت‌بندی رابطه دولت …

شبکه اجتهاد: «امنیت» یکی از حقوق اساسی مردم در جامعه اسلامی است و نظام و حکومت اسلامی وظیفه حفظ امنیّت شهروندان، اموال عمومی، شهرها، روستاها و جاده‌ها را دارد. از نظر اسلام امنیت یکی از مهم‌ترین خطوط قرمزی است که کسی حق تعرّض به آن را ندارد لذا با متخلّفان در این زمینه برخورد می‌شود. کسانی که امنیت جامعه اسلامی …

اختصاصی شبکه اجتهاد: در میانه گفتمان‌های غالب حقوقی-سیاسی عصر مدرن که یا در دام سکولاریسم رادیکال غربی گرفتار آمده‌اند یا در رویای احیای خلافت تاریخی دست و پا می‌زنند، انقلاب اسلامی ایران به مثابه پدیده‌ای پارادایم‌شکن ظهور کرد که نه تنها جغرافیای سیاسی که نقشه معرفتی جهان اسلام را دگرگون ساخت. این انقلاب، با خلق مفهومی نوین از «حقوق عمومی …

شبکه اجتهاد: در سپهر اقتصادی ایران پس از انقلاب، دو جریان فکری متمایز اما در عین حال هم‌خانواده، کوشیده‌اند پاسخی بومی و دینی به پرسش‌های پیچیده معیشت و توسعه ارائه دهند. از یک سو، مکتب اقتصاد اسلامی قرار دارد که به عنوان چارچوبی کلان و فراگیر، خواستار بازتعریف تمامی ارکان نظام اقتصادی از تولید و توزیع تا تجارت و مالی، …

شبکه اجتهاد: مؤسسه مبارکه امام علی (ع) مناظره‌ای را میان دو استاد فلسفه و فقه پیرامون «نقش عقل در فقه» ترتیب داده و صوت و خلاصه‌ای از آن را هم منتشر کرد. این مناظره با چنین موضوعی، از اقدامات بسیار مفید و مثمر ثمری است که باید مکررا در حوزه علمیه تکرار شود. علی الخصوص با نظر به دغدغه‌ای که …

شبکه اجتهاد: در کتاب مرجع و مهم «العروه الوثقی» بحث ولایت فقیه و دامنه آن به صورت مستقل مطرح نشده است و از همین رو محشیان هم کمتر وارد اظهار نظر در این زمینه شده‌اند. با این حال از لابه لای برخی از مباحث دیگری که به تناسب طرح شده تا حدی می‌توان به نظرات فقیهان در این موضوع مهم …

شبکه اجتهاد: حکایتِ این ایام، مَثَلِ رُخ‌نماییِ روزگاری است که بدخواهانِ عنود در توهّماتِ باطلِ خویش، به دنبال آن‌اند که طومارِ شوکتِ این مُلک و ملت را درهم بپیچند؛ غافل از آنکه این بنایِ شامخ، بر تربتِ پاکی استوار گشته که حضرتِ عزت، آن را مهدِ تجلیاتِ کبرایِ خویش قرار داده است. محاصره دریایی ایرانِ امروز، ما را به یادِ …

شبکه اجتهاد: در آستانه جنگ ۱۲ روزه، نتانیاهو رهبر انقلاب اسلامی را در لیست ترور نهاد؛ اما ترامپ آن وقت حرفش این بود: «ما او را هدف قرار نمی‌دهیم، حداقل فعلاً»! (خرداد۱۴۰۴) تیرماه هم منّت نهاد که: «او را از مرگی (…) نجات دادم!» بعد از جنگ معلوم شد که نتوانسته اند نه نخواسته‌اند! افشا شد با مقامات سیاسی و …

اختصاصی شبکه اجتهاد: سال‌هاست که از «اجتهاد معاصر» سخن می‌گوییم؛ نه فقط به‌عنوان یک اصطلاح فنی، بلکه به‌عنوان خط دفاعی در برابر داوری‌هایی که فقه شیعه را در برابر تحولات جهانی، «بی‌بضاعت» ارزیابی می‌کنند. ما با ظرفیت‌هایی همچون اصول فقه، عقل عملی، قواعد عامه و ظرفیت زمان و مکان، همواره ثابت کرده‌ایم که فقه از حیث ابزار و روش، زنده …

اختصاصی شبکه اجتهاد: امروزه بحث‌های ثبوتی از وجود فقه نظام در میان متعاطیان فقه بسیار بالا گرفته است؛ عده‌‌ای قائل شده‌اند که فقه از همان بدو تأسیس دارای ساختار و نظامی بوده است که هنوز کشف نشده است و وظیفه ماست که چنین ساختاری را از دل فقه بیرون بکشیم؛ تا فقه بتواند در مسائل جدید ورود کرده و از …

شبکه اجتهاد: مردم ایران در تجربه تاریخیِ قبل و بعد از انقلاب، به یک بلوغ عقلانی دست یافته‌ و رفتارهای پیچیده‌ای در عرصه‌های سیاسی و اجتماعی از خود نشان می دهند. یکی از این عرصه‌های بسیار مهمی که باید در باره‌اش فکر کرد موضوع «نفرت بزرگ» و «تبرّی‌های اخلاقی و عقلانی» از بی‌عدالتی‌های بزرگ جهانی و فراملی و نیز فسادهای …

شبکه اجتهاد: ریشه بسیاری از اعتراضات و اغتشاشات، شیطنت‌های شیاطین جن و انس در میدان جدال همه‌جانبه و درگیری و رویارویی جریان حق و باطل است که ابتدائاً و عمدتاً در ناحیه قلوب و نظام تمایلات و احساسات است و امنیت روحی و روانی مردم را نشانه گرفته است و راه مقابله با این دستگاه طاغوت، «سکانداری قلوب» است که …

شبکه اجتهاد: در شرایطی که فشارهای اقتصادی و دغدغه‌های معیشتی، اعتراضات بحق مردمی را به دنبال داشته است، نقش علما و نهادهای دینی برای هدایت صحیح این مطالبات بیش از همیشه اهمیت می‌یابد. ورود به‌موقع و شجاعانه روحانیت در دفاع از حق مردم، نه تنها می‌تواند اعتماد عمومی به نهاد دین را بازسازی کند، بلکه با جدا کردن صف معترضان …