پنج مسئلۀ مهم در موضوع بقاء بر تقلید از امام شهید آیت‌الله العظمی خامنه‌ای

وظیفۀ مقلدین امام شهید بعد از شهادت معظم‌له در پنج مسئله قابل بررسی است: مسئلۀ اول: بقاء بر تقلید از امام شهید. مسئلۀ دوم: مسائلی که امام شهید فتوایی نداشتند و مقلدین طبق نظر امام خمینی عمل کرده‌اند. مسئلۀ سوم: خمس و پرداخت آن. مسئلۀ چهارم: مسائل جدید و امور حسبه غیر از ردّ مظالم. مسئلۀ پنجم: احتیاط‌هایی که مقلد از مرجع خود به امام شهید رجوع نموده است.

به گزارش خبرنگار اجتهاد، بعد از شهادت آیت‌الله العظمی امام خامنه‌ای (رضوان الله تعالی علیه) مسائل متعددی در باب تقلید ایشان مطرح شده است. نکتۀ اساسی این است که وظیفۀ تمامی مقلدین امام شهید این است که مرجع زندۀ اعلم را انتخاب نموده تا تکلیف ایشان نسبت به اعمالشان به صورت کامل معین گردد.

 در ادامه بحث بقای بر معظم‌له و مهمترین مسائل مرتبط با آن، مورد بررسی قرار گرفته است. [۱] نکتۀ حائز اهمیت آن است که در بحث بقاء بر تقلید از ایشان، مقلدین معظم‌له ذیل دو عنوان تقسیم می‌شوند.

دستۀ اول کسانی هستند که قبلا مرجع میت دیگری نداشته‌اند، مانند کسانی که در زمان مرجعیت امام شهید تازه به بلوغ رسیده و در همان ابتدای امر، ایشان را به عنوان مرجع تقلید خود انتخاب کرده‌اند.

دستۀ دوم کسانی هستند که قبلا مرجع میت دیگری مثل حضرت امام (قدس سره) داشته و به سبب فتوای امام شهید در تمامی مسائل به ایشان مراجعه نموده‌اند.

مسئلۀ اول: بقاء بر تقلید از امام شهید

صورت اول: مقلد امام شهید، در فرضی که قبلا مرجع میت دیگری نداشته است:

این مقلدین اجمالا می‌توانند در مسائلی که تاکنون طبق نظر امام خامنه‌ای عمل کرده‌اند، بر تقلید خویش از ایشان باقی بمانند. اما تفصیل نظرات مراجع عظام تقلید زنده، دربارۀ بقاء بر امام شهید نسبت به این مقلدین به شرح ذیل است:

آیت‌الله سیستانی: اگر فردی آیت‌الله خامنه‌ای را اعلم می‌دانسته و ملتزم و متعهّد به پیروی از فتوای ایشان بود، واجب است بر تقلید از ایشان باقی بماند ، مگر در مسائل جدید.

آیت‌الله مکارم‌ شیرازی: اگر فردی آیت‌الله خامنه‌ای را اعلم می‌دانسته، واجب است در مسائلی که به نظر ایشان عمل کرده، بر تقلید از ایشان باقی بماند، مگر در مسائل مستحدثه و مسائلی که مطابق نظر شهید امام خامنه ای عمل نکرده است.

آیت‌الله نوری‌ همدانی: اگر فردی آیت‌الله خامنه‌ای را اعلم می‌دانسته و حداقل در برخی از مسائل طبق نظر ایشان عمل کرده، می‌تواند در همۀ مسائل از ایشان تقلید کند مگر در مسائل جدید.

آیت‌الله شبیری‌ زنجانی: اگر فردی آیت‌الله خامنه‌ای را اعلم می‌دانسته یا در صورت تساوی به فتوای ایشان -هر چند در برخی از مسائل- عمل کرده باشد، لازم است در تمام مسائل بر فتوای ایشان باقی بماند، مگر در مسائل جدید.

آیت‌الله جوادی آملی: اگر فردی آیت‌الله خامنه‌ای را اعلم می‌دانسته، بقاء بر ایشان احتیاطا واجب است، مگر در مسائل جدید.

آیت‌الله وحید خراسانی: مقلدین آیت‌الله خامنه‌ای که ایشان را اعلم می‌دانسته و حتی مکلّفینی که وظیفۀ آن‌ها تقلید از ایشان بوده، واجب است به فتوای ایشان عمل کنند مگر در مسائل جدید. چه در زمان حیات ایشان التزام به عمل به فتوای ایشان داشته و یا نداشته باشد و چه عمل به فتوای ایشان کرده یا نکرده باشد و چه فتوای ایشان را یاد گرفته و یا یاد نگرفته باشد.

صورت دوم: مقلد امام شهید، در فرضی که قبلا مرجع میت دیگری مثل امام راحل داشته است:

آیات عظام سیستانی، شبیری، وحید: واجب است اعلم میان اموات را انتخاب کند و از او تقلید کند.  بنابر این اگر شخصی قبلا از حضرت امام تقلید می کرده است و سپس از شهید امام خامنه ای تقلید می کرده است، چنانچه حضرت امام را از شهید امام خامنه‌ای اعلم بداند، باید در تمامی مسائل از حضرت امام تقلید کند.

آیت‌الله مکارم شیرازی: باید از مرجع دوم تقلید کند. بنابراین اگر ابتدا مقلد حضرت امام بوده است و پس از فوت امام راحل از امام شهید آیت‌الله خامنه‌ای تقلید کرده است، در مسائلی که مطابق نظر امام شهید عمل کرده، باید بر آیت‌الله خامنه‌ای باقی بماند.

آیت‌الله نوری‌ همدانی: می‌تواند از مرجع دوم یعنی امام خامنه‌ای تقلید کند.

مسئلۀ دوم: مسائلی که امام شهید فتوایی نداشتند و مقلدین طبق نظر امام خمینی عمل کرده‌اند

در موضوعاتی که امام شهید فتوایی نداشتند و مطابق نظر امام خمینی پاسخگویی صورت می‌گرفت، همچنان می‌توانند در چنین مسائلی مطابق نظر حضرت امام عمل نمایند؛ چون امام شهید تقلید ابتدائی از حضرت امام قدس سره را جائز می‌دانستند.[۲]

مسئلۀ سوم: خمس و پرداخت آن

۱- اگر شخصی وظیفه‌اش مطابق نظر مرجع زندۀ اعلم، تقلید از امام شهید باشد، موظف است خمس را به دفتر ولی امر مسلمین پرداخت کند و حال که ولی امر از سوی مجلس خبرگان مشخص شده، موظف است خمس خود را به دفاتر امام شهید که هم‌اکنون دفتر رهبر معظم انقلاب اسلامی آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای (حفظه الله) است، تحویل دهد.

۲- اگر شخصی وظیفه‌اش مطابق نظر مرجع زندۀ اعلم، تقلید از حضرت امام خمینی باشد، در مسئلۀ پرداخت خمس، موظف است به نظر حضرت امام عمل نماید؛ لذا بر او لازم است خمسش را به دفتر مرجع زندۀ اعلم تحویل دهد. البته باید اعلام نماید که مقلد امام خمینی است تا دفتر مرجع زندۀ اعلم او، نظرات امام خمینی را در مصرف خمس لحاظ نمایند.

مسئلۀ چهارم: مسائل جدید و امور حسبه غیر از ردّ مظالم

در مسائل جدید باید به مرجع زندۀ اعلم مراجعه شود و همچنین در امور حسبه غیر از رد مظالم.[۳]

مسئلۀ پنجم: احتیاط‌هایی که مقلد از مرجع خود به امام شهید رجوع نموده است

گاهی مرجع تقلید شخصی در یک فرع فقهی احتیاط واجب داشته و مقلد ایشان چون امام شهید را اعلم بعد از مرجع خود می‌دانسته، در آن فرع به فتوای امام شهید رجوع کرده است. حال که ایشان به شهادت رسیدند، در آن فرع فقهی چه وظیفه‌ای دارد؟

این مسئله از فروع بقاء بر میت است و مقلد باید به نظر مرجع زنده‌اش در باب بقاء بر میت دقت کند. فرض کنید کسی مرجعش آیت‌الله سیستانی بوده است. این مقلد، مبتنی بر اینکه اعلم بعد از آیت‌الله سیستانی، امام شهید بوده، احتیاط واجب آیت‌الله سیستانی در یک فرع فقهی را به فتوای امام شهید رجوع کرده بوده است. روشن است که طبق نظر آیت‌الله سیستانی در چنین فرعی، واجب است بر امام شهید باقی بماند.

تذکر: اگر مرجع شخصی آیت‌الله مکارم شیرازی باشد، صرف بناگذاردن بر رجوع احتیاط واجب ایشان به امام شهید کافی نیست، بلکه لازم است به فتوای امام شهید در آن مسئله عمل کرده باشد. اگر عمل به فتوا محقق شده، طبق نظر آیت‌الله مکارم شیرازی باید در آن فرع فقهی بر نظر امام شهید باقی بماند و اگر عمل به فتوای امام شهید انجام نشده و فقط بنای ذهنی بر رجوع به فتوای ایشان بوده، طبق نظر آیت‌الله مکارم شیرازی چون تقلید محقق نشده، در آن فرع فقهی باید به احتیاط آیت‌الله مکارم شیرازی عمل نماید و همچنین می‌تواند به اعلم زندۀ بعد از ایشان مراجعه کند.[۴]

—————————————————–

پی‌نوشت:

[۱]  موارد این فایل بر اساس جلسۀ اول گروه علمی مشترک با حضور آقایان حسین خادم الخمسه، مجید داورزنی، سیدرضا موسوی بایگی، محمدهادی رنجبر، سیدمحمد ضیائی، مظفر برسلانی، سیدعباس دیانت‌مقدم، مهدی نخعی مورخ: ۱۴ اسفند ۱۴۰۴، آماده شده است.

[۲] به تاثیر مسئلۀ اول بر این مسئله دقت شود. فرض کنید کسی مقلد امام خمینی بوده و در زمان رهبری امام شهید در تمامی مسائل مقلد ایشان شده است. این فرد اگر مرجع اعلم فعلی را آیت‌الله سیستانی بداند، موظف است اعلم بین رهبری و امام خمینی را انتخاب کند. لذا اگر امام خمینی را اعلم از امام شهید بداند، موظف خواهد بود به امام خمینی مراجعه نماید و مبتنی بر این امر دیگر مسئلۀ دوم برای او مطرح نخواهد شد.

[۳] در رد مظالم امام شهید آیت‌الله العظمی خامنه‌ای اذن از مجتهد را لازم نمی‌دانند. لذا اگر کسی با اذن مرجع اعلم زنده بر معظم‌له باقی بماند، مجاز خواهد بود ردّ مظالمش را مثل گذشته بدون اذن از یک مجتهد به فقرا پرداخت نماید.

[۴] در فتاوایی که شخص از یک مرجع زنده به مرجع زندۀ دیگر رجوع کرده نیز مسئله به همین صورت است.