قالب وردپرس افزونه وردپرس
خانه / آخرین اخبار / احتضار مبنای وثوق سندی/ محمد ذکاوت
احتضار مبنای وثوق سندی/ محمد ذکاوت

دیدگاه و نظر/ یاداشت؛

احتضار مبنای وثوق سندی/ محمد ذکاوت

اختصاصی شبکه اجتهاد: معیار اخذ و رد روایات، فقط به روش بررسی سند آن‌ها (مبنای وثوق سندی)، از مبانی حدیث پژوهی است که از قرن هفتم در شیعه رایج شد. علمای متقدم شیعه نه آن را نیاز داشته و نه آن را به کار بسته‌اند. عرف، به حکم «قد یَصدُقُ الکاذب» و «قد یُخطِیءُ الصادق» شهادت می‌دهد که این معیار به تنهائی نمی‌تواند جامع صِحاح و دافع ضِعاف باشد.

متأسفانه از زمانی که تقسیم رباعیِ صحیح، موثق، حَسَن و ضعیف ـ به قیاس روش سنّیان ـ توسط مرحوم احمد بن طاووس (متوفی: ۶۷۳ قمری) و دو شاگردش علامه حلّی (متوفی: ۷۲۶ قمری) و ابن داوود حلّی (متوفی: +۷۰۷ قمری) وارد شیعه شد، ضربه‌ای به روایات شیعه زد که جبران آن جز با نادیده گرفتن این روش اخذ و رد و بازگشت به طریق قُدَماء امکان پذیر نیست. در عصر حاضر، مرحوم آیت‌الله خوئی بر این معیار خشک، ملات کاریزمائی شخصیت خود را بیفزود و ساختمانی از مقیاس روائی در «معجم رجال الحدیث» بنا نهاد که فریاد شوق مخالف بر سرِ هر کوی و بام برخاست؛ شوق از این که به روش او توانستند روایات کافی را به ربع و بلکه کمتر تقلیل دهند. با همان معیار، مرحوم محمدباقر بهبودی ـ اما بدون شخصیت کاریزمائی کافی ـ از کافی، «الصحیح من الکافی» را بنیان نهاد که اعتراض گسترده‌ی علمای شیعه را در پی داشت به نحوی که کتاب او در ایران ممنوع الطبع شد.

نیز با همین روش، مرحوم آیت‌الله آصف محسنیِ ـ از بارزترین شاگردان آیت‌الله خوئی ـ روایات بحار الأنوار را به میزان شگفت انگیزی کاهش داد، به نحوی که استاد حیدر حب الله، در «المعتبر من بحار الأنوار» ـ کتابی بر اساس نظریات رجالی آصف محسنی ـ می‌نویسد: «و یلاحظ القاری أنّ مجموع روایات الأبواب التی انتقیناها یبلغ حوالی ۵۷۶۴ روایه و أنّ الصحیح منها هو ۲۸۳ روایه فقط أی اقل من ۵٪ من الروایات».

می‌توان ادعا کرد که با مبنای وثوق سندی، نهج‌البلاغه و صحیفه‌ی سجادیه و جامعه‌ی کبیره را باید از جمله روایات ضعیف به‌حساب آورد. گویا همین منظر، موجب شده است که نهج‌البلاغه و صحیفه سجادیه از دایره‌ی استفاده‌ی فقهی دور بماند.

سنّیان اما از دیرباز، با این معیار خو کرده و خود را از بسیاری از روایات محروم ساخته بودند. آنچه در «الموضوعات» ابن الجوزی (متوفی ۵۹۷ قمری) دیده می‌شود، بر همین معیار است. محمد بن طاهر مَقدِسی شیبانی (متوفی: ۵۰۷ قمری) نیز در «معرفه التذکره فی الأحادیث الموضوعه» وقتی احادیث: «مَن أدّى فَرِیضَهً فَلهُ عِنْد الله دَعْوَهٌ مُستجابه» (هر کس نماز واجبی را خواند، دعای مستجابی در نزد خدا دارد) و «الْإِیمَانُ معرفَهٌ بِالْقَلْبِ وإقرارٌ بِاللِّسَانِ وَعملٌ بالأرکان» (ایمان، معرفت قلبی، اقرار زبانی و عمل اعضائی است) را از امام رضا علیه‌السلام نقل می‌کند، برای رد کردن آن‌ها و اثبات جعلی بودنِ آن‌ها می‌نویسد: «فِیهِ عَلیّ بن مُوسَى الرِّضَا یَأْتِی عَن آبَائِهِ بالعجائب» (در سند این روایات، علی بن موسی‌الرضا [علیه و علی آبائه السلام] است که از پدرانش حرف‌های عجیبی می‌زند [!]).

امروزه اما محققان دریافته‌اند که این روش اخذ و رد احادیث و مبنای وثوق سندی، از اساس، شالوده‌ی محکمی نداشته است. از شاگردان مرحوم آیت‌الله خوئی هم به‌جز سه نفر ـ مرحوم آیت‌الله سید تقی طباطبایی قمی، مرحوم آیت‌الله محمد آصف محسنی و آیت‌الله مرتضوی شاهرودی ـ راه ایشان را ادامه ندادند. مرحوم شهید سید محمدباقر صدر، آیت‌الله وحید خراسانی، آیت‌الله سیستانی، از شاگردان مشهور آیت‌الله خوئی و مرحوم آیت‌الله بروجردی، امام خمینی و آیت‌الله گلپایگانی و شاگردان ایشان و اینک استادان مبرّز و جامع‌نگری چون آیت‌الله سید احمد مددی و دیگر محققان و حدیث پژوهان قم، روش وثوق صدوری را برگزیده‌اند تا پاسدار حریم وسیع‌تری از تراث حدیثی شیعه باشند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Real Time Web Analytics