خانه / آخرین اخبار / حاشیه‌ای برنوشته داوری اردکانی درباره علوم انسانی اسلامی/ مهدی نصیری
حاشیه‌ای برنوشته داوری اردکانی درباره علوم انسانی اسلامی/ مهدی نصیری

حاشیه‌ای برنوشته داوری اردکانی درباره علوم انسانی اسلامی/ مهدی نصیری

شبکه اجتهاد: اخیراً یادداشتی از استاد ارجمند و متخلق دکتر رضا داوری اردکانی درباره عدم امکان علوم انسانی اسلامی و عدم صلاحیت ورود دین به این عرصه منتشر شد که درباره آن نکاتی را عرضه می‌دارم:

اگر دست دین و وحی را از ارائه و تعلیم علومی که مربوط به ساحت هدایت انسان و مدیریت جامعه انسانی است کوتاه بدانیم دیگر جایی برای حضور و مداخله دین نمی‌ماند. در حالی که منشأ و مولد همه علوم مثبت و مفید ماقبل دوران مدرن، حتی علوم مربوط به ساحت مادی و معیشتی بشر، وحی و تعالیم انبیای الهی بوده است و برخلاف نظریه  مورخان  علم مدرن، تاریخ بشر نه با جهل و صباوت و توحش که با علم و بلوغ و کمال آغاز می‌شود (و علم ادم الاسماء کلها و علم الانسان ما لم یعلم و  …) و تمدن در بعد مادی و معنوی آن با تعالیم مستقیم آدم ابوالبشر علیه‌السلام و انبیای بعدی  شکل می‌گیرد و هیچ دلیلی بر نقش تجربه مستقل بشری (جز مواردی اندک) در تمدن سازی ماقبل مدرن حتی در جهت ابزارسازی وجود ندارد و جز دهریین تقریباً هیچ عالمی قائل به تجربی بودن تمدن مادی ماقبل مدرن نبوده است. (به قول مولوی: این نجوم و طب وحی انبیاست/ عقل و حس را سوی بی سو ره کجاست / جمله حرفتها یقین از وحی بود…)

بر این اساس به نحو اولی آنچه مربوط به ساحت معنوی و فکری و اعتقادی انسان بوده از سوی انبیا به بشر ارائه شده و به تجربه و تولید فکری و عقلی او واگذار نشده است.

اما آنچه در دوران مدرن در عرصه علم و تکنیک رخ داده، انحراف از نقشه راه تمدنی انبیا با تکیه بر اندیشه خود مختار بشری است (اگر چه در این تغییر مسیر تمدنی از میراث تمدنی ما قبل مدرن بهره گرفته و در خلأ آغاز نکرده) که محصول آن،  مدن بحران آفرین و ویرانگر مدرن کنونی بوده است.

البته این که امروز با این تمدن چه نحو مواجهه‌ای باید داشت، حتماً توصیه به هدم و انهدام آن و حتی فرار از آن نیست و این که آیا باید دست به تأسیس تمدنی دیگر زد نیز بحث دیگری است که به نظر می‌رسد تنها در صورت حذف مدرنیته که ممکن است با یک جنگ ویرانگر مدرن رخ دهد، قابل طرح و بررسی است، اگر چه اساساً تحقق تمدن تراز دین منوط به حضور مبسوط الید امام معصوم علیه‌السلام است.

در زمینه اسلامی کردن علوم انسانی نیز با مفروض گرفتن نقش انحصاری وحی و دین در این عرصه، به راحتی نمی‌توان سخن از تغییر تمام عیار آن‌ها به خصوص با توصیه و بخش‌نامه و … گفت و اگر تمدن مدرن فعلاً گریزناپذیر باشد، علوم انسانی‌اش هم کم‌وبیش ناگزیر است گرچه باب نقد این علوم و بعضاً ارائه بدیل‌هایی هم می‌تواند و باید همیشه مفتوح باشد.

و اما نکته قابل توجه در این میان این است که اکنون عمدتاً پیروان حکمت متعالیه منادیان این تحول هستند و از نقش کلیدی این فلسفه در این پروژه سخن می‌گویند در حالی که بر اساس دیدگاه مخالفان، اسلامی بودن خود این فلسفه مورد سؤال و بلکه انکار است و به قول خود آقایان فاقد شئ چگونه می‌تواند معطی شئ باشد.

بنابراین سزاوار آن است که اول حوزویان تعریفشان را از علم دینی و غیردینی و اسلامی و غیر اسلامی در بین خود روشن و منقح کنند و بعد به سراغ علوم انسانی موجود در دانشگاه‌ها بروند و قبل از این امر حتماً چنین تلاشی فایده چندانی در بر نخواهد داشت بلکه بر تعارض‌ها و تنش‌های موجود فرهنگی و اجتماعی و سیاسی می‌افزاید در حالی که به نظر می‌رسد جامعه بیش از این تحمل این همه تعارضات نظری و عملی و فلسفی و کلامی و سیاسی و … را ندارد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

Real Time Web Analytics
Google Analytics Alternative