از فتوای جزئی تا فهم نظامات اجتماعی

برخی اساتید بنیاد شیخ انصاری در دیدار با استاد علیرضا اعرافی تاکید کردند که پاسخ فقهی زمانی اثرگذار است که در چارچوب یک منظومه منسجم اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی قرار گیرد. بدون این نگاه کلان، حتی پاسخ‌های معتبر فقهی نیز ممکن است در مقام اجرا به نتایج ناخواسته منجر شود.

به گزارش شبکه اجتهاد، در امتداد پیام راهبردی رهبر معظم انقلاب به مناسبت صدسالگی حوزه‌های علمیه، که در آن بر ضرورت نقش‌آفرینی تمدنی، پاسخ‌گویی به مسائل نوپدید و حضور فعال حوزه در صحنه حکمرانی تأکید شده است، نشست هم‌اندیشی اساتید و طلاب بنیاد شیخ انصاری با استاد علیرضا اعرافی، مدیر حوزه‌های علمیه، با محوریت «حل مسئله» برگزار شد.

این نشست با حضور جمعی از اساتید و طلاب، به بررسی نسبت حوزه علمیه با مسائل عینی نظام اسلامی و چالش‌های پیش‌روی تحقق مأموریت‌های جدید حوزه پرداخت.

حل مسئله؛ مطالبه‌ای برخاسته از پیام صدسالگی حوزه

در این جلسه تأکید شد که بر اساس پیام رهبر انقلاب، حوزه علمیه برای ایفای نقش تاریخی خود ناگزیر از عبور از کارکردهای صرفاً آموزشی و پژوهشی و ورود جدی به عرصه حل مسائل واقعی جامعه است. به باور حاضران، تقابل با تهدیدهای دشمن، تبیین نظامات اسلامی و حرکت به سوی نوآوری تمدنی، بدون طراحی الگوی روشن حل مسئله ممکن نخواهد بود.

فقه نظام‌مند؛ پرهیز از افراط و تفریط

برخی اساتید با اشاره به چالش‌های معرفتی موجود، نسبت به افراط و تفریط در مسیر فقاهت هشدار دادند؛ از یک‌سو، تقلیل دین به گزاره‌های محدود و از سوی دیگر، حرکت‌های شتاب‌زده‌ای که بدون اتکا به روش اجتهادی، به میان‌برهای غیر فقاهتی در اداره جامعه می‌انجامد. تأکید شد که تنها با نگاه نظام‌مند به فقه و معارف اسلامی می‌توان پاسخ‌های کارآمد و منسجم به مسائل حکمرانی ارائه کرد.

از فتوای جزئی تا فهم نظامات اجتماعی

یکی از محورهای اصلی هم‌اندیشی، نسبت «حل مسئله» با «نظامات اجتماعی» بود. سخنرانان تأکید کردند که پاسخ فقهی زمانی اثرگذار است که در چارچوب یک منظومه منسجم اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی قرار گیرد. بدون این نگاه کلان، حتی پاسخ‌های معتبر فقهی نیز ممکن است در مقام اجرا به نتایج ناخواسته منجر شود.

چالش روش در تحول حوزه

در ادامه، ضعف روشی به‌عنوان یکی از دلایل اصلی رکود علمی حوزه مورد بررسی قرار گرفت. به باور حاضران، تمرکز صرف بر تولید محتوا، بدون طراحی روش انتقال علم به میدان عمل، مانع تحقق تحول واقعی شده است. پیشنهادهایی مانند ایجاد سازوکارهای وضعیت‌سنجی علمی، تقویت ارتباط میان رشته‌ها و بازتعریف مسیر حل مسئله به‌عنوان حلقه نهایی نظام علم دینی، در این بخش مطرح شد.

ظرفیت‌های میدانی و تجربه تاریخی حوزه

در پایان، به ظرفیت طلاب شهرستانی و قرابت آنان به مسائل واقعی جامعه اشاره شد. همچنین تجربه تاریخی حوزه در مواجهه با بحران‌ها و چالش‌های اجتماعی، به‌عنوان سرمایه‌ای مغفول مورد تأکید قرار گرفت؛ سرمایه‌ای که به باور حاضران، هنوز به دانش روشمند و قابل انتقال در نظام آموزشی حوزه تبدیل نشده است.

این نشست، تلاشی برای هم‌افزایی فکری در پاسخ به پیام رهبر انقلاب و بازتعریف نقش حوزه‌های علمیه در حل مسائل نظام اسلامی بود؛ نقشی که تحقق آن، شرط اساسی حرکت به سوی تمدن نوین اسلامی عنوان شد.