دیدگاه (گفت‌وگو/یاداشت)

شبکه اجتهاد: دین مبین اسلام، نظامی جامع و فراگیر است که برای هدایت بشر در تمامی شئون زندگی، از فردی تا اجتماعی و بین‌المللی، اصول و قواعدی را ارائه داده است. فقه، به عنوان استنباط و تبیین این احکام، همواره در تلاش بوده تا با رویکردی پویا و واقع‌بینانه، به مسائل نوظهور و پیچیدگی‌های دنیای متغیر پاسخ دهد. در این …

اختصاصی شبکه اجتهاد: ما به شدت نیازمند بازخوانی «اقتصاد اعتبار علمی» در حوزه علمیه هستیم؛ وضعیتی که در آن گاهی صورت و زبان فقهی بیش از توان واقعی حل مسئله ارزش پیدا می‌کند. در چنین فضایی، سخنی ممکن است دقیق، نوآور و مرتبط با نیازهای جامعه باشد، اما چون در قالب رسمی و مألوف بیان نشده، جدی گرفته نشود. در …

اختصاصی شبکه اجتهاد: این یادداشت، چارچوبی جامع برای فهم الهیاتی جنگ و مقاومت فراهم می‌آورد. این درک، نه تنها به تبیین چرایی و چگونگی مقاومت کمک می‌کند، بلکه آن را به یک امر ارزشمند، مقدس و در نهایت، راهی به سوی تحقق عدالت و صلح جهانی معرفی می‌نماید. بخش اول: مبانی نظری الهیات جنگ الهیات جنگ، به عنوان یکی از …

شبکه اجتهاد: بعثت به‌مثابه ضرورت هدایت و ترجمه حقیقت در تاریخ انسانی: در سنت حکمت اسلامی و الهیات عقلی، بعثت هرگز به‌مثابه یک واقعه صرفاً تاریخی یا مقطعی فهم نشده، بلکه پاسخی به یک نیاز ساختاری در ساحت وجودی و اجتماعی انسان تلقی گردیده است؛ چنان‌که برخی پژوهش‌ها تصریح می‌کنند «نبوت پاسخی به محدودیت عقل عملی در هدایت جمعی انسان …

اختصاصی شبکه اجتهاد: میراث فکری استاد شهید آیت‌الله مرتضی مطهری؛ همچنان یکی از منابع راهگشا و چراغی برای مسائل نظری جمهوری اسلامی است. نگارنده در جست‌وجوی سرفصل‌هایی از آن میراث است؛ برای پاسخی به این پرسش اساسی: از منظر شهید مطهری، نخستین گامِ خودکفایی فکری در سپهر معرفتی جمهوری اسلامی کدام است؟ شهید مطهری از جمله متفکرانی بود که علوم …

شبکه اجتهاد: یکی از بخش‌های مهم اما مغفول در چهار پیام نخست رهبر انقلاب حضرت آیت‌الله امام سیدمجتبی خامنه‌ای، بخش مربوط به کشورهای همسایه ایران است. بخش معتنابهی از هر چهار پیام نخستین به همین موضوع اختصاص داده شده است. و این از اهمیت موضوع و راهبردی بودن آن در دوران جدید حکایت دارد: نخستین پیام: ۲۱ اسفند ۱۴۰۴: «قسمت …

اختصاصی شبکه اجتهاد: دوازدهم اردیبهشت سالروز شهادت معلم بزرگ، مرتضی مطهری است. به جاست که به جای نگاه سطحی به این روز به عنوان مناسبتی تقویمی، نگاهی عمیق و درس‌آموز به آن داشته باشیم؛ نگاهی که با درس گرفتن از تاریخ، شمعی برای آیندۀ ما برفروزد. بر این بنیان، قیاس میان شخصیت دو فردی که در این واقعه نقش اصلی …

اختصاصی شبکه اجتهاد: آنچه در پیام حضرت آیت‌الله سید مجتبی حسینی خامنه‌ای، رهبر معظم انقلاب اسلامی (مدّظلّه‌العالی)، به مناسبت روز ملی خلیج فارس (۱۰ اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۵) مشاهده شد، تجلّیِ بیاناتی برآمده از فقه تمدن‌ساز بود؛ فقهی که در جهان معاصر، در مکتب امامین انقلاب (امام خمینی (ره) و رهبر شهید انقلاب) به اینگونه متبلور گشته است. این پیام به روشنی …

اختصاصی شبکه اجتهاد: در این نوشتار نسبت فقه و همبستگی اجتماعی و نقشی که فقه در همبستگی اجتماعی در جنگ رمضان ایفا کرده، نکاتی اشاره خواهد شد. نکته اول: همبستگی اجتماعی پدیده‌ای است که بر پایه آن در سطح یک گروه یا یک جامعه، اعضا به یکدیگر وابسته و به طور متقابل نیازمند یکدیگر هستند. همبستگى اجتماعى جامعه ناشى از …

شبکه اجتهاد: یکی از پرسش‌هایی که در روزهای جنگ مطرح می‌شود، پرسش از نسبت میان آیه ۱۹۵ سوره مبارکه بقره «وَ لا تُلْقُوا بِأَیْدیکُمْ إِلَى التَّهْلُکَه» با ادله جهاد است. برخی بر این نظر هستند که این آیه می‌تواند ادله جهاد را تقیید بزند. این دیدگاه، سابقه‌ای هم در کتب فقهی دارد. برخی فقها مانند محقق کرکی بر آن شده‌اند …

شبکه اجتهاد: یکی از عناوینی که در باور فقیهان، حکم شرعی بدان تعلق یافته است، عنوان «تکثیر سواد المشرکین» است. قدیمترین سخنی که در این موضوع در دست داریم، سخن ابن‌عباس است که در شأن نزول آیه‌ی مبارکِ «إِنَّ اَلَّذِینَ تَوَفّٰاهُمُ اَلْمَلاٰئِکَهُ ظٰالِمِی أَنْفُسِهِمْ قٰالُوا فِیمَ کُنْتُمْ قٰالُوا کُنّٰا مُسْتَضْعَفِینَ فِی اَلْأَرْض» می‌گوید: گروهی از مسلمانان که هجرت نکرده بودند …

شبکه اجتهاد: از نظر فقهی، بازدارندگی تحت چه عنوانی تحلیل می‌شود؟ پس از آنکه متجاوز عقب نشست، تنبیه او جهت بازدارندگی تحت کدام عنوان فقهی قرار می‌گیرد؟ حدود ناشی از بازدارندگی متکی به سطح تجاوز دشمن است یا خیر؟ دشمن آمریکایی-اسرائیلی در حال تخریب تأسیسات نفتی و شریان‌های حیاتی کشور است، آیا می‌توان مقابله به مثل نمود؟ حد این مقابله …

شبکه اجتهاد: فقه شیعه در طول ادوار گذشته و با تطور زمان و تحول زمانه بر بالندگی خود افزوده و هرچه از زمان تأسیس خود فاصله می‌گیرد، بر عمق و سطح خود افزوده و روش‌های خود را نیز تکامل بخشیده‌است. فقه زمان امام‌صادق(ع) که از بساطت و سادگی برخودار بود، در قرن چهارم به‌صورت علمی مستقل در آمده و روش …

شبکه اجتهاد: در گفتمان برخی سیاستمداران آمریکایی، به‌ویژه در سطوح عالی تصمیم‌گیری، نوعی گرایش آشکار به بهره‌گیری از زبان و مفاهیم دینی برای توجیه اقدامات متجاوزانه نظامی مشاهده می‌شود. این گفتمان، با استفاده از مفاهیمی چون «مأموریت اخلاقی»، «دفاع از ارزش‌های الهی» و «مبارزه با شر»، می‌کوشد جنگ را از سطح یک کنش سیاسی به سطحی قدسی ارتقا دهد. در …

اختصاصی شبکه اجتهاد: برای بنده که مدتی افتخار حضور در کرسی درس حضرت آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای را داشته و خوشه‌چینِ خرمن معرفت ایشان بوده‌ام، تلمذ در پای درس خارجِ استاد، تجربه‌ای فراتر از آموختنِ صرفِ قواعد فقهی و اصولی بود. در آن محفل، سخن از یک «منش» ویژه است که در آن، شکوهِ عمیقِ علم با کیمیای تواضعی بی‌تکلف …

شبکه اجتهاد: در میان مطالبی که پیرامون قائد شهید امت در این روزها نگاشته شده است کمتر به جنبه‌های علمی و به خصوص فقهی وی پرداخته شده است. این در حالی است که یکی از مهم‌ترین عرصه‌های حیات علمی وی، تلاش‌های وی در حوزه فقه به خصوص فقه معاصر بوده است. شهید آیت‌الله سید علی خامنه‌ای، همچون خلف خود، آیت‌الله …

اختصاصی شبکه اجتهاد: در جریان جنگ رمضان، برای بسیاری از مومنان این پرسش مطرح شد که چرا مرجعیت عالی نجف، با وجود شدت تجاوز و گستره افکار عمومی جهان اسلام، فتوای صریح جهاد صادر نکرد. این پرسش اگر صرفاً در سطح انتظارهای سیاسی یا عاطفی بررسی شود، ممکن است به برداشت‌هایی ساده‌انگارانه از «سکوت» مرجعیت بینجامد. اما در چارچوب سنت …

اختصاصی شبکه اجتهاد: گاه سرنوشت یک ملت نه در «قدرت نظامیِ دشمن»، بلکه در چند تصمیم داخلی رقم می‌خورد، تصمیم‌هایی که شاید در ظاهر کوچک‌اند، اما در بزنگاه‌های تاریخی می‌توانند مسیر یک جامعه را از «ایستادگی» به «انفعال» تغییر دهند. این بزنگاه‌ها معمولاً با یک شوک بزرگ شروع می‌شوند، شهادت یا حذف یک چهره‌ی اثرگذار، فشار همه‌جانبه‌ی بیرونی، یا یک …

شبکه اجتهاد: در پی تجاوز نظامی ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی به حریم مقدس و تمامیت ارضی جمهوری اسلامی ایران، تبیین دقیق مسئولیت بین‌المللی مباشران و شرکای منطقه‌ای آنان که با مشارکت مستقیم یا در اختیار قرار دادن قلمرو و فضای سرزمینی خود در این فعل متخلفانه سهیم بوده‌اند، به یک ضرورت حقوقی و راهبردی اجتناب‌ناپذیر تبدیل شده است. …

اختصاصی شبکه اجتهاد: از پیامدهای مهم دفاع مقدس رمضان، محدود شدن دسترسی به اینترنت بین‌الملل و کاهش نقش گروه‌های مرجع و متخاصم خارجی در تولید و توزیع محتوای فکری و اعتقادی مخرب برای نسل جوان است. این وضعیت به شکل‌گیری فرصتی جدید انجامید که در آن مخاطبان به‌سوی برنامه‌ها و پلتفرم‌های داخلی روی آوردند. در این چارچوب، امکان بازتولید و …

اختصاصی شبکه اجتهاد: استفاده ارتش ایالات متحده از پایگاه‌های مستقر در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس برای تهاجم به ایران، این پرسش را در اذهان عمومی برانگیخته است که نقش این کشورها در حمله به ایران اسلامی چیست؟ آیا هنوز هم می‌توانند به اصل بی‌طرفی استناد کنند؟ در این میان، اعتراض دولت کویت به آمریکا درباره استفاده از حریم هوایی …

شبکه اجتهاد: همیشه فکر می‌کردیم که قانون را فقط حقوقدانان می‌دانند و پارلمان‌ها می‌نویسند، ولی جنگ رمضان نشان داد که مجاهدان فی سبیل‌ الله مقرر و مفسر خوبی برای تنظیم، طراحی و دیکته کردن قانون هستند. پیامبر اکرم فرمودند: اَلْخَیْرُ کُلُّهُ فِی اَلسَّیْفِ وَ تَحْتَ اَلسَّیْفِ وَ فِی ظِلِّ اَلسَّیْفِ(کافی، ج۵، ح۸)، خیر و برکت در شمشیر (قدرت) و زیر سایه …

شبکه اجتهاد: از نظر فقهی، بازدارندگی تحت چه عنوانی تحلیل می‌شود؟ پس از آنکه متجاوز عقب نشست، تنبیه او جهت بازدارندگی تحت کدام عنوان فقهی قرار می‌گیرد؟ حدود ناشی از بازدارندگی متکی به سطح تجاوز دشمن است یا خیر؟ دشمن آمریکایی-اسرائیلی در حال تخریب تأسیسات نفتی و شریان‌های حیاتی کشور است، آیا می‌توان مقابله به مثل نمود؟ حد این مقابله …

اختصاصی شبکه اجتهاد: در مطالعات جامعه‌شناختی و فلسفه‌ی تاریخ، هیچ تمدن یا ملت مستقلی بدون عبور از کورانِ فشارهای حداکثری به بلوغ و ثبات نرسیده است. همان‌گونه که در نظام طبیعت، یک دانه برای تبدیل شدن به یک سروِ راست‌قامت و نفوذناپذیر، ناگزیر است تاریکی و فشار سهمگینِ خاک را تحمل کند، در نظام اجتماعی نیز شکل‌گیریِ یک هژمونیِ مستقل، …

اختصاصی شبکه اجتهاد: امروز بیانیه دانشگاه الأزهر در محکومیت ایران در حمله به پایگاه‌های آمریکا و صهیونیزم در کشورهای عربی منطقه خلیج فارس و حتی فراتر از آن در آذربایجان و ترکیه منتشر شد. هر چند دانشگاه الأزهر در شش دهه پیش با تلا‌ش‌های بزرگان حوزه علمیه شیعه همانند آیت‌الله بروجردی، رویکرد تقریبی به مذهب تشیع پیدا کرد و مذهب …

اختصاصی شبکه اجتهاد: این نوشتار با رویکردی میان‌رشته‌ای و با بهره‌گیری از ابزارهای تحلیل در روابط بین‌الملل، علوم سیاسی و فقه کلان راهبردی، به تبیین وضعیت میدانی جنگ فعلی و ضرورت تغییر پارادایم از «مدیریت درگیری» به «پایان‌دهی مطلق» می‌پردازد. نگارنده استدلال می‌کند که با گذشت پانزده روز از نبرد رمضان و با توجه به توازن قوا به نفع جمهوری …

شبکه اجتهاد: حضرات آیات، اساتید معظم و نخبگان گران‌قدر حوزوی و دانشگاهی؛ امروز که صدای غرشِ جنگ نه از دوردست، بلکه از نزدیکیِ «شاهرگ‌های حیاتی» میهن به گوش می‌رسد، سکوت یا استمرارِ فضایِ عادیِ علمی، به معنایِ عقب‌ماندگی از تاریخ است. زمانی که نظامیان، مسئولان و آحاد مردم آرایشِ جنگی گرفته‌اند، پذیرفتنی نیست که سنگرهایِ تئوریک و کرسی‌هایِ نخبگانی در …

اختصاصی شبکه اجتهاد: گاهی در مسیر دفاع از حق، گردبادهایی می‌وزد که چشم‌انداز را تیره و تار می‌کند. روزهایی که اخبار تلخ بمبارانِ ناجوانمردانه، ترور فرماندهان و فقدان رهبران شجاع، به صورت پیاپی مخابره می‌شود. در چنین شرایطی، ماشین جنگ روانی دشمن با تمام قوا به میدان می‌آید تا با تولید کلیدواژه‌هایی چون «شکست»، «اجماع جهانی علیه شما» و «قدرت …

اختصاصی شبکه اجتهاد: شهادت و مبارزه با ظالمان حاکم بر مقدرات جهان پدیده ایست که با تاریخ تشیع گره خورده است. امامان شیعه هر یک به وسیله حکام ظلم و جور به شهادت رسیده‌اند به طوری که در روایتی از امام رضا(ع) نقل شده است که ما منا الّا مقتول هیچ کس از ما نمی‌میرد مگر آنکه کشته می‌شود. و …

شبکه اجتهاد: تصویر جنگ، که قرن‌ها در ذهنیت جمعی بشر به مثابه تلاقی خونین سپاهیان در دشتی غبارآلود یا تسخیر قلعه‌های سنگی حک شده بود، در سپیده‌دم قرن بیست‌ویکم به یک دیرینه‌نگاریِ خطرناک و گمراه‌کننده بدل شده است. پارادایم حاکم بر منازعات امروز، بر فرسایش و فروپاشی نظام‌مندِ توانِ زیستِ ملی دشمن استوار است؛ جنگی تمام‌عیار که در آن، خط …