«جوامع حدیثی فریقین» اثر جدید استاد علی نصیری

جوامع حدیثی فریقین، آیینه عینی فرهنگ حدیثی محسوب می‌شوند که از رهگذر آن میزان اهتمام مسلمانان و محدثان بزرگ، در تدوین و انتشار میراث روایی قابل دست‌یابی است. استاد علی نصیری در اثر جدید خود، جوامع حدیثی متقدم و متاخر شیعه و اهل‌سنت را مورد نقد و بررسی قرار داده و زندگینامه و اندیشه‌های پدیدآوردگان آنان در دوازده فصل، مورد واکاوی قرار گرفته است.

به گزارش خبرنگار اجتهاد، کتاب «جوامع حدیثی فریقین» از مجموعه موسوعه حدیثی اثر حجت‌الاسلام والمسلمین علی نصیری استاد حوزه علمیه قم از سوی انتشارات «وحی و خرد» وابسته به «موسسه معارف وحی و خرد» در قطع وزیری و در ۳۸۴ صفحه انتشار یافت.

براساس این گزارش، «جوامع» جمع «جامع» به آن دسته از کتب حدیثى اطلاق می‌شود که به حوزه یا دسته‌ای خاص از روایات اختصاص نداشته و در یک دسته بندى روشمند، روایات را در سه حوزه: عقاید، اخلاق و احکام و یا با نگاهى وسیع‌تر در پنج حوزه: عقاید، اخلاق، احکام، تاریخ و تفسیر بازتاب می‌دهند.

پیداست که شناخت جوامع حدیثى اهمیت زیادی دارد؛ زیرا جوامع حدیثى مهم‌ترین اسناد مکتوبى هستند که قول، فعل و تقریر معصومان(ع) را به تصویر کشیده و به عنوان سنت، دومین منبع بنیادین دین‌شناختى پس از قرآن را در اختیار ما گذاشته‌اند. از این رو، به همان اندازه که سنت را در عرصه‌هاى مختلف دین‌شناخت داراى ارزش و نقش‌آفرین می‌دانیم، می‌بایست براى جوامع حدیثى که دربردارنده سنت هستند، نیز ارزش و جایگاه قایل باشیم.

از سویی دیگر، جوامع حدیثى فریقین، آیینه عینى فرهنگ حدیثى محسوب می‌شوند که از رهگذر آنها میزان اهتمام مسلمانان، راویان و محدثان بزرگ، در ثبت، تدوین و نشر سنت معصومان قابل دستیابی است؛ چنان که بسیارى از اختلافات فقهى و کلامى میان فِرق اسلامى مبتنى بر روایاتى است که از طرق مختلف نقل شده و در جوامع حدیثى انعکاس یافته است. بررسى و شناخت هر چه بیشتر جوامع حدیثى، ما را با تفاوت‌هاى بنیادین نگرش این فِرق و حتى تا حدودى علل و عوامل و پیامدهاى آنها آشنا می‌سازد.

بر این اساس، شناخت و معرفى جوامع حدیثى فریقین به عنوان شاخه‌ای از تاریخ حدیث، در عموم کتاب‌ها و آثارى که به بازشناسى علوم حدیث پرداخته‌اند، به عنوان یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر دنبال شده است.

استاد علی نصیری در کنار آثار متعددی که در طی سی سال گذشته؛ به ویژه در عرصه مطالعات حدیثی منتشر ساخته است، بنا به سفارش جامعه المصطفی کتابی را در سال ۱۳۸۲ به عنوان «آشنایی با جوامع حدیثی شیعه و اهل سنت» سامان داد. این کتاب طی بیست و دو سال گذشته به عنوان متن درسی مقطع کارشناسی ارشد در رشته قرآن و حدیث این مرکز مورد استفاده قرار گرفت و بارها تجدید چاپ شد.

پیداست که هر کتاب با گذار زمان نیازمند بازنگری، اصلاح، غنی سازی محتوایی و ویرایشی و انجام اصلاحات مختلف است. استاد نصیری از سال ۱۴۰۰ همزمان با شروع تدوین موسوعه حدیثی، بازنگری جامع این کتاب را در دستور کار قرار داد و در پی آن تمام مباحث کتاب به صورت کامل و دقیق بازخوانی و افزون بر برطرف کردن شماری از اشکالات ویرایشی، تغییر در چیدمان فصول و مباحث، غنی سازی منابع، حسب ضرورت مباحث زیادی در متن کتاب افزوده است.

بر این اساس، این کتاب با عنوان «جوامع حدیثی فریقین» در دوازده فصل ذیل سامان یافت که عبارتند از: فصل اول: کلّیات؛ فصل دوم: شناختنامه کافى شریف؛ فصل سوم: شناختنامه من لایحضره الفقیه؛ فصل چهارم؛ شناختنامه تهذیب و استبصار؛ فصل پنجم؛ شناختنامه الوافى و وسائل الشیعه؛ فصل ششم؛ شناختنامه بحارالانوار و مستدرک الوسائل؛ فصل هفتم: شناختنامه جوامع حدیثى متأخر شیعه؛ فصل هشتم: شناختنامه جوامع اولیه حدیثی اهل سنت؛ فصل نهم: شناختنامه صحیح بخاری؛ فصل دهم: شناختنامه صحیح مسلم؛ فصل یازدهم: شناختنامه سنن اهل سنت؛ فصل دوازدهم: سایر جوامع حدیثی اهل سنت.

پیداست که در این کتاب نیز معرفى هر یک از جوامع حدیثى، با رعایت سه محور، صورت گرفته است: یک؛ ارائه زندگى‌نامه صاحبان هر یک از جوامع حدیثى؛ معرفى اساتید، شاگردان، و تبیین جایگاه علمى و حدیثى آنان. دو؛ معرفى ساختارى جوامع حدیثى با معرفى جلدها، شرح‌ها و کارهاى صورت گرفته پیرامون هر یک از آنها. سه؛ معرفى محتوایى جوامع حدیثى؛ با تبیین شیوه مؤلف، ویژگی‌ها و امتیازات و نیز نقدها و کاستی‌هاى کتاب.

گفتنی است، از این استاد نام آشنای حوزه علمیه قم تاکنون بیش از ۷۰ اثر علمی پژوهشی منتشر شده است.