شبکه اجتهاد اجتهاد و اصول فقه, حکومت و قانون, اقتصاد و بازار, عبادات و مناسک, فرهنگ و ارتباطات, خانواده و سلامت
شبکه اجتهاد: موضوع تجمعات شبانه در خیابانها از منظر فقهی، تحت عناوین کلی مانند “تکلیف در برابر مصلحت نظام و حفظ نظام” و “حفظ حرمت جان و مال مردم” و “پاسداری از امنیت و نظم عمومی”، مورد توجه و اهتمام بلیغ کتاب، سنت و عقل میباشد. یعنی اگر تجمعی با هدف دفاع از جبهه حق، ابراز همبستگی با مظلومین و جبهه مقاومت، در راستای دستورات ولایی باشد، از نظر فقهی “لازم و واجب” است. چرا که؛ این تجمعات باعث عزت ملت و ضعف دشمن، و موجب جلوگیری از عوامل نفوذی و ایجاد هرج و مرج میباشد.
در فقه سیاسی شیعه قواعد و دلایل فراوانی وجود دارد، که هر فعالیتی منجر به تزلزل در جامعه و نظام اسلامی شود، و راه را برای نفوذ دشمن باز کند، “محرّم” است و از آنجا که در فقه اسلامی، مصلحت جامعه بر میل ومنافع فردی مقدم است. لذا اگر «مقام ولایی» دستورِ تجمعی را در راستای اتحاد مقدس و برای ابراز قدرت و همبستگی ملی در مقابل دشمن صادر کند، تبعیت و پیروی از این دستور از نظر فقهی واجب است و تخلف از آن، به معنای پذیرش ریسکِ ایجاد مفسده در جامعه است.
بنابراین حضور مردم در میدانها براى پشتیبانی از نظام و نیروهای نظامی در مقاطع حساس (مانند شرایط جنگی یا تهدیدات شدید داخلی و خارجی) از منظر فقهی بر اساس چندین اصل و قاعده بنیادین استوار است. چرا که این حضور صرفا یک اقدام «سیاسی» نیست. بلکه یک «تکلیف شرعی» است که مبانی آن را میتوان در موارد زیر تحلیل کرد:
اولا: در فقه اسلامی، وقتی کشور مورد تهاجم قرار میگیرد «جهاد دفاعی» بر تمام کسانی که توانایی دارند واجب میشود. اما جهاد فقط به معنای حضور با سلاح در خط مقدم نیست، بلکه در فقه، هر اقدامی که باعث تقویت روحیه رزمندگان و تضعیف اراده دشمن شود، بخشی از تکالیف جهادی است.
وقتی مردم در میدانها جمع میشوند تا پشتیبانی خود را اعلام کنند، در واقع در حال انجام «جهاد در جبهه پشتیبان» هستند. این حضور، پشتوانه نیروهای نظامی است و به آنها پیام میدهد که تنها نیستند. از نظر فقهی، تقویت روحیه رزمندگان در لحظات حساس، یک «واجب» است.
ثانیا: یکی از ارکان فقه سیاسی معاصر «حفظ نظام اسلامی» است. هر فعالیتی که باعث پایداری نظام در برابر دشمن شود مشروعیت دارد. حضور گسترده مردم در میدانها، به دشمن نشان میدهد که نظام دارای پشتوانه مردمی است. این نمایش قدرت، باعث میشود دشمن در تصمیمگیریهایش دچار تردید شود. و چون «ولایت» محورِ اتحاد است، دفاع از ولایت (از طریق حمایت از حاکمیت و نیروهای نظامی) یک تکلیف شرعی است، و هر اقدامی که «مانع» از سقوط یا تضعیف این محور شود، از نظر فقهی «لازم و واجب» است.
ثالثا: مقابل تهاجم دشمن یا توطئههای داخلی برای تضعیف نظام، سکوت کردن نوعی “رضایت به منکر” است. لذا حضور در میدان برای دفاع از نظام، در واقع نوعی نهی از منکر در برابر دشمن و خیانتکنندگان و امر به معروف در جهت تقویت حق و عدالت است.
از منظر فقهی، وقتی حق و امنیت نظام اسلامی، در معرض خطر قرار گیرد، ابراز همبستگی با آن، یک وظیفه اجتماعی و دینی است تا حافظ امنیت باشد و حقیقتِ حق در برابر باطل آشکار شود.
رابعا: در فقه، “تفرقه” در زمان جنگ، یکی از بزرگترین گناهان و آسیبها به امت اسلامی است. حضور مردم در میدانها، تجسم عینی «اتحاد مقدس» است. این اتحاد باعث میشود که دشمن نتواند از شکافهای اجتماعی برای نفود استفاده کند. از نظر فقهی، هر اقدامی که منجر به وحدت کلمه شود، در برابر تفرقهای که دشمن میخواهد ایجاد کند، یک «عمل صالح» و مورد رضایت الهی است.
خامساً: در سیره نظامی و فقهی «ترهیب»؛ (ترساندن دشمن) یکی از استراتژیهای لازم است. وقتی مردم در میدانها حضور مییابند، در واقع در حال «اعلام قدرت» هستند. این کار باعث میشود دشمن بفهمد که هزینه هر ضربهای که به خواهد به نظام بزند، با واکنش تودههای مردم مواجه خواهد شد. از نظر فقهی، هر اقدامی که باعث بهبود وضعیت دفاعی کشور شود و از خونریزی بیشتر (به دلیل ترس دشمن از واکنش مردمی) جلوگیری کند، مورد تأیید و خواست دین است.
محصّل کلام: حضور مردم در میدانها برای پشتیبانی از نیروهای نظامی و نظام، از منظر فقهی دارای سه لایه تکلیفی است:
۱_ تکلیف جهادی (تقویت روحیه رزمندگان و مجاهدانِ خط مقدم).
۲_ تکلیف ولایی (پاسداری و حراست از محور ولایت و نظام).
۳_ تکلیف اجتماعی (ایجاد وحدت و ابطال توهمات دشمن).
در نتیجه این حضور تکلیفی نه تنها واجب میشود، بلکه درشرایط بحرانی، یک «ضرورت شرعی و ملی» است که منجر به حفظ استقلال، عزت و امنیت کشور میشود، و هر کسی که در این شرایط از حضور در میدان یا حمایت از نیروهای نظامی رویگردان شود، در واقع در حال تضعیف جبهه حق است.
