شبکه اجتهاد اجتهاد و اصول فقه, حکومت و قانون, اقتصاد و بازار, عبادات و مناسک, فرهنگ و ارتباطات, خانواده و سلامت
اختصاصی شبکه اجتهاد: برای رؤیت هلال در شب اوّل ماه، عواملی چون «زمان غروب خورشید و ماه» و «اختلاف زمان غروب آن دو» و «مختصّات خورشید و ماه و جدایی زاویهای ماه و خورشید که از اختلاف ارتفاع ماه و خورشید، و نیز اختلاف سمت آن دو نشئت میگیرد» و «درصد روشنایی هلال و به اصطلاح فاز ماه» و … مؤثّرند. امروزه، برنامههایی تهیّه شدهاند که با محاسبات رایانهای و طبق معیارهای ریاضی و تجربی، این عوامل را برای بیشترِ نقاط زمین در نظر میگیرند و الگوهای رؤیتپذیری هلال ماه را پیشبینی و ترسیم میکنند. (معیارها برای محدودۀ عرض جغرافیایی ۶۰ درجۀ جنوبی تا ۶۰ درجۀ شمالی است و برای عرضهای بیشتر از ۶۰ درجه پاسخگو نیست.)
به تصاویر زیر بنگرید:
نقشۀ یک: نقشۀ رؤیتپذیری هلال ماه ربیعالاوّل 1448 قمری، در غروب چهارشنبه 21 مرداد 1405 شمسی برابر با 12 آگوست 2026 میلادی، بر اساس معیار «یالوپ»:
نقشۀ دو: نقشۀ رؤیتپذیری هلال ماه ربیع الأوّل 1448 قمری، در غروب پنجشنبه 22 مرداد 1405 شمسی برابر با 13 آگوست 2026 میلادی، بر اساس معیار «یالوپ»:
نقشۀ سه: نقشۀ رؤیتپذیری هلال ماه ربیعالأوّل 1448 قمری، در غروب جمعه 23 مرداد 1405 شمسی برابر با 14 آگوست 2026 میلادی، بر اساس معیار «یالوپ»:
توضیحات رنگ در نقشۀ با معیار «یالوپ»:
در مناطقی که در رنگ سبز قرار دارند، هلال بهسادگی با چشم غیر مسلّح دیده میشود.
در مناطقی که در رنگ زرد (شبیه نارنجی) قرار دارند، هلال در اوضاع جوّی مناسب، با چشم غیر مسلّح دیده میشود.
در مناطقی که در رنگ ارغوانی (شبیه صورتی) قرار دارند، رؤیت هلال ممکن است نیاز به ابزار و چشم مسلّح داشته باشد؛ یعنی پس از رؤیت با ابزار، ممکن است هلال با چشم غیر مسلّح نیز دیده شود.
در مناطقی که در رنگ آبی قرار دارند، هلال فقط با چشم مسلّح دیده میشود.
در مناطقی که بیرنگ هستند، رؤیت هلال ناممکن و نشدنی است. (زیرا مقارنه پیش از غروب آفتاب رخ میدهد و ماه نیز پس از غروب آفتاب، غروب میکند؛ امّا روشنایی هلال به اندازهای نیست که حتّی با چشم مسلّح دیده شود!)
در مناطقی که در رنگ قرمز قرار دارند، رؤیت هلال ممتنع و غیر قابل تحقّق است. (زیرا ماه پیش از غروب آفتاب، غروب میکند یا اینکه مقارنه پس از غروب آفتاب رخ میدهد.)
نتیجهگیری:
مقارنۀ ماه و خورشید در ساعت 17:37 UTC یا 21:07 IRST چهارشنبه 12 آگوست 2026 میلادی رخ میدهد؛ امّا در کرۀ زمین، حدود 15 ساعت برای امکان نخستین رؤیت هلال با چشم مسلّح، و حدود 18 ساعت برای امکان نخستین رؤیت هلال با چشم عادی زمان لازم است.
رؤیتپذیری هلال بنا بر مبانی مختلف فقهی، تنها برای کشور ایران چنین پیشبینی میشود:
(کافی است مبنای مرجع تقلید خویش را بیابید و فقط بندهای همان مبنا را بخوانید.)
مبنای یکم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «اشتراط اتّحاد افق» (مبنای فقهی مشهور فقهاء مانند حضرات آیات امام خمینی(ره)، گلپایگانی(ره)، اراکی(ره)، سیّدمحمّد صدر(ره)، سیستانی، شبیری زنجانی، مکارم شیرازی، سبحانی، سیّدمحمّدتقی مدرّسی)
۱- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب پنجشنبه 22 مرداد 1405 شمسی برابر با 13 آگوست 2026 میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است.
2- در غروب جمعه 23 مرداد 1405 شمسی (و 30 صفر 1448 قمری در ایران) برابر با 14 آگوست 2026 میلادی، هلال در سراسر ایران بهراحتی با چشم عادی دیده میشود و شنبه 24 مرداد 1405 شمسی برابر با 15 آگوست 2026 میلادی، روز اوّل ماه ربیعالاوّل 1448 قمری خواهد بود.
***
مبنای دوم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «کفایت رؤیت در نقاطی که در بیشترِ شب با هم مشترکاند» (مبنای فقهی حضرت آیتالله وحید خراسانی)
۱- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب پنجشنبه 22 مرداد 1405 شمسی برابر با 13 آگوست 2026 میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است؛ امّا در محدودۀ سبزرنگ نقشۀ دو (از جمله: جنوب آفریقا) هلال با چشم عادی بهراحتی دیده میشود و در محدودۀ نارنجیرنگ نقشۀ دو (از جمله: مرکز و شرق قارّۀ آفریقا) نیز، رؤیت هلال با چشم عادی ممکن است و ایران هم با محدودۀ رؤیت هلال، در بیشترِ شب مشترک است؛ در نتیجه، در سراسر ایران، جمعه 23 مرداد 1405 شمسی برابر با 14 آگوست 2026 میلادی، روز اوّل ماه ربیعالاوّل 1448 قمری خواهد بود.
***
مبنای سوم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «کفایت رؤیت در نقاطی که در بخشی از شب با هم مشترکاند» (مبنای فقهی حضرات آیات خویی(ره)، تبریزی(ره)، لطفالله صافی گلپایگانی(ره)، محمّداسحاق فیّاض(ره)، جوادی آملی)
۱- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب پنجشنبه 22 مرداد 1405 شمسی برابر با 13 آگوست 2026 میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است؛ امّا در محدودۀ سبزرنگ نقشۀ دو (از جمله: جنوب آفریقا) هلال با چشم عادی بهراحتی دیده میشود و در محدودۀ نارنجیرنگ نقشۀ دو (از جمله: مرکز و شرق قارّۀ آفریقا) نیز، رؤیت هلال با چشم عادی ممکن است و ایران هم با محدودۀ رؤیت هلال، در بخشی از شب مشترک است؛ در نتیجه، در سراسر ایران، جمعه 23 مرداد 1405 شمسی برابر با 14 آگوست 2026 میلادی، روز اوّل ماه ربیعالاوّل 1448 قمری خواهد بود.
***
مبنای چهارم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «کفایت رؤیت در هر نقطهای برای همۀ نقاط زمین» (مبنای فقهی حضرت آیتالله بشیرحسین نجفی)
۱- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب پنجشنبه 22 مرداد 1405 شمسی برابر با 13 آگوست 2026 میلادی، در محدودۀ سبزرنگ نقشۀ دو (مرکز و شرق اقیانوس آرام، سراسر آمریکای مرکزی و جنوبی، بخشی از آمریکای شمالی، ببیشترِ اقیانوس اطلس، غرب و جنوب آفریقا) بهراحتی محقّق میشود؛ از اینرو، برای ایران و همۀ نقاط زمین، جمعه 23 مرداد 1405 شمسی برابر با 14 آگوست 2026 میلادی، روز اوّل ماه ربیعالاوّل 1448 قمری خواهد بود.
***
مبنای پنجم: مبنای «کفایت رؤیت هلال با چشم مسلّح» و «اشتراط اتّحاد افق» (مبنای فقهی حضرت آیتالله شهید خامنهای)
۱- در غروب پنجشنبه 22 مرداد 1405 شمسی (و 29 صفر 1448 قمری در ایران) برابر با 13 آگوست 2026 میلادی، رؤیت هلال با چشم مسلّح در یکسومِ پایینی ایران محقّق میشود؛ امّا در شرق و مرکز و غرب و شمال ایران (شمال استان سیستان و بلوچستان، شمال استان کرمان، سراسرِ استان یزد جز اندکی از جنوب آن، اندکی از شمال استان فارس، نیمۀ شمالی استان خوزستان، سراسرِ استانهای خراسان جنوبی و رضوی و شمالی، و سراسرِ استانهای گلستان و سمنان و اصفهان و چهار محالّ و بختیاری و مازندران و گیلان و تهران و البرز و قزوین و قم و مرکزی و همدان و لرستان و ایلام و کرمانشاه و کردستان و زنجان و اردبیل و آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی) رؤیت هلال با چشم مسلّح، بسیار دشوار است.
2- در نتیجه، استهلال، تعیینکننده است: اگر گزارش معتبری از رؤیت هلال با چشم مسلّح در مناطق شمالی ایران به دست آید، در سراسر ایران، جمعه 23 مرداد 1405 شمسی برابر با 14 آگوست 2026 میلادی، روز اوّل ماه ربیعالاوّل 1448 قمری خواهد بود؛ و اگر فقط گزارش معتبری از رؤیت هلال با چشم مسلّح در مناطق میانی یا جنوبی کشور به دست آید، تنها در منطقۀ رؤیت هلال و مناطق همافق با آن و جنوبیتر از آن، جمعه 23 مرداد 1405 شمسی برابر با 14 آگوست 2026 میلادی، روز اوّل ماه ربیعالاوّل 1448 قمری خواهد بود (زیرا با توجّه به «شرط اتّحاد افق» و دقّت در نقشههای همافقی، صِرف تحقّق رؤیت با چشم مسلّح در مناطق میانی یا جنوبی ایران، برای اثبات اوّل ماه در مناطقِ شمالیتر از آن، مفید نیست)؛ و در مناطق شمالیتر، شنبه 24 مرداد 1405 شمسی برابر با 15 آگوست 2026 میلادی، روز اوّل ماه ربیعالاوّل 1448 قمری خواهد بود.
***
مبنای ششم: مبنای «کفایت رؤیت هلال با چشم مسلّح» و «کفایت رؤیت در نقاطی که در بخشی از شب با هم مشترکاند» (مبنای فقهی حضرات آیات فاضل لنکرانی(ره)، سیّدکاظم حائری، نوری همدانی)
۱- در غروب پنجشنبه 22 مرداد 1405 شمسی برابر با 13 آگوست 2026 میلادی، رؤیت هلال با چشم مسلّح در یکسومِ پایینی ایران محقّق میشود و دیگر مناطق ایران هم در بخشی از شب با آنجا مشترکاند؛ ازاینرو، در سراسر ایران، جمعه 23 مرداد 1405 شمسی برابر با 14 آگوست 2026 میلادی، روز اوّل ماه ربیعالاوّل 1448 قمری خواهد بود. / محسن فصاحت
***
برای مطالعۀ مبانی فقهی مربوط به «رؤیت هلال» و «اتّحاد افق»، خواندن مطالب زیر پیشنهاد میشود:
https://web.archive.org/web/20251205230023/http://aasemaan25.blog.ir/post/Royat-Helal-Ofoq
سلام
ضمن عرض خداقوت و دعای بهترین های الهی برایتان
لطفا نظر آیت الله بهجت رحمة الله عليه را هم در خصوص استهلال هلال ماه های قمری اضافه کنید