شبکه اجتهاد اجتهاد و اصول فقه, حکومت و قانون, اقتصاد و بازار, عبادات و مناسک, فرهنگ و ارتباطات, خانواده و سلامت
چاپ اول کتاب «فقیهی از کربلا؛ اندیشه سیاسی آیتالله سیدمحمدتقی مدرسی» به کوشش دکتر عبدالوهاب فراتی در ۲۳۲ صفحه، بهتازگی از سوی نشر مکث اندیشه قم به زیور طبع آراسته شد.
به گزارش خبرنگار اجتهاد، «فقیهی از کربلا» پژوهشی است در اندیشه سیاسی یکی از چهرههای معاصر جهان تشیع، آیتالله سید محمدتقی مدرسی. این کتاب حاصل ماهها تأمل، گفتوگو و مطالعه در منظومه فکری مرجعی است که در میان هیاهوی تحولات سیاسی و فکری خاورمیانه، صدایی مستقل و روشنگر داشته است.
آنچه در این اثر پیشِ روی شماست، صرفاً مروری بر آثار مکتوب یا بازگویی مواضع سیاسی نیست؛ بلکه کوششی است برای ورود به جهان اندیشهای مرجعی که طی شش دهه، از کربلای معلی تا کویت و تهران و سپس بازگشت به کربلا، تداوم یافته، شکل گرفته و بالیده است.
آیتالله مدرسی در این مسیر پرفرازونشیب، از نظریهپردازی درباره «ولایت فقیه» در جوانی تا بازتعریف آن در قالب «نظام مرجعیت دینی» در سالهای اخیر، سیری تحولی را پیموده که نشان از درک عمیق او از مقتضیات زمانه دارد.
این کتاب با روشی هرمنوتیکی و با تکیه بر رویکرد قصدگرایانه، در پی آن است که نه تنها محتوای اندیشه سیاسی آیتالله مدرسی را تبیین کند، بلکه بسترهای تاریخی، فکری و اجتماعیِ شکلگیری این اندیشه را نیز به تصویر بکشد.
نگارنده از خانواده و خاندان علمی او سخن گفته است، از تأثیر مکتب تفکیک بر نگاهش، از همراهی با داییاش آیتالله سید محمد شیرازی، از سالهای پرالتهاب مبارزه با رژیم بعث، از تجربه انقلاب اسلامی ایران، و از بازسازی حوزه علمیه کربلا پس از سقوط صدام.
نکته محوری که در لابهلای این صفحات جاری است، تلاش برای گشودن افقی تازه در فهم نسبت دین و دولت در عصر غیبت است. آیتالله مدرسی، با نگاهی که هم به اصالت منابع وحیانی وفادار است و هم به مقتضیات دنیای مدرن پاسخ میدهد، الگویی از حکمرانی دینی ارائه میکند که در آن، ولایت فقیه نه زور و تحمیل، که نفوذ و هدایتگری است؛ نه سلطه بر بدنها، که انسجامبخشِ دلهاست.
از سوی دیگر، این کتاب روایتی است از زندگی و سلوک فقیهی که هرگز در برج عاج ننشست. او در کنار تدریس فقه و اصول، رسانهای را بنیان نهاد، مدارس علمیهای را احیا کرد، نهضتی قرآنی براه انداخت، سازمانی سیاسی را سامان داد و همواره در متن تحولات اجتماعی و سیاسی حضور داشت. این وجه عملی اندیشه او، که در تأسیس «الحرکه الرسالیه»، راهاندازی رادیوهای عربی، و بازسازی حوزه کربلا تجلی یافته، نشان از درکی عمیق از رسالت اجتماعی فقیه دارد.
حاصل این پژوهش، که بیش از هر چیز مدیون همکاری و گفتوگوهای مستقیم نویسنده با شخص آیتالله مدرسی و شاگردان و فرزندان ایشان است، میکوشد تا تصویری نسبتاً جامع از یک نظام فکری ارائه دهد که میتواند برای نسل امروز که در پی فهم دین و بنای مدنیتی جدید بر اساس آموزههای مذهب است، راهگشا باشد.
گفتنی است، آیین رونمایی از کتاب «فقیهی از کربلا» پنجشنبه ۹ مهرماه ۱۴۰۵، ساعت ۱۰ صبح، در سالن همایشهای پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی قم برگزار خواهد شد.
همزمان با این مراسم، نشستی علمی با حضور جمعی از استادان، پژوهشگران، فضلا و فرهیختگان حوزه و دانشگاه برگزار میشود که در آن، ابعاد علمی، فرهنگی و سیاسی اندیشه آیتالله سید محمدتقی مدرسی مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت.
آشنایی بیشتر با اندیشه آیتالله سید محمدتقی مدرسی
آیتالله سید محمدتقی مدرسی سالهاست در شهر کربلا به تدریس خارج فقه و اصول اشتغال دارد و آثار متعددی در حوزههای فقه، اصول، معارف اسلامی و اندیشه دینی از خود بر جای گذاشته است.
بخش مهمی از فعالیتهای علمی آیتالله مدرسی به تدبر در قرآن کریم، تفسیر آیات و استخراج مبانی فکری و اجتماعی اسلام اختصاص یافته است. تفسیر چندجلدی «من هدی القرآن» از مهمترین آثار وی به شمار میرود؛ اثری که در آن تلاش شده است آموزههای قرآن با مسائل و نیازهای جهان معاصر پیوند یابد و راهکارهای تمدنی و اجتماعی اسلام از متن وحی استخراج شود.
تفسیر چندجلدی «من هدی القرآن» از مهمترین آثار ایشان به شمار میرود؛ اثری که در آن تلاش شده است آموزههای قرآن با مسائل و نیازهای جهان معاصر پیوند یابد و راهکارهای تمدنی و اجتماعی اسلام از متن وحی استخراج شود. اهتمام گسترده به قرآن موجب شده است که بسیاری از پژوهشگران، اندیشه آیتالله مدرسی را در زمره جریانهای «قرآنمحور» در حوزههای علمیه معاصر ارزیابی کنند.
در عرصه فقهی، آیتالله مدرسی کوشیده است میان میراث اجتهادی شیعه و نیازهای متحول جوامع اسلامی ارتباطی فعال برقرار کند. آثار فقهی وی، از جمله مجموعه «الوجیز فی الفقه الاسلامی» و دیگر تألیفات اجتهادی او، نشاندهنده توجه به مسائل نوپدید و تلاش برای ارائه فقهی کارآمد در مواجهه با تحولات زمانه است.
در مبانی فکری ایشان، سه عنصر «عقل»، «وحی» و «واقعیتهای زمانه» جایگاهی محوری دارند و همین امر به شکلگیری رویکردی پویا در فقه و اندیشه اسلامی انجامیده است. آیتالله مدرسی در کنار فعالیتهای علمی و حوزوی، حضوری پررنگ در عرصههای اجتماعی و سیاسی جهان اسلام نیز داشته است.
ایشان از دوران جوانی در مبارزات علیه رژیم بعث عراق نقشآفرین بوده و پس از مهاجرت اجباری، فعالیتهای فرهنگی، فکری و سیاسی خود را در کشورهای مختلف ادامه داد. بسیاری از جریانها و حرکتهای اسلامی در دهههای گذشته از آثار، سخنرانیها و اندیشههای او تأثیر پذیرفتهاند.
در منظومه فکری آیتالله مدرسی، سیاست از دین جدا نیست، بلکه ابزاری برای تحقق عدالت، کرامت انسانی، اصلاح جامعه و صیانت از هویت اسلامی به شمار میرود؛ رویکردی که محور اصلی کتاب «فقیهی از کربلا» نیز محسوب میشود.
