حکومت و قانون

اختصاصی شبکه اجتهاد: اخیراً جناب دکتر سید صادق حقیقت در صفحه اجتماعی خود، درباره تقابل دو رویکرد زمینه‌گرایی و متن‌گرایی منتشر کرده و به‌عنوان مثال برای تأثیر زمینه‌گرایی در فهم نصوص نوشته‌اند: «در توقیع شریف به این مسئله کمتر توجه شده که زمینه آن عدم امکان تشکیل حکومت (حتی توسط معصوم) است، و بنابراین نمی‌توان برای ضرورت تشکیل حکومت به …

شبکه اجتهاد: فقه شیعه، از نخستین روزهای شکل‌گیری خود، هرگز صرفاً دانشی برای بیان احکام فردی نبوده است. اگرچه در دوره‌های مختلف تاریخی، شرایط سیاسی و اجتماعی، میدان حضور آن را محدود ساخته، اما در ژرفای خود همواره حامل آرمانی بزرگ‌تر بوده است؛ آرمان ساختن جامعه‌ای که در آن عدالت، کرامت انسانی و عبودیت الهی، نه در ساحت ذهن، بلکه …

اختصاصی شبکه اجتهاد: در فضای پرتنش کنونی خاورمیانه و در میانه جنگ تحمیلی، که کشورهای مسلمان را نیز درگیر کرده است و برخی از این کشورها، اگرچه خود در تشدید و گسترش آن نقش داشته‌اند، بررسی دیدگاه‌ها و موضع‌گیری‌های علمای جهان اسلام، به‌ویژه علمای مکتب عامه، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. در این زمینه، دو پرسش اساسی وجود دارد: نخست، …

اختصاصی شبکه اجهاد: اخیراً شخصی در جهت مطامع سیاسی‌اش، با استناد به آیه شریفه «وَإِن جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَهَا وَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ» در پی اثبات وجوب پذیرش هرگونه پیشنهاد صلح یا آتش‌بس از سوی دشمن بود. این استناد بدون توجه به قرائن، شرایط و سایر ادله شرعی، از منظر اصول فقه قابل مناقشه است که ذیلا به اشکالات چنین برداشتی …

شبکه اجتهاد: در سال ۲۰۱۶، کلیپ ویدئویی کوتاهی در اینترنت دست‌به‌دست می‌شد که در آن، عالم سعودی، صالح بن فوزان الفوزان، در یک برنامهٔ تلویزیونی به سؤالات پاسخ می‌داد. بیننده‌ای پرسیده بود که آیا انتشار عکس‌های سلفی با گربه‌ها در فضای مجازی (التصویر مع القطط) جایز است؟ این عالم که در آن زمان هشتاد سال داشت و به‌وضوح با پویایی‌های …

اختصاصی شبکه اجتهاد: تنگه هرمز، شاهرگ حیاتی انرژی جهان، همواره عرصه تعارض میان حاکمیت ایران و رژیم «عبور ترانزیتی» کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها بوده است. آنچه در مناقشات حقوقیِ این آبراه کمتر بدان پرداخته شده، ظرفیت‌های پنهانِ کنوانسیون و نیز مبانی مستحکمِ فقهی-حقوقی ایران برای اعمال «حاکمیت فعال» است؛ حاکمیتی که نه در انسدادِ غیرقانونی و نه در انفعالِ محض، …

اختصاصی شبکه اجتهاد: در پی مجازات افرادی که در حوادث تلخ دی‌ماه ۱۴۰۴ نقش‌آفرین بودند، جناب آقای محمد سروش محلاتی با انتشار یادداشتی اعدام «معترضان خشونت‌طلب خیابانی» در شرایط کنونی را خلاف موازین شرعی اعلام نموده و بیان داشته که اعدام این افراد شرایطی دارد از جمله آنکه امکان اعتراض مسالمت آمیز برای آن‌ها فراهم باشد. همچنین در تاریخ ۲۵ …

اختصاصی شبکه اجتهاد: امر به معروف و نهی از منکر دو فریضه مهم در شریعت اسلام است. اهمیت این دو فریضه تا آنجا رسیده است که همه اعمال نیک، حتی جهاد در راه خدا، در برابر آن قطره‌ای در برابر دریاست.¹ در میان فقهای معاصر، امام خمینی(ره) از جمله عالمانی بود که با پرداختی مفصل و بدیع، این دو واجب …

شبکه اجتهاد: مشکل بسیاری از بحث‌ها درباره نسبت فقه و دولت مدرن، از خودِ پرسش آغاز می‌شود. معمولاً می‌پرسیم: آیا «فقه» وارد «قانون» شده است یا نه؟ آیا قانون اساسی جمهوری اسلامی ادامه فقه است یا محصول گسست از آن؟ این پرسش بیش از اندازه کلان است. نه «فقه» یک کلِ یکپارچه و انتقال‌پذیر است و نه «قانون عمومی» ظرفی …

شبکه اجتهاد: موضوع تجمعات شبانه در خیابان‌ها از منظر فقهی، تحت عناوین کلی‌ مانند “تکلیف در برابر مصلحت نظام و حفظ نظام” و “حفظ حرمت جان و مال مردم” و “پاسداری از امنیت و نظم عمومی”، مورد توجه و اهتمام بلیغ کتاب، سنت و عقل می‌باشد. یعنی اگر تجمعی با هدف دفاع از جبهه حق، ابراز همبستگی با مظلومین و …

اختصاصی شبکه اجتهاد: پیام اخیر رهبر معظم انقلاب صرفاً یک توصیه اخلاقی یا دعوتی عاطفی به همدلی نیست؛ بلکه در منطق فقه حکمرانی، فرمانی راهبردی برای صیانت از کیان امت اسلامی و حفظ اقتدار ملی در برابر دشمنان به شمار می‌آید. هنگامی که ولیّ امر مسلمین بر ضرورت حفظ انسجام اجتماعی و پرهیز از هر اقدامی که به شکاف در …

اختصاصی شبکه اجتهاد: پس از پایان نبرد چهل‌روزه و نقض آشکار تفاهم‌نامه ۱۴ ماده‌ای توسط ایالات متحده آمریکا (از طریق ایجاد کریدورهای جایگزین و حمله به زیرساخت‌های مدنی ایران)، جریانی سیاسی در داخل کشور با تقلیل‌گراییِ مفاهیم استراتژیک و مصادره به مطلوبِ آیات قرآن کریم، در تلاش است تا انفعال و تسلیم ژئوپلیتیک را تحت عنوان «صلح‌طلبی» تئوریزه کرده و …

رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیامی با تقدیر از مشارکت گسترده مردم در آیین بدرقه «شهید ایران»، این رویداد را حماسه‌ای تاریخی و نشانه‌ای از استحکام هویت اسلامی ـ ایرانی توصیف کرد و با اشاره به «بدعهدی‌های مکرر آمریکا»، بر غیرقابل اعتماد بودن این کشور تأکید و حفظ وحدت ملی، پرهیز از اختلافات و حمایت از انسجام اجتماعی را از …

اختصاصی شبکه اجتهاد: یکی از مسائل بنیادین در فقه سیاسی شیعه، تعیین قلمرو حکم حکومتی و نسبت آن با فقه فردی و حقوق خصوصی اشخاص است. نزاع اصلی در این بحث صرفاً ناظر به اصل ثبوت ولایت برای فقیه نیست، بلکه مسئله مهم‌تر آن است که حکم حکومتی تا کجا امتداد دارد. آیا این حکم تنها در حوزه عمومی و …

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به اینکه مسئله خون‌خواهی شهدا و امام شهید، از مسائل مستحدثه و پیچیده‌ای است که ابعاد کلامی، حکمی و فقهی دارد، بر ضرورت عبور از نگاه صرفاً فردی و بررسی این پرونده در چارچوب فقه نظام و فقه حکمرانی تأکید کرد و با طرح این پرسش که آیا با گذشت خانواده شهید در …

قاتلان و عاملان این جنایت بزرگ، که دستشان به خون آن شهید عزیز، فرماندهان، مسئولان، مردم بی‌دفاع و کودکان مظلوم آلوده شده، از کیفر الهی و مجازات عادلانه مصون نخواهند ماند و این خون‌های پاک هرگز فراموش نخواهد شد و امت اسلامی، در چارچوب موازین شرع و قانون، وظیفه خود را در خونخواهی این شهیدان دنبال خواهد کرد‌. به گزارش …

شبکه اجتهاد: در پیام رهبر معظم انقلاب دربارۀ تفاهم‌نامه، به دو رکن باید توجه کرد: اول اینکه، «بنده علی‌الاصول نظر دیگری داشتم». دوم، تعهد رئیس‌جمهور محترم، به‌عنوان رئیس شورای عالی امنیّت ملّی، از طرف خود و سایر اعضا، مبنی بر تحقق سه شرط: پاسداشت حقوق ملّت ایران و جبهۀ مقاومت، و ایستادگی در برابر زیاده‌خواهی‌های آمریکا. رهبر عزیز انقلاب می‌فرمایند: …

اختصاصی شبکه اجتهاد: یکی از دغدعه‌های اصلی رهبر شهید ساخت امت اسلامی بود که از زمان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله پایه گذاری شد. اما امروزه با وجود کثرت جمعیت مسلمانان با تشکیل امت اسلامی فاصله داریم. ایشان دراین باره می فرمایند: «امروز کشورهای اسلامی پُر شمار هستند و حدود دو میلیارد مسلمان در دنیا زندگی می‌کنند اما …

شبکه اجتهاد: پیام رهبری معظم انقلاب در مورد تفاهمنامه رئیس جمهور ایران با رئیس جمهور آمریکا، از یک منظر، دارای دو بخش است: بخش اول: «اعلام اختلاف نظر» با مفاد تفاهمنامه و سیر مذاکرات: «بنده علی‌الاصول، نظر دیگری داشتم» و بخش دوم: «اعلام موافقت و اجازه» برای ادامه تفاهم و مذاکرات: «از باب تعهّدی که رئیس‌جمهور محترم به‌عنوان رئیس شورای …

اختصاصی شبکه اجتهاد: چندی پیش فروعی و شرحی بر «علی‌الاصول» رهبر انقلاب معظم انقلاب نگاشته شد. درباره پیامی که حضرت ایشان فرمودند: همان‌گونه که مطلع شُدید، تفاهم‌نامه‌ای بین رئیس‌جمهوران ایران و امریکا امضا شد… بنده علی‌الاصول، نظر دیگری داشتم ولی ..‌. مهم‌ترین مستند این دیدگاه، آیه ۱۲ توبه است: «وَإِنْ نَکَثُوا أَیْمَانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُوا فِی دِینِکُمْ فَقَاتِلُوا أَئِمَّهَ …

دیدارهای رئیس‌جمهور با مراجع عظام تقلید در قم، علاوه بر آنکه با قدردانی از تلاش‌های دولت در مدیریت شرایط اخیر و اداره کشور همراه بود، فرصتی برای طرح مهم‌ترین دغدغه‌ها و مطالبات آنان نیز به شمار می‌رفت. مراجع ضمن اعلام حمایت از دولت و تأکید بر ضرورت حفظ وحدت و همدلی در کشور، بر لزوم توجه ویژه به معیشت مردم، …

نکته‌ی مهم در این مقوله، اوّلاً اعترافات و حتی افتخار وقیحانه‌ی بعضی از سران دشمن امریکایی، صهیونی به این جنایتها است که قطعاً اقرار به جنایت محسوب گشته و مقدّمات احقاق حقوق تضییع شده‌ی ملّت را به شکل مناسبی فراهم ساخته است. ثانیاً لازمه‌ی توجّه و اهتمام به اجرای دستور رهبر شهید انقلاب در آخرین دیدار مسئولان قضائی با ایشان …

اختصاصی شبکه اجتهاد: صدور پیام رهبر انقلاب آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای به مناسبت امضای تفاهمنامه میان ایران و آمریکا از زوایای گوناگون مورد بحث و تاملات قرار گرفته است؛ یکی از این زوایا می‌تواند زاویه فقه سیاسی باشد. مفهوم و منطوق و مدلول کلیت پیام رهبر معزز انقلاب تاکید بر ساز و کارهای نهادینه شده در نظام سیاسی اسلامی و چارچوبه‌های …

جمعی از اعضای مجلس خبرگان رهبری با صدور بیانیه‌ای ۱۰ بندی در پی پیام اخیر رهبر معظم انقلاب اسلامی و تحولات اخیر، ضمن تأکید بر ضرورت پایبندی کامل مسئولان و مذاکره‌کنندگان به خطوط قرمز ترسیم‌شده از سوی رهبر انقلاب، خواستار هوشیاری در برابر «ترفندهای دشمن»، پیگیری مجازات عاملان جنگ اخیر، صیانت از حقوق هسته‌ای کشور، حفظ مدیریت تنگه هرمز، رفع …

شبکه اجتهاد: واژه «علی‌الاصول» در نامه رهبر معظم انقلاب، به‌خودی خود، یک بیانیه فشرده و گویای سیاسی است که دریچه ورود به لایه‌های عمیق‌تر و پیچیده‌تر تصمیم‌سازی در جمهوری اسلامی را می‌گشاید؛ این قید که در زبان حقوقی و اصولی به معنای «بر اساس اصل و قاعده» به کار می‌رود، در این بافت مشخص، حکایت از وجود یک تنش آگاهانه …

شبکه اجتهاد: این روزها تعبیر «علی‌الأصول» به کلیدواژه‌ای پرتکرار در سپهر سیاسی کشور تبدیل شده است. مروری بر پاره‌ای از اصول حاکم بر تفاهم با شیطان بزرگ! می‌تواند به کارایی و ماندگاری این مفهوم در فهم رویکرد ما در روابط بین‌الملل در شرایط کنونی یاری رساند. در این یادداشت، جریان اصول شناخته‌شده‌ی عزّت، مصلحت و حزم، دوراندیشی و حکمت را …

شبکه اجتهاد: پس از انتشار پیام رهبر معظم انقلاب درباره تفاهم‌نامه اخیر، برخی تحلیل‌ها پیرامون عبارت کلیدی ایشان شکل گرفت: «بنده علی‌الاصول نظر دیگری داشتم، اما از باب تعهدی که رئیس‌جمهور و مسئولان مربوطه دادند، اجازه داده شد». برخی معتقدند بخش اول عبارت ناظر به حکم اولیه فقه سیاسی است؛ یعنی بر اساس آیه ۱۲ سوره توبه، اصل در مواجهه …

اختصاصی شبکه اجتهاد: مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای در ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ در پیامی فرمودند: همان‌گونه که مطلع شُدید، تفاهم‌نامه‌ای بین رئیس‌جمهوران ایران و امریکا امضا شد… بنده علی‌الاصول، نظر دیگری داشتم ولی از باب تعهّدی که رئیس‌جمهور محترم به‌عنوان رئیس شورای عالی امنیت ملّی از طرف خود و سایر اعضا در پاسداشت حقوق ملّت ایران و …

شبکه اجتهاد: این پیام، یک «موافقت مشروطِ توأم با مرزبندی غلیظ» است. آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای در آغاز زعامت خود، به جای استفاده از ادبیات سنتیِ تشکر و پدری کردن برای قوا، از ادبیات «تعهدخواهی حقوقی» استفاده کرده است. رهبری معظم در این بند، ساختار حقوقی تصمیم‌گیری در کشور را بازتعریف می‌کند. از نظر واقع‌گرایی سیاسی، او با برجسته کردن …

شبکه اجتهاد: امضای تفاهم نامه میان روسای جمهور ایران و آمریکا به جهت قرار گرفتن در پیچ تاریخی بودن یا نبودن، ماندن یا نماندن بسیار مهم است. به همین خاطر، ولی فقیه برای مدیریت درست و عقلانی این تحول تاریخی و بستن دهان رندان سیاسی بهانه جو و مسئولیت ناپذیر پیام صریح و روشنی را صادر کردند که از جهات …