قالب وردپرس افزونه وردپرس
خانه / بایگانی برچسب: مقاصد الشریعه

بایگانی برچسب: مقاصد الشریعه

آیا نواندیشان «مقاصد الشریعه» را باور دارند؟/ حمیدرضا تمدن

آیا نواندیشان «مقاصد الشریعة» را باور دارند؟/ حمیدرضا تمدن

شبکه اجتهاد: امروزه در کنار فقیهان مقاصدگرای اهل سنّت همچون یوسف القرضاوی و احمد الریسونی، برخی از نواندیشان(۱) مانند محمد ارکون، محمد عابد الجابری، عبدالمجید الشرفی و شاگردانش، به سبب آن که علم اصول فقه رایج را ناکارآمد دانسته‌اند، دم از «مقاصد الشریعه» زده و علم مقاصد الشریعه را به عنوان بهترین گزینه برای جایگزینی با اصول فقه مطرح کرده‌اند.(۲) این در حالی است که تفاوت این گروه‌ها در مبانیشان گاه آنان را رو در روی یکدیگر قرار می‌دهد. البته این تقابل میان خود نواندیشان نیز قابل مشاهده است. برای نمونه محمد الطالبی که البته خود منتقد برخی آراء فقیهان …

توضیحات بیشتر »

علم مقاصد الشریعه؛ درآمدی بر اهمیت تدوین «تاریخ مقاصد الشریعه»

علم مقاصد الشریعة؛ درآمدی بر اهمیت تدوین«تاریخ مقاصد الشریعة»

شبکه اجتهاد: یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که طی سال‌های گذشته کتب، مقالات و پایان‌نامه‌های بسیاری درباره آن به نگارش درآمده نظریه/علم مقاصد الشریعه است که در میان اهل سنت به ویژه پس از چاپ کتاب الموافقات شاطبی توسّط محمّد عبده با اقبال فقیهان مواجه شد. در ایران و حتّی در برخی آثاری که در جهان عرب نوشته می‌شود تصوّر بر آن است که همواره نوگرایان(متجدّدان) به بحث مقاصد الشریعه توجّه نشان داده‌اند حال آن که چنین تصوّری از عدم اطّلاع نسبت به تاریخ این نظریه/علم سرچشمه می‌گیرد. مسأله مهمّ دیگر آن است که امروزه برخی پیشروان جریان نواندیشی در جهان …

توضیحات بیشتر »

بحث مقاصد شریعت، جهانی و برون دینی است/ اگر شورای نگهبان مقاصدی عمل می‌کرد، بسیاری از چالش‌های موجود در قانون اساسی پدید نمی‌آمد!

بحث مقاصد شریعت، جهانی و برون دینی است/ اگر شورای نگهبان مقاصدی عمل می‌کرد، بسیاری از چالش‌های موجود در قانون اساسی پدید نمی‌آمد!

در آثار مرحوم امام، اصفهانی، سید یزدی، شهید اوّل، مرحوم حکیم، سیستانی و… آثاری از تمسک به مقاصد را مشاهده می‌کنید. مثل مستمسک، ج۹، ص۷۰ که مرحوم حکیم در اشکال به صاحب عروه، تمسک به مقاصد داشته است؛ یا مرحوم امام مثلاً در بحث حیل ربا از مقاصد استفاده می‌کند و آن را رافع ظلم  نمی داند چرا که عدم ظلم از مقاصد مهم شارع است. همچنین در بحث خیار غبن باز از مقاصد استفاده می‌کند و در مقابل مرحوم محقق اصفهانی، کلام شیخ اعظم را ترجیح می‌دهد. این بیانگر آن است که استفاده از مقاصد در نصوص شیعه بی‌سابقه …

توضیحات بیشتر »

کشف مقاصد شریعت، خصوصیت مکتب قم است/ مقاصد نزد  امامیه، تنها نافی حکم است نه مثبت آن

کشف مقاصد شریعت، خصوصیت مکتب قم است/ مقاصد نزد  امامیه، تنها نافی حکم است نه مثبت آن

در نظر ما، فقهای امامیه مقاصد را مستمسک خود برای اثبات حکم قرار نداده‌اند. بلکه فقط برای نفی حکم از آن استفاده می‌کنند و مقاصد در نزد فقهای امامیه مَحَکی است برای سنجش استنباط احکام از سوی فقها و مثلاً فقها حکم مستنبَط یک فقیهی را با مقاصد قطعی شارع می‌سنجند و اگر با آن مقاصد منافات داشت آن را نفی می‌کنند. همان کاری که امام(ره) با حکم به جواز حیل شرعی در باب ربا انجام داد و فرمود چون حیل شرعی با مقاصد منافات دارد، حکم به جواز آن را نفی می‌کنیم. به گزارش خبرنگار اجتهاد، ششمین جلسه از …

توضیحات بیشتر »

«پندارهایی ناصحیح» پیرامون «مقاصدالشریعه از دیدگاه استاد علیدوست»/ عباسعلی مشکانی سبزواری

احتضار مبنای وثوق سندی/ محمد ذکاوت

اختصاصی شبکه اجتهاد: چندی پیش، یادداشتی در مورد سلسله نشست‌های «فقه مقاصدی» و ناظر به بیانات آیت‌‏الله علیدوست در شبکه اجتهاد منتشر شد. نوشته مورد اشاره، ادعاهایی را مطرح و نیز نسبت‏‌هایی به استاد علیدوست می‏‌دهد که مطابق با واقعیت نبوده و ملاحظات متعددی بر آن وارد است. در این یادداشت به برخی از آن ملاحظات اشارتی می‌‏رود. ۱- پیشینه تحقیقات و مباحث مربوط به مقاصدالشریعه نویسنده یادداشت مورد اشاره در ابتدا ادعا می‏‌کند که اقدام صورت گرفته در برگزاری نشست‌‏ها پیرامون مقاصدالشریعه، دیرهنگام بوده و می‌‏بایست مدت‏ها پیش‏تر، مباحث مقاصدالشریعه مورد توجه محققان و اساتید قرار می‏‌گرفت. «دیرهنگام پنداری» …

توضیحات بیشتر »

مناسبات فقه و حقوق در ساحت فقه حکومت/ محمدجواد ارسطا

فیرحی با تحفظ بر فقه جواهری سعی کرد خوانش روزآمدی از فقه سیاسی ارائه دهد

شبکه اجتهاد: در ساحت فقه حکومتی، فقه با حقوق از دو جهت کلی می‌تواند رابطه داشته باشد: یکی از جهت روشی و دیگری از جهت ماهوی. منظور از مناسبات، روابط است؛ یعنی چگونه می‌توان در حوزۀ مباحث مربوط به حکومت و حقوق عمومی از فقه استفاده کرد. از دو جهت می‌توان از فقه بهره‌مند شد: از حیث روشی و از حیث ماهوی. در این بخش به مناسبات روشی فقه با حقوق پرداخته می‌شود. از حیث روشی، سه عنوان را می‌توان از هم‌دیگر متمایز کرد. الف) باز خوانی کتاب و سنت بر اساس حقوق عمومی می‌توان کتاب و سنت را بر …

توضیحات بیشتر »

ورود نقادانه به بحث مقاصد شریعت، نیاز به ورزیدگی علمی دارد/ حمزه بحرانی

آیا نواندیشان «مقاصد الشریعة» را باور دارند؟/ حمیدرضا تمدن

اختصاصی شبکه اجتهاد: پس از برگزاری چند نشست از سلسله نشست‌های علمی فقه مقاصدی توسط گروه عصرانه علمی مدرسه علمیه امام کاظم (ع)، حمیدرضا تمدن، پژوهشگر حوزه دین، در این رابطه یادداشتی را در شبکه اجتهاد منتشر کرد. (بخوانید). در واکنش به این یادداشت، حمزه بحرانی، مدیر گروه عصرانه علمی این مدرسه، جوابیه‌ای داده است که بی کم و کاست، منتشر می‌گردد. شایان ذکر است هم متن و هم تیتر، به انتخاب گروه عصرانه علمی بوده است. محتوای سلسله نشست‌های فقه مقاصدی که توسط حوزه علمیه امام کاظم (علیه‌السلام) درحال برگزاری است توسط سایت اجتهاد مورد نقد قرار گرفته که …

توضیحات بیشتر »

تصحیح چند باور نادرست درباره «مقاصد الشریعه»/ حمیدرضا تمدن

نگرش تاریخی در فقه؛ از فقیهان تا نواندیشان/ حمیدرضا تمدن

اختصاصی شبکه اجتهاد: چند روز پیش بود که متوجّه شدم سلسله نشست‌هایی با عنوان «فقه مقاصدی» در مدرسه تخصصی فقه امام کاظم(ع) در حال برگزاری است و هر هفته یکی از پژوهشگران حوزوی در این زمینه به ارائه یافته‌های خود می‌پردازد. این اقدام گرچه دیر انجام گرفته اما در عین حال از آن جهت که بالأخره میان برنامه ریزان دروس دینی، احساس نیاز به آگاهی از زمینه‌های پژوهشی جدید در سایر مذاهب به وجود آمده می‌تواند مایه امیدواری باشد. اما در کنار این نکته مثبت، به عنوان نقطه ضعف نشست‌هایی از این دست می‌توان «عدم ارائه نکات جدید» و «برخورد …

توضیحات بیشتر »

مقاصد زمانی حجیت پیدا می‌کنند که تبدیل به مناط شوند

امکان تولید نظریه فقهی هنر و میزان حجیّت آن

تا یک وصف و عنوان (هرچند مهم) از سوی شارع مناط قرار نگیرد حکم مترتب نمی‌شود، می‌توان گفت که مقاصد تا لباس مناط بر تن نکنند حکمی بر آن مترتب نخواهد بود. به گزارش خبرنگار اجتهاد، چهارمین نشست از سلسله نشست‌های فقه مقاصدی روزگذشته به همت معاونت پژوهش مدرسه فقهی امام کاظم علیه السلام قم برگزار شد. در جلسات سه‌گانه گذشته، حجج ‌اسلام گرامی‌پور، نجفی بستان و علیدوست به ارائه نظرات خود در این حوزه پرداخته بودند که به ترتیب استاد گرامی پور به عنوان ارائه دهنده و موافق، استاد نجفی بستان به عنوان ناقد و مخالف و استاد علیدوست …

توضیحات بیشتر »

تشخیص مصحلت، به دست ولی امر است/ حکم رهبری در مورد صابئین، از باب تطبیق مقاصدالشریعۀ است

تشخیص مصحلت، به دست ولی امر است/ حکم رهبری در مورد صابئین، از باب تطبیق مقاصدالشریعۀ است

این متن، یک متن کاملاً مقاصدی است. ایشان با این مقاصد، استصحاب را رد کرده‌اند. البته این مقاصدی که در این متن به‌کاررفته است، اوفق بالاحتیاط است. چون مورد از موارد دم است که احتیاط در آن لازم است. ایشان در جای دیگر نیز از همین مقاصد الشریعه استفاده می‌کنند. به گزارش خبرنگار اجتهاد، سومین نشست علمی مرکز تخصصی امام خامنه‌ای مدظله‌العالی با موضوع «روش‌شناسی اجتهادی آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای در فقه الجهاد» در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی واقع در شهر مقدس قم برگزار شد. در این نشست، حجت‌الاسلام محمدحسین ملک‌زاده، استاد حوزه علمیه قم، بحث خود را تحت دو عنوان …

توضیحات بیشتر »

فقه شیعه نمی‌تواند مقاصد الشریعه را مانند اهل سنت به کار بگیرد

فقه شیعه نمی‌تواند مقاصد الشریعه را مانند اهل سنت به کار بگیرد

استاد و محقق حوزه علمیه قم با بیان اینکه اهل سنت از مقاصد الشریعه بهره می‌برند، اظهار کرد: فقه شیعه این مشکل را دارد که نمی‌تواند مقاصد الشریعه را مانند اهل سنت به کار بگیرد زیرا ممکن است دچار قیاس و استحسان شود. به گزارش شبکه اجتهاد، حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمیرتقی حسینی گرکانی، استاد خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم، در نشست «چالش‌های فقه در دنیای معاصر» کارگاه دهم و یازدهم در قم با اشاره به چرایی وجود فقه گفت: فقه طبق فرمایشات بزرگان برای تأمین سعادت انسان ایجاد شده بنابراین فقه باید پاسخگو باشد و در این جای تردید …

توضیحات بیشتر »

«منطقه الفراغ» می‌تواند در محدوده واجبات و محرمات هم بیاید/ ریشه نظریه «منطقه الفراغ» را می‌توان در نظریات محقق نائینی یافت

سید-محسن-حسینی-فقیه

حجت‌الاسلام والمسلمین سید محسن حسینی فقیه در سلسله جلسات «گفتمان معرفت» مرکز تحقیقات اسلامی (وابسته به آیت‌الله شیخ مصطفی اشرفی شاهرودی)، در جمع اساتید، فضلا و طلاب حوزه علمیه مشهد، به تبیین نظریه «منطقه الفراغ» در اندیشه شهید سید محمدباقر صدر پرداخت. به گزارش خبرنگار اجتهاد، استاد خارج فقه و اصول حوزه علمیه در این نشست علمی اظهار کرد: گاهی «منطقه الفراغ» می‌تواند در واجبات و محرمات هم بیاید. فرض کنید اگر حج سبب ذلت اتباع مکتب اهل‌بیت (علیهم‌السلام) بشود و یا بگویند یک مریضی مُسری بسیار خطرناک در صحنه حج آمده است، خوف جان بسیاری از مسلمانان است، اینجا …

توضیحات بیشتر »

نقش مقاصد شریعت در تأثیر مقتضیات زمان بر سیاست کیفری اسلام

نقش مقاصد شریعت در تأثیر مقتضیات زمان بر سیاست کیفری اسلام

این اثر پژوهشی نگاهی نو ‌به جایگاه مقاصد شریعت دارد و پس از تمهید مقدمات لازم، با استدلالاتی آن را به عنوان بخشی اساسی از ادله اجتهادی به شمار می‌آورد. کتاب «نقش مقاصد شریعت در تأثیر مقتضیات زمان بر سیاست کیفری اسلام» می‌تواند نقطه آغازی برای بحث درباره جایگاه و نقش مقاصد شریعت در اجتهاد و قانون‌گذاری باشد. به گزارش خبرنگار اجتهاد، انسان‌ها و جوامع بشری دائماً در زمینه‌های گوناگون در حال تحوّل و تکامل‌اند. اگر بشر امروز را با انسان‌های چند قرن یا حتّی چند دهه پیش مقایسه کنیم، به‌وضوح شاهد تفاوت اساسی به وجود آمده در عرصه‌های مختلف …

توضیحات بیشتر »

کندوکاوی در روش‌ شناسی «فقه مقاصدی»

نقش مقاصد شریعت در تأثیر مقتضیات زمان بر سیاست کیفری اسلام

از جمله مبانی مهم در فقه مقاصدی اعتقاد به این قاعده کلی است که احکام الهی تابع مصالح و مفاسد می‌باشند؛ و در رابطه با تبیین و تفسیر نصوصی که در شریعت وارد شده است نیز رویکرد مقاصدی معتقد است که صاحب نص یا شارع، دارای مقاصد معین و اهداف مشخصی است که شارع خواسته است این اهداف را به مخاطب بفهماند و به آن‌ها به دیده اعتبار بنگرد؛

توضیحات بیشتر »

مقاصد غیرقطعی شریعت، حجیتی ندارند

مقاصد غیرقطعی شریعت، حجیتی ندارند

علمای عامه که به ظنون و استحسانات اخذ می‌کنند مورد تائید ما نیستند. لذا ما در جای خود ذکر کردیم که قول به مصالح‌مرسله در استنباط احکام اگر به مصالحی که در یک دلیل عام ذکر شده ولو در دلیل خاصی ذکر نشود، منتهی بشود اشکالی ندارد، اما اگر به مصالحی ختم شود که نه دلیل عام و نه دلیل خاصی بر آن وجود ندارد نمی‌توان به آن اخذ کرد. چون این کار همان اخذ به ظن است که ما از آن نهی شده‌ایم.

توضیحات بیشتر »

مقاصدالشریعه و جایگاه آن در شریعت با نگاه تطبیقى

نظریه مقاصدالشریعه یکى از مهم‏ترین نظریه‏هاى مصلحت‏گرایانه فقهى است که در فقه سیاسى اهل‏سنت، با ارائه برداشتى عقلانى از شریعت، موجبات شکل‏گیرى شاخه‏اى از فقه به نام فقه‏المقاصد را فراهم نموده است. مقاله حاضر در صدد بازخوانى تلاش‏هاى فقیهانه از فقهاى اهل‏سنت در ارائه نظریه مقاصدالشریعه است که با بررسى تاریخچه شکل‏گیرى این نظریه، تحولات آن در دوران معاصر، پیشینه نظرى مفهوم مصلحت و تحول آن را در فقه سیاسى اهل‏سنت مطالعه مى‏کند.

توضیحات بیشتر »
Real Time Web Analytics