شبکه اجتهاد اجتهاد و اصول فقه, حکومت و قانون, اقتصاد و بازار, عبادات و مناسک, فرهنگ و ارتباطات, خانواده و سلامت
آیتالله سیدجعفر کریمی دیوکلایی، مسئول شورای استفتائات رهبری و عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ظهر امروز در ۹۰ سالگی در قم دار فانی را وداع گفت.
به گزارش خبرنگار اجتهاد، آیتالله سید جعفر کریمی، از علما و اساتید حوزه علمیه، ظهر امروز درگذشت. او که از شاگردان آیات عظام شاهرودی، حکیم، خویی، میرزا هاشم آملی و بیش از همه امام خمینی به شمار میرفت، سالیانی مسئولیت شورای استفتائات امام و رهبری را عهدهدار بود. مرحوم آیتالله کریمی وصی امام خمینی در وجوه شرعیه نیز بود. کشف الحقائق عن الفقه الجعفري و تقریرات فقه آیات حکیم و حلی از تألیفات این عالم ۹۰ ساله است.
این عالم وارسته در طول عمر با برکت خود نمایندگی حضرت امام خمینی(ره) در شورای عالی اقتصاد، مسئولیت بررسی پروندههای زندانیان محاکم عمومی با حکم امام(ره) در سال ۱۳۶۲، ریاست دادگاه عالی انتظامی قضات شرع با حکم امام خمینی(ره) در سال ۱۳۶۱ ، نمایندگی مجلس خبرگان رهبری در دورههای اول و سوم از استان مازندران، عضویت در جامعه مدرسین حوزه علمیه قم را برعهده داشت.
تولد و دوران كودكی: آیتالله سید جعفر كریمی در سال 1309 هجری شمسی در روستای دیو كلا از توابع بابل و در میان خانوادهای مذهبی به دنیا آمد. پدرش مرحوم سید رضا كریمی، كه به درخواست والده فاضلهاش و تشویق دایی خود مرحوم آیتالله حاج سید احمد استاد مصمم بود به تحصیل علوم دینی مشغول شود در اثر فوت والده و نیز پیش آمد مشكلات دیگر ناگزیر به پیشینه كشاورزی روی آورده و از تحصیل بازماند. مادرش نیز زنی پاكدامن و روحانی زاده بود كه نقش بسزایی در تربیت فرزند خود ایفا میكرد. اقوام آیتالله كریمی بیشتر از طبقه برجسته و بنام روحانیان بودند و برای اشتغال به تحصیل علوم دینی ارزش فراوان قائل میشدند.
دوران تحصیل: دوران كودكی آیتالله كریمی با اوج ستم رضا خانی همراه بود. او تا پایان شهریور 1320 تنها به فراگیری قرآن در مكتب خانه بسنده كرده بود و از سال 1321 برای فراگیری مقدمات، به نزد ثقه الاسلام سید محمود موحدی رفت و بخشی از جامع المقدمات را فرا گرفت. از مهرماه 1323 به حوزه علمیه بابل رفت و تا مهر 1326 در محضر استادان و عالمان آن حوزه به فراگیری ادبیات عرب اشتغال داشت.
در مهرماه 1326 عازم قم شد تا در حوزه علمیه قم و در محضر استادان و عالمان آن دیار، پلههای پیشرفت علمی و عملی را بپیماید. دروس دوره سطح را تا سال 1332 در محضر استادان برجسته قم به پایان برد و سپس به درس خارج علمای بزرگ حوزه علمیه قم مشرف شد. در دی ماه سال 1333 به سفارش پدر، به نجف اشرف، مشرف شد تا به محضر استادان آن حوزه عظیم نیز شرفیاب شود. حضور او در نجف تا سال 1357 ادامه پیدا كرد.
در طی سالهایی كه امام (ره) در نجف اشرف حضور داشت، همواره به درس ایشان میرفت و هنگامی كه دولت عراق به محاصره بیت ایشان پرداخته و آن مرجع بزرگ را به خروج از عراق وادار كرده بود، او با گروهی امام(ره) را تا مرز صفوان بدرقه كرد. او در طی این سالها، خود نیز به تدریس دروسی كه آموخته بود پرداخت و نیز از محضر دروس اخلاق استادان خود بهرهمند بود.
استادان و دوستان: آیتالله سید جعفر كریمی در سالهای تحصیل خود، به محضر استادان گرانقدر بسیاری شرفیاب شد. او كه بخشی از جامع المقدمات را نزد ثقه الاسلام سید محمود موحدی در زادگاه خود آموخته بود، در حوزه علمیه بابل، دروس مقدمات را نزد حجج اسلام حاج سید حسن استادزاده، حاج شیخ علی موحد، حاج سید محمد محقق، حاج شیخ محمد علی طبرستانی و آیتالله حاج شیخ ولی اللّه مدرس آموخت.
در قم نیز دروس سطح را نزد حضرات آیات صدوقی، شیخ محمد فكور یزدی، طباطبایی و … به پایان رساند. سپس حدود یك سال در درس خارج آیتالله حاج شیخ مهدی امامی امیری(ره) و مدتی در درس خارج فقه آیتالله بروجردی(ره) شركت كرد.
وی در حوزه علمیه نجف نیز، از محضر استادان بسیاری بهره برد. او مدت هشت سال در دروس خاج فقه و اصول آیتالله آملی(ره) شركت كرد. او مدت 24 سال در درس خارج فقه و اصول آیتالله خویی(ره) حضور داشت و مدت 12 سال نیز در درس خارج فقه آیتالله شاهرودی(ره) شركت جست. در میان سالهای یاد شده، مدت چهار ماه به بحث خارج فقه آیتالله اصطهباناتی(ره) و مدت شش ماه به درس خارج اصول آیتالله یزدی(ره) رفت. او از مهر 1340 تا 1343 در درس خارج فقه آیتالله حلی شركت كرد و مدت 3 سال در درس خارج فقه آیتالله حكیم(ره) حاضر شد.
آیتالله سید جعفر كریمی، با ورود حضرت امام خمینی(ره) به نجف اشرف، از سال 1344 تا تیرماه 1357 یعنی آخرین سال حضور امام(ره) در نجف، در درس خار فقه ایشان، حضور مستمر داشت.
وی، در سالهای تحصیل و پس از آن با بسیاری از طلاب و فضلای آن روز رابطه دوستی و رفاقت داشت كه از میان آنها میتوان از مرحوم آیتالله سید عباس خاتم یزدی نام برد.
فعالیتهای علمی و فرهنگی: زندگی آیتالله كریمی، تا كنون از خدمات علمی و فرهنگی بسیار سرشار بوده است. او در سالهای تحصیل خود تقریرات درس استادان خود را نگاشته است كه از میان آنها میتوان به تقریرات درس خارج فقه حضرات آیات عظام حلّی و حكیم و تقریرات درس اصول آیتالله خویی اشاره كرد. جلد چهارم تقریرات درس فقه آیتالله آملی نیز با عنوان «كشف الحقائق عن الفقه الجعفری» به چاپ رسیده است.
آیتالله سید جعفر كریمی تاکنون دروس منطق، ادبیات عرب، فقه و اصول تا سطوح عالی را چندین بار تدریس فرموده است و به مدت یك سال در مدرسه عالی قضایی و تربیتی قم و دو سال در مدرسه عالی شهید مطهری و مدرسه علوم قضایی تهران (دانشكده علوم قضایی) تدریس داشته است.
آیتالله كریمی از سال 1370 در حوزه علمیه قم به تدریس خارج فقه قضا اشتغال ورزید و هم اكنون نیز چندین سال است به تدریس خارج فقه عبادات و معاملات میپردازد.
امام خمینی(ره) پس از ورود به نجف و ملاحظه نابسامانیهای موجود در آن حوزه شریف، به آیتالله كریمی و دو تن از فضلای حوزه دستور دادند كه با مذاكره با بیت آیتالله خویی(ره)، هیأت مشتركی برای تنظیم برنامه و امتحانات تشكیل دهند كه این امر، با كار شكنی برخی از آقایان روبرو شد. از این رو امام(ره) تصمیم گرفت خود، به این امر اقدام نماید و مسؤولیت برگزاری امتحانات طلاب و نظارت بر دفتر شهریه را به آیتالله كریمی واگذاشت.
در سال 1345، تحقیق و بازنگری و تصحیح رساله عملیه عربی زبده الاحكام و رساله فارسی توضیح المسائل را امام(ره) به آیتالله كریمی واگذار كرد و در سال 1346، آیتالله كریمی با همكاری آیتالله خاتم یزدی(ره) كتاب البیع امام(ره) را تحت نظارت و اشراف ایشان، در بهترین اسلوب و در پنج جلد در نجف اشرف به چاپ رسانید. او كتاب خلل صلات امام را نیز به امر معظم له در نجف اشرف تحقیق و تصحیح كرد كه بعدها در ایران به چاپ رسید.
آیتالله كریمی از سال 1347 تا پایان مدت حضور امام(ره) در نجف، نوشتن پاسخ استفتائات تحت نظارت امام(ره) را در بیت ایشان به عهده داشت. این مسؤولیت در ایران نیز از سال 1358 تا پایان عمر آن مرجع بزرگ، در قم به عهده ایشان بود. او بارها برای استعلام نظر مبارك امام(ره) در زمینههای گوناگون به تهران سفر میكرد و با استاد و مراد خود دیدار مینمود.
با انتخاب آیتالله خامنهای به رهبری انقلاب در 14 خرداد 1368، و در مرداد همان سال، آیتالله كریمی عهده دار پاسخ دادن به استفتائات ایشان شد كه پاسخها با نظارت ایشان، هم اكنون نیز ادامه دارد. از مهر ماه 1368 تا كنون شورای افتای رهبری، غالباً هفتهای یك بار با حضور رهبر انقلاب تشكیل میشود كه آیتالله كریمی همواره در آن حضور دارند. مباحث فقهی و مسائل مستحدثه به صورت استدلالی مورد بحث قرار میگیرد.
مقام معظم رهبری تنظیم استفتائات در قالب كتاب را نیز بر عهده آیتالله كریمی نهادند كه تا كنون دو جلد آن به چاپ رسیده است. او از زمان حضور امام خمینی(ره) تا كنون در جلسات استفتای بعثه او و بعثه مقام معظم رهبری حضور دارد و همواره به زائران بیت الله الحرام در مدینه و مكه خدمت میرساند.
آیتالله كریمی از سال 1358 تا سال 1369 در شورای عالی حوزه علمیه قم حضور داشت و به برنامه ریزی درسی و اخلاقی برای طلاب و نیز برقراری جلسات امتحان نهایی طلاب میپرداخت.
فعالیتهای سیاسی: آیتالله سید جعفر كریمی، از سنین نوجوانی تا به امروز در عرصههای گوناگون سیاسی، به انجام دادن وظیفه میپرداخته است. او كه در سنین كودكی و نوجوانی طعم تلخ استبداد رضاخانی را چشیده بود و حس مبارزه و انگیزه برچینی بساط ظلم در وجودش جوانه زده بود، در سال 1327 به جمع فدائیان اسلام به رهبری شهید مجتبی نواب صفوی پیوست و در صحنههای گوناگون مبارزه حضور فعال داشت.
پس از كودتای 28 مرداد و اقدام جدّی حكومت ستمشاهی بر تعقیب و دستگیری اعضای جمعیت فدائیان اسلام به سفارش پدر برای ادامه تحصیل به نجف اشرف رفت. در سال 1348 رژیم بعثی عراق، قصد انحلال حوزه علمیه نجف را در سر میپروراند و امام(ره) تصمیم گرفت با ازدیاد شهریه، طلاب را به درس خواندن و پایداری در برابر رژیم بعثی، تشویق كند؛ اما در حوزه علمیه نجف افراد مشكوك و ناصالحی وجود داشتند كه گاه وابسته به حزب بعث بودند و امام(ره) خوش نمیداشت كه سهم امام را نصیب آنان كند. از این رو به آیتالله سید جعفر كریمی دستور داد كه به پاك سازی حوزه از عناصر وابسته به رژیم بپردازد. این امر باعث شد كه آیتالله كریمی با سازمان امنیت عراق درگیر شود و مورد احضار قرار گیرد.
از دیگر فعالیتهای وی در نجف اشرف، ورود به جمع حامیان آیتالله حكیم(ره) در مبارزه با حزب توده بود. او در كنار بارگاه مقدس علوی همواره یار و مدافع امام(ره) بود و پس از تبعید امام به تركیه، همواره در معیت دوست دیرین حضرت امام مرحوم حجهالاسلام حاج شیخ نصرالله خلخالی با برقراری جلسات توجیهی در نجف اشرف به حمایت از اهداف امام(ره) در تشكیل حكومت اسلامی میپرداخت. و با تنظیم تلگراف و ارسال آن به سفارتخانههای دولتهای اسلامی در بغداد آنان را از حوادث دنیای اسلام آگاه میساخت.
در سال 1356 اخبار جسته گریختهای مبنی بر سوء قصد به جان امام(ره) به گوش میرسید. این اخبار را بیشتر عمال رژیم شاه پخش میكردند. امام در تاریخ 27 ذی حجه 1397 هجری قمری، آقایان سید جعفر كریمی، شیخ حبیب الله اراكی، سید عباس خاتم یزدی و رضوانی خمینی را وصی خود قرار داد و وصیت نامه را در پاكتی سر بسته تحویل آنان داد و پشت پاكت نوشته بود: این پاكت نزد جناب آقای سید جعفر كریمی محفوظ باشد و پس از فوت این جانب آن را باز كنند و مطالعه كنند.
مسؤولیتها: آیتالله كریمی، پس از پیروزی شكوهمند انقلاب اسلامی نیز، در مسؤولیتهای گوناگونی به انجام وظیفه پرداخت. او در مرداد سال 1358 با فرمان امام(ره)، داوطلب نمایندگی مجلس خبرگان قانون اساسی شد كه با رأی مردم مازندران به آن مجلس راه یافت و در پارهای از موضوعات رابط مجلس و امام(ره) بود.
در سال 1360، آیتالله كریمی به نمایندگی از سوی امام(ره) به همراه آیتالله احمدی میانجی(ره) در شورای عالی اقتصاد، بر لوایح قانونی و تنظیم برنامه متناسب با نظام در زمان دولت آقای میر حسین موسوی حضور داشت و در همان سال، با عضویت در دادگاه عالی انقلاب، به بازنگری پروندههای محاكم میپرداخت.
برخی دیگر از مسؤولیتهای مرحوم آیتالله كریمی عبارتند از: ریاست دادگاه عالی انتظامی قضات با حكم امام(ره) در سال 1361؛ نمایندگی مجلس خبرگان رهبری در دوره اول و سوم از طرف مردم استان مازندران؛ مسؤولیت بررسی پروندههای زندانیان محاكم عمومی با حكم امام(ره) در سال 1362 و…
آیتالله كریمی در انتخاب شایسته حضرت آیتالله خامنهای به رهبری انقلاب در سال 1368 نقش سازنده و مهمی ایفا كرد و از آن تاریخ تا كنون همواره بر حمایت بر اصل مترقی ولایت فقیه و خدمت در نظام مقدس جمهوری اسلامی پای فشرده است.
ایشان از سال 1358 به عضویت جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در آمد و در طی این سالها، نقش مهم و مثبتی در احیای حوزههای علمیه و اعتلای اسلام ناب محمدی ایفا كرده است.
آیتالله كریمی در سالهای پایانی عمر خود در قم به تدریس بحث خارج فقه اشتغال داشت و در دفتر مقام معظم رهبری به پاسخ استفتائات و خدمترسانی به مردم انقلابی میپرداخت.
«شبکه اجتهاد» ضمن تسلیت به حوزههای علمیه، شاگردان و خاندان محترم و درخواست علو درجات و مغفرت الهی از درگاه خداوند متعال برای این استاد فقید؛ یادآور میشود، ارتحال این عالم ربانی ارتباطی با بیماری کرونا نداشته است.
