شبکه اجتهاد: به حکم عقل حق اطاعت منحصر در خداست. یعنی اولا اطاعت از خدا لازم است و ثانیا در عرض خدا کسی لزوم اطاعت ندارد.
لزوم اطاعت خدا با توجه به خالق بودن و منعم تام بودن خدا و وابستگی وجودی همه چیز و همه کس با تمام امکانات و داشتهها به خداوند متعال روشن میشود و همین توجه برای نفی لزوم اطاعت از غیر خدا کافی است. به تعبیر دیگر تا اذن خدا نباشد و خداوند اطاعت کسی را لازم نکند عقل لزوم اطاعت از غیر خدا را انکار میکند. و این امری است که آیات قرآن نیز ما را به آن رهنمون شدهاند. خداوند در کنار آیات متعددی که لزوم اطاعت از خود را بیان میکند۱، اطاعت از دیگران را نیز نفی میکند و میفرماید حق حکم و دستور منحصر در خداوند است۲. قرآن به نوعی اطاعت را با بندگی گره زده و از اطاعت دیگران تعبیر به بندگی آنان نموده است۳. همچنین میفرماید خدا به هر کسی بخواهد حاکمیت و لزوم اطاعت اعطا میکند۴.
در مرحله بعد خداوند اطاعت رسولان و نمایندگان خود را بر انسانها لازم قرار داده است۵ و برای مردم پیشوایانی تعیین نموده که مردم باید از آنها تبعیت نمایند۶. همچنین قرآن به صورت خاص اطاعت پیامبر بزرگوار اسلام صلی الله علیه و آله در مواضع متعددی بر همه لازم قرار داده است۷ و به ایشان حق سرپرستی و تصمیمگیری در مورد همه مومنین اعطا نموده و پیامبر را از خود مومنین به آنها اولی و سزاوارتر قرار داده است۸.
لزوم اطاعت و سرپرستی مردم بعد از پیامبر به حکم قرآن۹ و سنت قطعیه برای امیرالمومنین علیهالسلام و باقی ائمه علیهمالسلام قرار داده شده است و بدین ترتیب خداوند برای همه زمانها حاکم و پیشوای لازم الاطاعهای که حجت او بر زمین نیز هست قرار داده است و زمین هیچ گاه از حجت و امام خالی نخواهد شد۱۰.
در زمان حضور پیامبر و ائمه علیهم الصلوه و السلام به ویژه در مواردی که امکان تشکیل حکومت پیدا شد، ایشان کسانی را به عنوان والی و یا نائب خود تعیین میکردند که طبعا اطاعت از آنها نیز بر مردم لازم بود و این لزوم اطاعت و تبعیت نیز در حقیقت به لزوم اطاعت خدا باز میگردد زیرا در یک رابطه طولی اطاعت رسول و ائمه علیهم الصلوه و السلام و افرادی که نماینده و نائب آنان هستند به اطاعت خداوند منتهی میشود۱۱.
در زمان غیبت امام زمان علیهالسلام که حاکم حقیقی و ولی اصلی خداوند است و اطاعت ایشان در هر زمینهای بر همه لازم است اما به مصلحت خدا از دیده خلائق پنهان شده و همچون خورشید پشت ابر به عالم فیض میرساند، همانطورکه فقهای بزرگی از جمله امام خمینی رحمه الله مطرح نمودهاند حکومت و لزوم اطاعت در زمینههای سیاسی و اجتماعی به صورت عام به فقهای واجد شرایط ولایت سپرده شده و ایشان نائبان عام امام زمان علیهالسلام هستند و قدر متیقن از این نیابت فقیهی است که به سمت او اقبال وجود دارد.
در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران سازوکار اقبال مردم به خوبی از مسیر انتخاب خبرگان صالح توسط مردم و انتخاب فقیه حاکم توسط خبرگان، تدوین و تعیین گردیده است. لذا با توجه به مطالب گفته شده هر فقیهی که از مسیر خبرگان رهبری به عنوان ولی امر مسلمین انتخاب شود بر امور ولایت خواهد داشت و اطاعت از او بر همه واجب خواهد بود.
منابع:
۱.آل عمران ۳۲ و ۱۳۲ نساء ۵۹ مائده ۹۲ و …
۲.یوسف ۴۰
۳.یس ۶۰ فرقان ۴۳
۴.بقره ۲۴۷
۵.نساء ۶۴
۶.بقره ۱۲۴
۷.آل عمران ۳۲ و ۱۳۲ نساء ۵۹ مائده ۹۲ و …
۸.احزاب ۶
۹.مائده ۵۵
۱۰.کافی ج۱ ص۱۷۷ و ۱۷۸ و …
۱۱. نساء ۵۹
شبکه اجتهاد اجتهاد و اصول فقه, حکومت و قانون, اقتصاد و بازار, عبادات و مناسک, فرهنگ و ارتباطات, خانواده و سلامت