شبکه اجتهاد اجتهاد و اصول فقه, حکومت و قانون, اقتصاد و بازار, عبادات و مناسک, فرهنگ و ارتباطات, خانواده و سلامت
دانشگاه باقرالعلوم (علیهالسلام) تأکید میکند که طرح این پرسشها در چارچوب گفتوگویی علمی و هدفمند صورت میگیرد؛ گفتوگویی که در پی تثبیت ارزشهای عدالت و پیوند میان فرزندان امت اسلامی است و از شیوههای اتهامزنی یا تشدید اختلاف به دور است. دانشگاه الازهر شریف نیز، با توجه به پیشینه علمی ریشهدار و جایگاه اثرگذار خود در جهان اسلام، شایسته آن است که در پیشاپیش تلاشها برای بازگشودن این گفتوگو و بازاندیشی در دیدگاههای فقهی و فکری نسبت به مسائل و چالشهای کنونی امت قرار گیرد.
به گزارش خبرنگار اجتهاد، دانشگاه باقرالعلوم (علیهالسلام) در بیانیهای گفتگو محور نسبت به بیانیه صادرشده از سوی دانشگاه الازهر پیرامون تحولات منطقه واکنش نشان داد و با طرح پرسشهایی که هدف از آنها غنای گفتوگوی علمی میان نهادهای اسلامی است تاکید کرد: دانشگاه الازهر شریف، با توجه به پیشینه علمی ریشهدار و جایگاه اثرگذار خود در جهان اسلام، شایسته آن است که در پیشاپیش تلاشها برای بازگشودن این گفتوگو و بازاندیشی در دیدگاههای فقهی و فکری نسبت به مسائل و چالشهای کنونی امت قرار گیرد.
بسم الله الرحمن الرحیم ﴿أُذِنَ لِلَّذِینَ یُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَإِنَّ اللَّهَ عَلَى نَصْرِهِمْ لَقَدِیرٌ﴾ (الحج: ۳۹)
دانشگاه باقرالعلوم (علیهالسلام)، که نمایانگر بخشی از عمق علمی حوزه علمیه در شهر قم است، با اهتمام و قدردانی، بیانیه اخیر صادرشده از سوی دانشگاه الازهر درباره رویدادهای جاری منطقه را دنبال کرده است.
این دانشگاه در آغاز این بیانیه تأکید میکند که قدردان مواضع مخلصانه و مسئولانهای است که الازهر در مقاطع پیشین ابراز کرده است؛ بهویژه در جریان تجاوز اخیر رژیم صهیونیستی که به مدت دوازده روز علیه جمهوری اسلامی ایران ادامه یافت، زمانی که الازهر بر ردّ تجاوز و ضرورت دفاع مشروع تأکید کرد. این مواضع، گواهی بر انصاف و عقلانیتی است که الازهر در طول تاریخ خود بدان شناخته شده است.
با این حال، تحولات جدید و مواضعی که در پی آن مطرح شده است، نیازمند تأملی علمی و آرام است؛ تأملی که راه را برای طرح مجموعهای از پرسشها میگشاید؛ پرسشهایی که هدف از آنها غنای گفتوگوی علمی میان نهادهای اسلامی است، نه جدال و اختلاف.
نخست: در تحلیل رویدادهای معاصر چگونه میتوان این واقعیت روشن را نادیده گرفت که جمهوری اسلامی ایران در طول سالهای گذشته بارها هدف تهدیدها و اقدامات خصمانه از سوی ایالات متحده و رژیم صهیونیستی بوده است؛ اقداماتی که برخی از آنها از طریق پایگاهها و سرزمینهای برخی کشورهای اسلامی در منطقه انجام شده است؟ با توجه به این واقعیت، پاسخ ایران چگونه میتواند جز در چارچوب «دفاع مشروع» تفسیر شود؛ اصلی که قرآن کریم آن را با این آیه بنیاد نهاده است: «و در راه خدا با کسانی که با شما میجنگند بجنگید و تجاوز نکنید» (بقره: ۱۹۰)؛ اصلی که امروز نیز یکی از ارکان ثابت حقوق بینالملل به شمار میآید.
دوم: رویدادهای کنونی بار دیگر پرسشی فقهی و سیاسی را که از دهه ۱۹۹۰ مطرح بوده است، به یاد میآورد؛ پرسشی درباره مشروعیت ایجاد پایگاههای نظامی برای قدرتهای غیرعربی در سرزمینهای مسلمانان. آیا واقعیتهای امروز نشان نمیدهد که آن دیدگاهها نیازمند بازنگری علمی دقیق بر اساس نتایج عملی آنهاست؟ و اگر این پایگاهها برای انجام عملیات نظامی علیه یک کشور مسلمان مورد استفاده قرار گیرند، مسئولیت شرعی و سیاسی آن چگونه ارزیابی میشود؟
سوم: روشن است که الازهر شریف همواره موضعی آشکار در مخالفت با عادیسازی روابط با رژیم صهیونیستی داشته و نسبت به آثار مخرب آن بر وحدت امت و مسئله مرکزی آن هشدار داده است. در این صورت، چگونه میتوان میان این ثبات اصولی و تحلیلی سیاسی که در نتایج خود با مواضع برخی جریانها یا کشورهایی که در این مسیر حرکت میکنند همسو است، جمع کرد؟
چهارم: در سطح فرهنگی و اجتماعی، پرسشی با بُعدی عربی و انسانی مطرح میشود: آیا با روح عربیت و اخلاق آن، و با فرهنگ اسلامی که کرامت همسایه و مؤمن را بزرگ میشمارد، سازگار است که اجازه داده شود سرزمین یا آسمان یک کشور مسلمان به گذرگاهی برای تجاوز علیه مسلمان دیگر تبدیل شود؟ آیا چنین امری با سنتهای جوانمردی و غیرت که در طول قرون بخش جداییناپذیر گفتمان عربی و اسلامی بوده است، سازگار است؟
دانشگاه باقرالعلوم (علیهالسلام) تأکید میکند که طرح این پرسشها در چارچوب گفتوگویی علمی و هدفمند صورت میگیرد؛ گفتوگویی که در پی تثبیت ارزشهای عدالت و پیوند میان فرزندان امت اسلامی است و از شیوههای اتهامزنی یا تشدید اختلاف به دور است. دانشگاه الازهر شریف نیز، با توجه به پیشینه علمی ریشهدار و جایگاه اثرگذار خود در جهان اسلام، شایسته آن است که در پیشاپیش تلاشها برای بازگشودن این گفتوگو و بازاندیشی در دیدگاههای فقهی و فکری نسبت به مسائل و چالشهای کنونی امت قرار گیرد.
بر این اساس، دانشگاه باقرالعلوم (علیهالسلام) آمادگی کامل خود را برای هماهنگی در برگزاری نشستهای علمی و مجامع فقهی و راهبردی با استادان و عالمان دانشگاه الازهر و دیگر دانشگاههای اسلامی اعلام میکند؛ با این باور که گفتوگوی علمی استوار بهترین راه برای تقویت وحدت و برطرف کردن ابهامهای فکریای است که ممکن است صف امت اسلامی را تضعیف کند.
﴿وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ﴾ (العنکبوت: ۶۹)
جامعه باقر العلوم (علیه السلام)مدینه قم المقدّسه
رحم الله شهداء الأمه وجمع قلوب المسلمین على الحقّ والإنصاف.
متن عربی بیانیه:
بسم الله الرحمن الرحیم
بیان صادر عن جامعه باقر العلوم (علیه السلام) حول البیان الصادر عن جامعه الأزهر بشأن تطورات المنطقه
﴿أُذِنَ لِلَّذِینَ یُقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَإِنَّ اللَّهَ عَلَى نَصْرِهِمْ لَقَدِیرٌ﴾ (الحج: ۳۹)
تُتابع جامعه باقر العلوم (علیه السلام)، بما تمثّله من عمقٍ علمیٍّ داخل الحوزه العلمیه فی مدینه قم، باهتمامٍ وتقدیرٍ البیانَ الأخیر الصادر عن جامعه الأزهر بشأن الأحداث الراهنه فی المنطقه.
وتؤکّد الجامعه، فی مستهلّ هذا البیان، تقدیرَها للمواقف المخلصـه والمسؤوله التی عبّر عنها الأزهر الشریف فی مراحل سابقه، ولا سیّما خلال العدوان الصهیونی الأخیر الذی استمرّ اثنی عشر یومًا ضدّ الجمهوریه الإسلامیه الإیرانیه، حین أکّد الأزهر على رفض العدوان وضروره الدفاع المشروع؛ وهی مواقف مشهوده تُسجَّل فی میزان الإنصاف والعقلانیه التی عرف بها الأزهر عبر تاریخه. غیر أنّ التطورات الجدیده وما تخلّلها من مواقف تستدعی تأمّلًا علمیًّا هادئًا، یفتح الباب أمام مجموعهٍ من التساؤلات التی یُراد بها إثراءُ الحوار العلمی بین المؤسّسات الإسلامیه، لا الجدال أو التنازع.
أولاً: کیف یمکن فی قراءه الأحداث المعاصره إغفالُ واقعٍ ثابتٍ مفاده أن الجمهوریه الإسلامیه الإیرانیه ظلت خلال أعوامٍ متتالیه، هدفًا لتهدیداتٍ وأعمالٍ عدوانیهٍ متکرّره من قبل الولایات المتحده والکیان الصهیونی، نفّذ بعضها عبر قواعد وأراضٍ لدولٍ إسلامیه فی المنطقه؟ وفی ضوء هذا الواقع، کیف یمکن توصیفُ الردّ الإیرانی إلا فی إطار مبدأ «الدفاع المشروع» الذی أصّلهُ القرآن الکریم بقوله تعالى: ﴿وَقَاتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ الَّذِینَ یُقَاتِلُونَکُمْ وَلَا تَعْتَدُوا﴾ (البقره: ۱۹۰)، وهو الیوم رکنٌ راسخٌ من أرکان القانون الدولی العام.
ثانیًا: تُعید الأحداث الراهنه إلى الأذهان سؤالًا فقهیًا وسیاسیًا قدیمًا، ظلّ مطروحًا منذ تسعینیات القرن الماضی حول مشروعیه إنشاء قواعد عسکریه لقوى غیر إسلامیه فی دیار المسلمین. فهل أثبت الواقع المعاصر أن تلک الفتاوى بحاجهٍ إلى مراجعهٍ علمیهٍ دقیقه على ضوء النتائج العملیه التی ترتّبت علیها؟ وإذا ما استُخدمت تلک القواعد فی شنّ أعمالٍ عسکریه ضدّ دولهٍ مسلمه، فکیف تُقاس المسؤولیه الشرعیه والسیاسیه عن ذلک؟
ثالثًا: من المعروف أن الأزهر الشریف وقف دائمًا موقفًا واضحًا فی رفض محاولات التطبیع مع الکیان الصهیونی، محذّرًا من آثارها المدمّره على وحده الأمه وقضیتها المرکزیه. فکیف یمکن الجمع بین هذا الثبات المبدئی وبین قراءهٍ سیاسیهٍ تنسجم فی نتائجها مع مواقف فئاتٍ أو دولٍ تسیر فی هذا الاتجاه؟
رابعًا: على المستوى الثقافی والاجتماعی، یبرز سؤالٌ یحمل بُعدًا عربیًّا إنسانیًّا: هل یلیق بروح العروبه وأخلاقها، وبالثقافه الإسلامیه التی تمجّد کرامه الجار والمؤمن، أن یُسمح بأن تکون أرضُ المسلم أو سماؤه ممرًّا لعدوانٍ یقع على أخیه المسلم؟ ألیس هذا النمط من السماح منافیاً لتقالید النخوه والحرص التی تشکل جوهر الخطاب العربی والإسلامی عبر القرون؟
إنّ جامعه باقر العلوم (علیه السلام) تُؤکّد أن طرح هذه التساؤلات یأتی فی إطار حوارٍ علمیٍّ هادفٍ یسعى إلى ترسیخ قیم العداله والوصال بین أبناء الأمه الإسلامیه، بعیدًا عن أسالیب الاتهام أو التصعید. وإنّ جامعه الأزهر الشریف، بما لها من تاریخٍ علمیٍّ راسخٍ ومکانهٍ مؤثّرهٍ فی الفضاء الإسلامی، مدعوهٌ لأن تکون فی طلیعه من یُعید صیاغه هذا الحوار ویُجدّد رؤیته الشرعیه والفکریه تجاه قضایا الأمه وتحدّیاتها الراهنه.
وانطلاقًا من هذا، تُعلن جامعه باقر العلوم (علیه السلام) استعدادها الکامل للتنسیق فی عقد لقاءاتٍ علمیهٍ ومنتدیاتٍ فقهیهٍ واستراتیجیهٍ مع الأساتذه والعلماء فی جامعه الأزهر وسائر الجامعات الإسلامیه، إیمانًا منها بأنّ التواصل العلمی الرصین هو السبیل الأمثل لترسیخ الوحده وتبدید الغشاوات الفکریه التی قد تُضعف صفّ الأمه.
﴿وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ﴾ (العنکبوت: ۶۹)
جامعه باقر العلوم (علیه السلام) – مدینه قم المقدّسه
رحم الله شهداء الأمه وجمع قلوب المسلمین على الحقّ والإنصاف.
