شبکه اجتهاد اجتهاد و اصول فقه, حکومت و قانون, اقتصاد و بازار, عبادات و مناسک, فرهنگ و ارتباطات, خانواده و سلامت
آیتالله حاج شیخ محمدابراهیم جناتی شاهرودی از چهرههای برجسته علمی حوزههای علمیه قم و نجف اشرف که سالیان متمادی عمر شریف خویش را در مسیر اعتلای معارف نورانی مکتب اهلبیت عصمت و طهارت علیهمالسلام، تدریس، تربیت شاگردان و تحقیق و تألیف در علوم اسلامی سپری نمود، پس از عمری مجاهدت علمی در سن ۹۴ سالگی به رحمت ایزدی پیوست.
به گزارش خبرنگار اجتهاد، آیتالله محمدابراهیم جناتی شاهرودی از علاقمندان راستین امام راحل و از حامیان وفادار امام شهید بود و از نخستین فقیهانی بود که مدتی قبل از اعلامیه جامعه مدرسین، در پاسخ به پرسش برخی فضلای عربزبان، بر مرجعیت شهید حضرت آیتالله العظمی خامنهای تصریح کرد.
آیتالله محمّد ابراهیم جنّاتی، سال ۱۳۱۱ هجری شمسی در شاهرود دیده به جهان گشودند. در یازده سالگی وارد مدرسه علمیه شاهرود گردید و در مدت چهار سال موفق به اتمام مقدمات و مقداری از سطح عالی شد. در هجده سالگی سطوح عالیه فقه و اصول را به ضمیمه منظومه سبزواری به پایان رساند و به منظور گذراندن مراحل بعدی به مشهد هجرت نمود و از درسهای اساتید آن حوزه، بهره علمی فراوان برد.
در محضر اساتید
پس از مدتی به قم مهاجرت و با شرکت در درس خارج فقه آیتالله العظمی بروجردی و خارج اصول امام خمینی (ره) به تحصیل ادامه داد. ایشان سپس به نجف اشرف مهاجرت نمود و ۲۵ سال در مرکز علم و فقاهت اقامت گزید، که بیشتر آن صرف استفاده از محضر پرفیض استادان آن حوزه علمیه مانند آیات عظام شاهرودی، حکیم، شیرازی، حلّی، زنجانی و خویی گردید.
در سال ۱۳۵۸ هجری شمسی با مراجعت به ایران و اقامت در شهر قم، همچنان کار تدریس و تألیف کتب و مقالات علمی را پی گرفت. خارج فقه و اصول بگونه متداول در حوزه و نیز فقه، اصول، علوم قرآن و علوم حدیث بگونه تطبیقی، جملگی موضوعاتی بودهاند که همواره به تدریس آنها در قم اشتغال داشت.
تدریس و تحقیق
مطرح است آیتالله جناتی نخستین شخصیت علمی است که فقه، اصول، علوم حدیث و علوم قرآن را در حوزه علمیه قم به صورت تطبیقی، از دیدگاه بیست و دو مذهب از یکصد و سی و هشت مذهب فقهی که در تاریخ فقه اسلامی وجود دارند، تدریس کرده است. این درسها در مجموعههایى گردآورى شده که بخشى از آنها مانند فقه مقارن، منابع اجتهاد، ادوار اجتهاد، ادوار فقه و مناسک حج از دیدگاه مذاهب اسلامى چاپ شده و بخش دیگر آنها مانند علوم حدیث و علوم قرآن از دیدگاه مذاهب اسلامى در مرحله چاپ قرار دارد.
آیتالله جناتى در پى تحصیلات مجدّانه و مستمر، به درجه عالیه و رفیعه اجتهاد دست یافت و از مراجع بزرگ نجف اجازه اجتهاد اخذ کرد که متن اجازههاى یاد شده چندین بار طى سالیان گذشته در کتابها و مجلات و روزنامهها به چاپ رسیدهاند.
این فقیه فرزانه، از حامیان راستین امام راحل و رهبر شهیدمان بود که عمر شریف خویش را در مسیر اعتلای معارف اسلامی، تبیین عالمانه فقه و اندیشه شیعی، و پاسخگویی به نیازهای فکری و فقهی جهان معاصر صرف نمود. او از جمله شخصیتهای برجسته علمی حوزههای علمیه بود که با بهرهگیری از مبانی عمیق اجتهادی و نگاه اجتهادی پویا، در عرصههای مختلف فقه، اصول، کلام و اندیشه اسلامی آثار و نظریات ارزشمندی از خود به یادگار گذاشت.
رویکرد نوگرایانه
آیتالله جناتی شاهرودی با رویکردی نوگرایانه و در عین حال ریشهدار در سنت اصیل اجتهاد شیعی، تلاش نمود تا افقهای تازهای در فقه معاصر بگشاید و نسبت میان شریعت، عقلانیت و مقتضیات زمان را با نگاهی ژرف و اجتهادی تبیین نماید. دیدگاههای بدیع و نظریات فقهی ایشان در موضوعات گوناگون، بهویژه در حوزه فقه اجتماعی و مسائل نوپدید، مورد توجه محافل علمی و پژوهشی قرار گرفته است.
آراء و نظرات چون نقش زمان و مکان در اجتهاد، جواز تصدى منصب قضاوت توسط زنان، جواز تصدى مقام مرجعیت و همه وظایف سیاسى اجتماعى توسط زنان، طهارت ذاتى مطلق انسان، حلیت ذبایح اهل کتاب، جواز میقات از ادنى الحل، جواز مجسمه سازى به عنوان فن و هنر، معین نبودن سن خاص در بلوغ دختران و نیز نظراتی درباره مسائلى چون موسیقى، هنر، حجاب و … از جمله مباحثی است که در حوزههای علمیه مورد توجه، بحث و بررسی قرار گرفته است.
ایشان در رساله توضیح المسائل خویش که حاوى بیش از ۳۰۰۰ مسأله مىباشد، کلیه احتیاطات رایج در رسالهها را که بیش از صد مورد مىباشند، با شیوه اجتهادى خویش و بر اساس عناصر اصلى استنباط تبدیل به فتواى تصریح کرده و در مورد هر مسأله نظر قطعى و مشخصى ارائه داده است. همچنین مناسک حج ایشان نیز با بیش از ۱۴۰۰ مسأله قابل توجه میباشد.
آثار و نظرات علمى
از دیگر ویژگیهای برجسته این اندیشمند فقید، نگاه فراملی و جهانی به رسالت اسلام و مکتب اهلبیت علیهمالسلام بود. ایشان همواره بر ضرورت گفتوگوی علمی، تقریب اندیشهها، و ارائه چهرهای عقلانی از اسلام تأکید داشت و آثار و تألیفات ارزشمندش در حوزههای مختلف علوم اسلامی گواهی روشن بر این رویکرد علمی و تمدنی است.
ایشان تاکنون در قالب دهها کتاب و صدها مقاله، سخنرانى و مصاحبه در داخل و خارج کشور و به زبانهاى گوناگون منتشر شدهاند. بیتردید میراث علمی، آثار ماندگار و اندیشههای ژرف آن فقیه نواندیش، همچنان الهامبخش پژوهشگران و اندیشمندان در مسیر تبیین و گسترش معارف ناب اهلبیت علیهمالسلام خواهد بود.
خدمات علمی و اجتماعی این فقیه پارسا و روشن ضمیر به حوزههای علمیّه در سایه زهد و سادهزیستی و دنیاگریزی ایشان مکتوم مانده است که امیدواریم در ایام مناسبی به تبیین آن بپردازیم.
«تحریریه اجتهاد» ارتحال آیتالله جناتی شاهرودی (رضوان الله علیه) را به محضر رهبر معظم انقلاب اسلامی و حوزههای علمیه، شاگردان، ارادتمندان و بیت مکرم آن فقیه نواندیش تسلیت و تعزیت عرض نموده و از درگاه خداوند متعال برای آن فقید سعید علو درجات و حشر با اولیای الهی و برای بازماندگان صبر و اجر مسئلت مینماید.
مراسم تشییع پیکر مطهر آیتالله جناتی و مراسم ختم
مراسم تششیع پیکر این عالم پارسا روز پنجشنبه ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ ساعت ۱۶ از مسجد امام حسن عسکری علیه السلام تا حرم مطهرحضرت معصومه سلام الله علیها برگزار میشود.
مراسم ختم ویژه آقایان، پنج شنبه ساعت ۲۰ تا ۲۱ در مسجد اعظم و مراسم ختم ویژه بانوان پنج شنبه ساعت ۲۰ تا ۲۱ در مسجد امیرالمومنین علیه السلام انتهای خیابان دورشهر خواهد بود.
