همه مطالب

قلمرو اختیارات حکومت در اینکه حق دارد برای هر فعل یا ترک‌فعلی که در شریعت گناه شمرده شده است، مجازات تعیین و گنهکار را مجازات کند یا خیر، موضوع این مقاله است. ابتدا به بیان رابطۀ «جرم» و «گناه» پرداخته شده و سپس دلایل دیدگاه‌های ششگانه‌ای که در متون فقهی وجود دارد، بررسی شده و نتیجه گرفته شده که تنها برخی از گناهان دارای مجازات دنیوی هستند، نه همۀ گناهان؛ از این‌رو، تنها برخی از گناهان جرم شمرده می‌شوند که حکومت حق دخالت و مجازات مرتکبان آنها را دارد. افزون بر گناهانی که در شرع برای آنها حد یا تعزیر مشخص شده است، تنها گناهانی که جنبۀ عمومی دارند و نظم، نظام و امنیت اجتماعی را تهدید می‌کنند، دارای مجازات دنیوی هستند و حکومت به‌عنوان ضامن اجرای آن دخالت می‌کند. اما گناهانی که جنبۀ شخصی دارند و در شرع برای آنها حد یا تعزیری معین نشده است، دارای مجازات دنیوی نیستند و حکومت حق دخالت و مجازات گنهکاران را ندارد.

موضوع ولایت سیاسی فقیه در تشکیل حکومت اسلامی از دیرباز میان فقیهان امامیه مطرح بوده است و آنان مشروعیت حکومت فقیه را بر مبنای نصب، از سوی امامان معصوم: تبیین کرده اند. با پیروزی انقلاب اسلامی ایران، آراء و نظریات جدیدی در تحلیل مبانی مشروعیت ولایت فقیه مطرح گردید که در پی تأثیرآفرینیِ بیشترِ آرایِ عمومی در مشروعیت تشکیل حکومت فقیه اند. یکی از این دیدگاه ها، دیدگاه تلفیق است که مدعی نقش مردم به عنوان شرطِ مشروعیت بخش در حکومت اسلامی است؛ بدین بیان که هر چند ثبوتاً فقیهان از سوی خدای متعال برای اجرای احکام و تشکیل حکومت نصب گردیده اند، وانگهی شرط اعمال این ولایت در عالم اثبات، متوقف بر آرای عمومی مردم است. این دیدگاه برای اثبات مدعای خود، به دلایلی؛ مانند قیاس اولویت از قاعده تسلیط، بدبینی مردم نسبت به حکومت اسلامی و عدم تحقق اهداف آن، در صورت فقدان آرای عمومی، استدلال کرده است؛ چنانکه برخی از روایات را در این زمینه، دست مایه خود ساخته است. این دلایل، در برابر دلایل دیدگاه انتصاب، یارای استقامت ندارند. در صورت تسامح از این امر و تردید در شرطیت آرای عمومی برای تنجّز تکلیف فقیه در تشکیل حکومت، دلیل فقاهتی در علم اصول، اصل برائت را در مکلف به جاری می سازد.

جلسه هفتادم دفاعیه پایان‌نامه‌های سطح سه مدرسه عالی نواب مشهد به اثر «شاخصه‌های نصب و عزل کارگزاران در سیره عملی حضرت علی(ع)»، نوشته حجت‌الاسلام یوسف قاسمی اختصاص داشت. به گزارش شبکه اجتهاد، نگارنده اثر در ابتدای جلسه در خصوص پایان‌نامه خود، گفت: اگر کتاب‌ها و مقاله‌های موجود در این زمینه را بررسی کنیم، مشاهده می‌شود که فقط رصدهایی در این …

برخی خیال می‌کنند که مشکل بانکداری امروز ما فقط جریمه و دیرکرد است؛ ولی در اصل با مشکلات بسیاری روبروست/ سود بانکی در کشورهای غربی بین ۴ تا ۶ درصد است؛ اما در بانکداری اسلامی تا ۲۸ درصد از مردم سود می‌گیرند و اخیرا یکی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی اعلام کرده که تا ۳۵ درصد هم سود گرفته می‌شود؛ …

مدیر گروه فقه و حقوق اسلامی مرکز پژوهش‌های علوم اسلامی و انسانی گفت: دانش فقه ظرفیتی دارد که توانسته است در طول تاریخ خودش را با تحولات همراه کند و ضرورت تغییر رویکردهای موجود در فقه دارای اهمیت است. به گزارش شبکه اجتهاد، حجت‌الاسلام والمسلمین علی شفیعی، مدیر و عضو هیأت علمی گروه فقه و حقوق اسلامی مرکز پژوهش‌های علوم …

اواخر قرن دوازدهم هجری، یکی از علمای عثمانی، فتوای به حرمت سیگار داد و بالاتر آن که گفت اگر کسی آن را حلال بداند کافر است. عالم دیگری به نبرد با وی شتافت و با رویه تکفیرگرایی او به مقابل برخاست. وی در این رساله، روی این اصل تاکید کرد که تکفیر روش مجتهدان و فقیهان متین نیست و این …

فصلنامه علمی ـ تخصصی «مطالعات مقارنه‌ای مذاهب اسلامی» از پژوهشگران حوزه و دانشگاه مقاله می‌پذیرد. به گزارش خبرنگار اجتهاد، فصلنامه علمی تخصصی «مطالعات مقارنه ای مذاهب اسلامی» وابسته به مرکز فقهی ائمه اطهار(ع)، با هدف برقراری گفتمان علمی میان مذاهب اسلامی و پیشگیری از رواج طایفه گرایی، از مقالاتی که محورهای ذیل را رعایت نموده باشند استقبال می‌کند. پرداختن به …

آذرتاش آذرنوش:  اگر من می‌خواستم این کتاب را بنویسم در ۷۰ صفحه کار را تمام می‌کردم، با جعلی بودن روایات کاری ندارم، گاهی روایات جعلی درست هستند اما به وقایع کامل اشاره نشده و بستر تاریخی ندارد، ایشان روایات را کنار هم می‌چینند و این کار بزرگ‌ترین ضرر او است. به گزارش شبکه اجتهاد، نشست «حجاب در بستر تاریخ و …

مدیر روابط عمومی دفتر مقام معظم رهبری گفت: برخی برداشت‌ها از جلسه درس خارج فقه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در مباحث فقهی «صلاه مسافر»، فاقد اعتبار و استناد است. به گزارش شبکه اجتهاد، در روزهای گذشته خبری منتشر گردید که حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در درس خارج، «آنتالیا» را به عنوان شهری که در آن فسق و فجور انجام می‌شود و سبب …

جلسه دفاع پایان نامه سطح سه حوزه علمیه خراسان با موضوع «حیوان آزاری از دیدگاه فقه اسلامی» با حضور اساتید مدعو برگزار شد. به گزارش شبکه اجتهاد از روابط عمومی حوزه علمیه خراسان، حجت‌الاسلام حسن نوباغی، طلبه سطح سه این حوزه در جلسه دفاع از پایان‌نامه خود که با موضوع «حیوان آزاری از دیدگاه فقه اسلامی» نگاشته است، گفت: در …

حجت‌الاسلام والمسلمین عاملی با بیان این‌که اصل الاصول حرکت حوزه اجتهاد و فقاهت است، گفت: تخصص‌ها باید در خدمت فقاهت باشد و هم‌چنین فقاهت باید پشتوانه‌ تخصص‌ها باشد و الّا تخصص‌ها را بدون در نظر گرفتن فقاهت‌ می‌توان در دانشگاه نیز فرا گرفت. به گزارش شبکه اجتهاد، حجت‌الاسلام والمسلمین سید مصباح عاملی در نشست «افق‌های پیش روی حوزه علمیه خراسان»، …

قرارداد تهاتری عبارت است از روش مشروط واردات کالا یا خدمات به صدور کالا یا خدمات دیگر به کشور فروشنده و مبادله آنها بجای فروش در مقابل پرداخت ارز خارجی است. در خصوص قراردادهای نوین تجارت بین‌المللی از جمله قراردادهای تهاتری در فقه بحثی به میان نیامده است لیکن در مورد ماهیت و اوصاف این مبادلات در فقه و حقوق داخلی نهادهای مشابهی وجود دارد. این مقاله با بررسی نهادهای حقوقی مشابه و نیز با مراجعه‌ی به فقه به توجیه و تبیین این مسأله می‌پردازد و به این نتیجه می‌رسد که قراردادهای تهاتری با توجه به دامنه گسترده اصل حاکمیت اراده و آزادی قراردادها در حقوق و نیز با توجه به پذیرش این اصل در فقه، یکی از انواع قراردادهای پذیرفته‌شده در ماده ۱۰ قانون مدنی می‌باشد و تراضی طرفین برای لزوم و صحت این قراردادها کافی است و تحت عموم آیه «اوفوا بالعقود» قرار می‌گیرد. از طرفی دیگر، با توجه به ماهیت قراردادهای تهاتری می‌توان اوصافی از قبیل هدف مشترک، عقد مرکب، لزوم، منجزبودن و معوض بودن را از اوصاف مشترک بین قراردادهای تهاتری عنوان نمود.

«امام موسی بن جعفر و روایاته الفقهیه» که پایان‌نامه دکترای دانشکده فقه دانشگاه کوفه می‌باشد، توسط آستان مقدس حسینی منتشر شد. به گزارش شبکه اجتهاد، “عبد الساده محمد الحداد” نویسنده پایان‌نامه «امام موسی بن جعفر و روایاته الفقهیه»، در تحقیق خود به بررسی تحلیلی احکام روایت شده از امام کاظم(ع) و تبیین ویژگی‌ها و زندگی امام کاظم(ع) پرداخته است. این …

به مناسبت آغاز بیست‌و نهمین نمایشگاه کتاب تهران شبکه اجتهاد فهرستی از مهم‌ترین کتب فقهی که در سال گذشته منتشر شده و قبلا توسط این شبکه معرفی شده‌اند را در موضوعات ذیل در اختیار خوانندگان فرهیخته شبکه و علاقه‌مندان کتب فقهی و اصولی قرار می‌دهد.

معرفی کتاب تولی و تبری از نگاهی دیگر

نشست علمی «مسائل فقه پیشرفت؛ شاخص‌ها و ارکان» با سخنرانی آیت‌الله عباس کعبی در دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی برگزار می‌شود. به گزارش خبرنگار اجتهاد، اولین نشست از سلسله مباحث فقه سیاسی با موضوع «مسائل فقه پیشرفت؛ شاخص‌ها و ارکان» به همت دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام) برگزار می‌گردد. بنابراین گزارش، قرار است در …

آن‌هایی که اجازه می‎دادند علماء شیعه در بستر اجتماع عرض اندام کنند اگر مطلع و مواجه می‎شدند با فقهی که داعیه اداره اجتماع را دارد، قاعدتاً اصلاً مجال بحث علمی را به او نمی‎دادند، چه برسد به اینکه بخواهند در عرصه اجتماع دخالت کنند، این سابقه را باید بدانیم. به گزارش شبکه اجتهاد، متن پیش‌روی گفتاری از حجت‌الاسلام والمسلمین رضائیان …

کرسی ترویجی «بررسی حکم حجاب عمومی بانوان بر اساس آیه ۵۹ سوره احزاب» با حضور جمعی از اساتید و فضلای حوزه، پژوهشگران و صاحب‌نظران عرصه زن و خانواده، پنج‌شنبه گذشته در مرکز تحقیقات زن و خانواده برگزار شد. به گزارش شبکه اجتهاد، حجت‌الاسلام والمسلمین مهاجر میلانی، عضو هیئت علمی این مرکز در این کرسی ترویجی به ارائه مقاله و یافته‌های …

آیت‌الله نوری همدانی گفت: در گذشته هرچه درباره ربا گفتیم، اثر نکرد و برای ما ننگ است که در جمهور اسلامی بانک‌ها به این سمت حرکت کنند. به گزارش شبکه اجتهاد، آیت‌الله نوری همدانی در دیدار با آقایان میرمحمدی، رجایی و حجت‌الاسلام بحرینی نمایندگان مردم گلپایگان و مشهد در مجلس شورای اسلامی، اظهار داشت: اول باید نظریه‌های اسلامی را اخذ …

نشست علمی «تبیین افق‌های پژوهش‌های فقهی و اصولی» به همت واحد پژوهش مدرسه عالی خواهران جامعه المصطفی(ص) العالمیه مشهد برگزار می‌شود. به گزارش شبکه اجتهاد، نشست علمی «تبیین افق‌های پژوهش‌های فقهی و اصولی» باهدف آشنایی طلاب با رشته فقه به عنوان شاکله اصلی علوم اسلامی و معرفی موضوعات جدید فقهی و اصولی، و به همت واحد پژوهش مدرسه عالی خواهران …

فاضل لنکرانی: این همه آیات محکم برای لزوم امر به معروف و نهی از منکر در قرآن داریم، یعنی خدای تبارک و تعالی راضی به این است که احکام اسلامی پیاده نشود تا قیام حضرت حجت (عج)؟ به گزارش شبکه اجتهاد، آیت‌الله محمدجواد فاضل لنکرانی رییس مرکز فقهی ائمه اطهار(ع) در درس خارج اصول که در مدرسه آیت‌الله گلپایگانی برگزار …

آیت‌الله سبحانی بر احیای گسترده محافل علمی در حوزه علمیه مشهد تاکید کرد و گفت: اکنون همانند ۶۰ سال قبل، شخصیت‌های بزرگ در حوزه علمیه مشهد تربیت نمی‌شوند. به گزارش شبکه اجتهاد، آیت‌الله شیخ جعفر سبحانی در دیدار تولیت آستان قدس رضوی حجت‌الاسلام والمسلمین سیدابراهیم رئیسی، اظهار داشت: همه ما ولایت را از مشهد گرفته‌ایم و ولایت برای شیعیان از …

عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی گفت: باید شورای فقهی در قانون در نظر گرفته شود که متناظر با شورای شریعت در کشورهای دیگر عمل کند. به گزارش شبکه اجتهاد، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدحسین حسین‌زاده بحرینی ظهر دوشنبه در دیدار تعدادی از اعضای کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی با آیت‌الله نوری همدانی با بیان اینکه نظام بانکی باید اصلاح شود، افزود: …

در محور موانع و بایسته‌های فقه اجتماهی هرچند به موانع و بایسته‌های فرهنگی و اجتماعی توسعۀ فقه اجتماعی اشاره نسبتاً خوبی شده است، اما به موانع و بایسته‌های علمی و محتوایی بحث که از جمله مهم‌ترین آن‌ها دقت در موضوع‌شناسی و روش‌شناسی فقه اجتماعی است، آن‌گونه که باید پرداخته نشده است. به گزارش شبکه اجتهاد، مقاله «فقه اجتماعی و کاستی‌های …

فقه شیعی برخلاف فقه داعشی واپس‌گرا، خشونت‌پرداز و زمان‌پریش نیست./ پدیداری نیرویی به نام داعش موجب ارتقای وجاهت فقه شیعه و فرهنگ مدارای ایرانیان در افکار عمومی جهان شده است. به گزارش شبکه اجتهاد، قدیر نصری، دانش‌آموخته اندیشه سیاسی اسلام و غرب، عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی و مدیر گروه روندهای فکری مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، در …

رییس مدرسه عالی فقه و اصول با بیان این که تفاوت این مدرسه با سایر مراکز فقه و اصول حوزوی در شیوه آموزش است، گفت: ما به دنبال این هستیم که به طلاب نگرش تحلیلی و تطبیقی بدهیم تا دست حوزه علمیه از مجتهد خالی نباشد. به گزارش شبکه اجتهاد، آزمون ورودی طلاب سطح و خارج مدرسه عالی فقه و …

آیت‌الله سبحانی با بیان برجستگی‌های شیعه نسبت به دیگر مذاهب، گفت: علم فقه و اصول کیان علمی شیعه است و در طول چهارده قرن که از ظهور اسلام می‌گذرد برجستگی شیعه به واسطه فقاهت و اجتهاد بوده است. به گزارش شبکه اجتهاد، آیت‌الله جعفر سبحانی، با حضور در مدرسه عالی فقه و اصول از برگزاری آزمون ورودی این مدرسه بازدید …

حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر عبدالحسین خسروپناه استاد حوزه علمیه، در صوت پیش رو به مسئله «هرمنوتیک و اصول فقه» می‌پردازد. به گزارش شبکه اجتهاد، فایل صوتی «هرمنوتیک و اصول فقه» گفتاری از حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر عبدالحسین خسروپناه پژوهشگر فلسفه دین و رئیس مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه می‌باشد. حجت‌الاسلام خسروپناه ابتدا تلقی خود را از اصول فقه و هرمنوتیک بیان می‌دارد …

عقیدۀ رایج در بین فقیهان امامیه، ضرورت قبض ثمن در مجلس عقد است؛ به‌طوری‌که ایشان یکی از شرایط عقد سلم را تسلیم ثمن در مجلس می‌دانند. لکن به این سؤال به‌صراحت جواب داده نشده که آیا قبض در سلم همچون بیع صرف، جزو شرایط صحت و تحقق این بیع است و بدون آن اساساً ملکیتی حاصل نمی‌شود یا اینکه قبل از قبض، ملکیت محقق خواهد شد. هرچند فقیهان برای جواب هر یک از سؤالات بالا به قضاوت و مقایسه ننشسته‌اند، عبارات ایشان به‌طور ضمنی سؤالات فوق را برمی‌انگیزد. بررسی روایات نیز کمک شایانی به اثبات این شرط نمی‌کند و استناد به اصل نیز با وجود دلایل دیگر مفید نیست. شاید مهم‌ترین دلیل این شرط، اجماع باشد که با نقدهای زیادی مواجه خواهد شد. نکتۀ درخور توجه اینکه در اثبات این شرط در معاملات سلف، به بطلان بیع دین‌به‌دین اشاره شده است و فقهای زیادی به آن استناد کرده‌اند و همان فقها در بحث بیع دین‌به‌دین برای اثبات بطلان آن، به شرط نقدی‌بودن ثمن در بیع سلف استناد می‌کنند که استنادی دوری را به‌وجود آورده است. با استناد به موارد فوق می‌توان این شرط را از شرایط صحت بیع سلف حذف کرد.

مشروعیت از اساسی‌ترین پرسش‌های حوزه سیاسی و اجتماعی است که در واقع به چرایی و مجوّز ساختار سیاسی برای اعمال حاکمیت و علت تبعیت مردم از آن می‌پردازد. این در حالی است که در عصر جدید، این سؤال به اهمیت خاصی ارتقاء پیدا نموده و ساخت‌های اجتماعی را دچار چالش کرده است. در رویکرد فقهی، این سؤال این‌گونه بیان می‌شود که آیا ولایت اجتماعی و تصدی سیاسی نزد فقهاء، مشروط به خواست اکثریت است یا خیر؟ از این جهت که این پرسش در نزد فقهای متقدم مطرح نبوده کمتر می­توان به بیان صریح دست پیدا کرد. با این حال، از آن رو که ایشان در بیان جزئیات مختلف احکام بوده و از قواعد عام در موضوعات گوناگون بهره می‌گیرند، می­توان به پاسخ‌هایی در این میان تمسک جست. با این همه باید این نکته را خاطرنشان نمود که ایشان حکومت را به فرد حاکم و والی می‌شناخته، بنابراین، اگر از احکام والی و ولایت با هم سخنی بیان داشته‌اند به یک دید بوده است. در هر حال، با نگاهی اجمالی در آثار این اندیشمندان، تصدی این مهم را مشروط به رضایت عموم مردم ننموده، بلکه در برخی آثار، فرض مخالفت را نیز مانع تصدی ندانسته‌اند.