شبکه اجتهاد اجتهاد و اصول فقه, حکومت و قانون, اقتصاد و بازار, عبادات و مناسک, فرهنگ و ارتباطات, خانواده و سلامت
اختصاصی شبکه اجتهاد: برای رؤیت هلال در شب اوّل ماه، عواملی چون «زمان غروب خورشید و ماه» و «اختلاف زمان غروب آن دو» و «مختصّات خورشید و ماه و جدایی زاویهای ماه و خورشید که از اختلاف ارتفاع ماه و خورشید، و نیز اختلاف سمت آن دو نشئت میگیرد» و «درصد روشنایی هلال و به اصطلاح فاز ماه» و … مؤثّرند. امروزه، برنامههایی تهیّه شدهاند که با محاسبات رایانهای و طبق معیارهای ریاضی و تجربی، این عوامل را برای بیشترِ نقاط زمین در نظر میگیرند و الگوهای رؤیتپذیری هلال ماه را پیشبینی و ترسیم میکنند. (معیارها برای محدودۀ عرض جغرافیایی ۶۰ درجۀ جنوبی تا ۶۰ درجۀ شمالی است و برای عرضهای بیشتر از ۶۰ درجه پاسخگو نیست.)
به تصاویر زیر بنگرید:
نقشۀ یک: نقشۀ رؤیتپذیری هلال ماه ربیعالثانی ۱۴۴۸ قمری، در غروب جمعه ۲۰ شهریور ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، بر اساس معیار «یالوپ»:
نقشۀ دو: نقشۀ رؤیتپذیری هلال ماه ربیع الثانی ۱۴۴۸ قمری، در غروب شنبه ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، بر اساس معیار «یالوپ»:
نقشۀ سه: نقشۀ رؤیتپذیری هلال ماه ربیع الثانی ۱۴۴۸ قمری، در غروب یکشنبه ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، بر اساس معیار «یالوپ»:
توضیحات رنگ در نقشۀ با معیار «یالوپ»:
در مناطقی که در رنگ سبز قرار دارند، هلال بهسادگی با چشم غیر مسلّح دیده میشود.
در مناطقی که در رنگ زرد (شبیه نارنجی) قرار دارند، هلال در اوضاع جوّی مناسب، با چشم غیر مسلّح دیده میشود.
در مناطقی که در رنگ ارغوانی (شبیه صورتی) قرار دارند، رؤیت هلال ممکن است نیاز به ابزار و چشم مسلّح داشته باشد؛ یعنی پس از رؤیت با ابزار، ممکن است هلال با چشم غیر مسلّح نیز دیده شود.
در مناطقی که در رنگ آبی قرار دارند، هلال فقط با چشم مسلّح دیده میشود.
در مناطقی که بیرنگ هستند، رؤیت هلال ناممکن و نشدنی است. (زیرا مقارنه پیش از غروب آفتاب رخ میدهد و ماه نیز پس از غروب آفتاب، غروب میکند؛ امّا روشنایی هلال به اندازهای نیست که حتّی با چشم مسلّح دیده شود!)
در مناطقی که در رنگ قرمز قرار دارند، رؤیت هلال ممتنع و غیر قابل تحقّق است. (زیرا ماه پیش از غروب آفتاب، غروب میکند یا اینکه مقارنه پس از غروب آفتاب رخ میدهد.)
نتیجهگیری:
مقارنۀ ماه و خورشید در ساعت ۳:۲۷ UTC یا ۶:۵۷ IRST جمعه ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی رخ میدهد؛ امّا در کرۀ زمین، حدود ۱۵ ساعت برای امکان نخستین رؤیت هلال با چشم مسلّح، و حدود ۱۸.۵ ساعت برای امکان نخستین رؤیت هلال با چشم عادی زمان لازم است.
رؤیتپذیری هلال بنا بر مبانی مختلف فقهی، تنها برای کشور ایران چنین پیشبینی میشود:
(کافی است مبنای مرجع تقلید خویش را بیابید و فقط بندهای همان مبنا را بخوانید.)
مبنای یکم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «اشتراط اتّحاد افق» (مبنای فقهی مشهور فقهاء مانند حضرات آیات امام خمینی(ره)، گلپایگانی(ره)، اراکی(ره)، سیّدمحمّد صدر(ره)، سیستانی، شبیری زنجانی، مکارم شیرازی، سبحانی، سیّدمحمّدتقی مدرّسی)
۱- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب جمعه ۲۰ شهریور ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، در سراسرِ ایران، ممتنع و ناممکن است.
۲- در غروب شنبه ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ شمسی (و ۲۹ ربیعالاوّل ۱۴۴۸ قمری در ایران) برابر با ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، ایران در مناطق مرزی رؤیت هلال با چشم عادی قرار دارد؛ بهگونهای که رؤیت هلال با چشم غیر مسلّح در یکسومِ شمالی ایران، دشوار است و در صورتِ صاف بودن هوا و نبودن گرد و غبار، احتمال میرود پس از مکانیابی و رؤیت با ابزار، هلال با چشم غیر مسلّح نیز دیده شود.
۳- در نتیجه، استهلال، تعیینکننده است: اگر گزارش معتبری از رؤیت هلال با چشم غیر مسلّح در مناطق شمالی کشور به دست آید، در سراسر ایران، یکشنبه ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، روز اوّل ماه ربیعالثانی ۱۴۴۸ قمری خواهد بود؛ و اگر فقط گزارش معتبری از رؤیت هلال با چشم غیر مسلّح در مناطق میانی یا جنوبی کشور به دست آید، تنها در منطقۀ رؤیت هلال و مناطق همعرض با آن و جنوبیتر از آن، یکشنبه ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، روز اوّل ماه ربیعالثانی ۱۴۴۸ قمری خواهد بود [زیرا با توجّه به «شرط اتّحاد افق» و دقّت در نقشههای همافقی، صِرف تحقّق رؤیت با چشم غیر مسلّح در مناطق میانی یا جنوبی ایران، برای اثبات اوّل ماه در مناطقِ شمالیتر از آن، مفید نیست]؛ و اگر هیچ گزارش معتبری از رؤیت هلال با چشم غیر مسلّح در کشور به دست نیاید، در سراسر ایران، دوشنبه ۲۳ شهریور ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، روز اوّل ماه ربیعالثانی ۱۴۴۸ قمری خواهد بود.
***
مبنای دوم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «کفایت رؤیت در نقاطی که در بیشترِ شب با هم مشترکاند» (مبنای فقهی حضرت آیتالله وحید خراسانی)
۱- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب جمعه ۲۰ شهریور ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، در سراسرِ ایران، ممتنع و ناممکن است؛ البتّه، در این غروب، در محدودههای نارنجی و سبزرنگ نقشۀ یک (از جمله: بیشترِ کشورهای آرژانتین و شیلی در آمریکای جنوبی) هلال مطمئنّاً با چشم عادی دیده میشود؛ امّا ایران با آنجا، در بیشترِ شب اشتراک ندارد.
۲- در غروب شنبه ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، ایران در مناطق مرزی رؤیت هلال با چشم عادی قرار دارد؛ بهگونهای که رؤیت هلال با چشم غیر مسلّح در یکسومِ شمالی ایران، دشوار است و در صورتِ صاف بودن هوا و نبودن گرد و غبار، احتمال میرود پس از مکانیابی و رؤیت با ابزار، هلال با چشم غیر مسلّح نیز دیده شود.
۳- البتّه، در غروب شنبه ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، در محدودۀ سبزرنگ نقشۀ دو (از جمله: بیشترِ قارّۀ آفریقا و بیشترِ کشور عربستان) هلال با چشم عادی بهراحتی دیده میشود و ایران نیز، در بیشترِ شب با آنجا مشترک است؛ در نتیجه، در سراسر ایران، یکشنبه ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، روز اوّل ماه ربیعالثانی ۱۴۴۸ قمری خواهد بود.
***
مبنای سوم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «کفایت رؤیت در نقاطی که در بخشی از شب با هم مشترکاند» (مبنای فقهی حضرات آیات خویی(ره)، تبریزی(ره)، لطفالله صافی گلپایگانی(ره)، محمّداسحاق فیّاض(ره)، جوادی آملی)
۱- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب جمعه ۲۰ شهریور ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، در سراسرِ ایران، ممتنع و ناممکن است.
۲- البتّه، در غروب جمعه ۲۰ شهریور ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، در محدودههای نارنجی و سبزرنگ نقشۀ یک (از جمله: بیشترِ کشورهای آرژانتین و شیلی در آمریکای جنوبی) هلال مطمئنّاً با چشم عادی دیده میشود و ایران نیز، در بخشی از شب با آنجا مشترک است؛ در نتیجه، در سراسر ایران، شنبه ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، روز اوّل ماه ربیعالثانی ۱۴۴۸ قمری خواهد بود.
***
مبنای چهارم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «کفایت رؤیت در هر نقطهای برای همۀ نقاط زمین» (مبنای فقهی حضرت آیتالله بشیرحسین نجفی)
۱- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب جمعه ۲۰ شهریور ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، در محدودههای نارنجی و سبزرنگ نقشۀ یک (از جمله: بیشترِ کشورهای آرژانتین و شیلی در آمریکای جنوبی، و شرق و مرکز و جنوب اقیانوس آرام) مطمئنّاً محقّق میشود؛ ازاینرو، برای ایران و همۀ نقاط زمین، شنبه ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، روز اوّل ماه ربیعالثانی ۱۴۴۸ قمری خواهد بود.
***
مبنای پنجم: مبنای «کفایت رؤیت هلال با چشم مسلّح» و «اشتراط اتّحاد افق» (مبنای فقهی حضرت آیتالله شهید خامنهای)
۱- رؤیت هلال با چشم مسلّح در غروب جمعه ۲۰ شهریور ۱۴۰۵ شمسی (و ۲۹ ربیعالاوّل ۱۴۴۸ قمری در ایران) برابر با ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، در سراسرِ ایران، ممتنع و ناممکن است.
۲- در غروب شنبه ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ شمسی (و ۳۰ ربیعالاوّل ۱۴۴۸ قمری در ایران) برابر با ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، هلال در سراسر ایران با چشم مسلّح دیده میشود و یکشنبه ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، روز اوّل ماه ربیعالثانی ۱۴۴۸ قمری خواهد بود.
***
مبنای ششم: مبنای «کفایت رؤیت هلال با چشم مسلّح» و «کفایت رؤیت در نقاطی که در بخشی از شب با هم مشترکاند» (مبنای فقهی حضرات آیات فاضل لنکرانی(ره)، سیّدکاظم حائری، نوری همدانی)
۱- رؤیت هلال با چشم مسلّح در غروب جمعه ۲۰ شهریور ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، در سراسرِ ایران، ممتنع و ناممکن است.
۲- البتّه، در غروب جمعه ۲۰ شهریور ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، در محدودههای آبی و صورتی و نارنجی و سبزرنگ نقشۀ یک (از جمله: بخشی از جنوب اقیانوس اطلس، بیشترِ آمریکای جنوبی، و بیشترِ اقیانوس آرام) هلال با چشم مسلّح دیده میشود و ایران نیز، در بخشی از شب با آنجا مشترک است؛ در نتیجه، در سراسر ایران، شنبه ۲۱ شهریور ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی، روز اوّل ماه ربیعالثانی ۱۴۴۸ قمری خواهد بود. / محسن فصاحت
***
برای مطالعۀ مبانی فقهی مربوط به «رؤیت هلال» و «اتّحاد افق»، خواندن مطالب زیر پیشنهاد میشود:
https://web.archive.org/web/20251205230023/http://aasemaan25.blog.ir/post/Royat-Helal-Ofoq
