شبکه اجتهاد اجتهاد و اصول فقه, حکومت و قانون, اقتصاد و بازار, عبادات و مناسک, فرهنگ و ارتباطات, خانواده و سلامت
ای علمای گرانقدر! تاریخ تنها وقایع را ثبت نمیکند، بلکه مواضع را نیز ثبت مینماید؛ و ترازوی الهی دقیقتر از ترازوی سیاست است. پس چنان باشید که خداوند فرمان داده است: «برپا دارندگان قسط باشید». سخن حق را بگویید، و جز از خدا مترسید، و این مقطع را نقطه عطفی برای احیای وحدت امت، صیانت از کرامت آن، و حفظ خونهای آن قرار دهید.
شبکه اجتهاد: جمعی از علمای جمهوری اسلامی ایران خطاب به علمای امت، اندیشمندان، فقها و مراکز علمی و پژوهشی جهان اسلام بیانیه مهمی صادر کردند که متن آن بدین شرح است:
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ
به محضر علمای اعلام، فقهای گرانقدر، و اندیشمندان و پژوهشگران در سراسر جهان اسلام، بهویژه:
هیئت کبار العلماء در الازهر شریف، مجمع البحوث الاسلامیه، دارالافتاء مصر، دانشگاه الازهر و مرکز جهانی فتوای الکترونیک الازهر؛
هیئت کبار العلماء در پادشاهی عربستان سعودی و کمیته دائمی افتاء؛
شورای عالی علمای پادشاهی مغرب، دانشگاه قرویین، دانشگاه محمد پنجم و رابطه المحمدیه للعلماء؛
دانشگاه زیتونه در جمهوری تونس؛
دارالافتاء اردن، دانشگاه اردن، دانشگاه یرموک و شورای علمی افتاء؛
مجمعهای فقهی در کشورهای شورای همکاری خلیج فارس، مجمع فقه اسلامی بینالمللی (وابسته به سازمان همکاری اسلامی)، دانشگاه امام محمد بن سعود اسلامی و دانشگاه امالقرى؛
دانشگاه قطر، دانشگاه کویت و دانشکدههای شریعت آن دو؛
دانشگاه خارطوم، هیئت علمای سودان و نهادهای آموزش شرعی آن؛
دانشگاه شارجه؛
دانشگاه اسلامی بینالمللی در مالزی و دانشگاه علوم اسلامی جهانی در پاکستان؛
و تمامی حوزههای علمیه، مجامع فقهی، دانشکدههای شریعت و مراکز مطالعات اسلامی در سراسر جهان اسلام؛
سلام علیکم و رحمه الله و برکاته
پس از پایان ماه مبارک رمضان که خداوند آن را مدرسهای برای تقوا و محرابی برای تزکیه نفوس قرار داده است، صمیمانهترین تبریکات خود را به حضورتان تقدیم میداریم. از خداوند متعال مسألت داریم که اعمال صالح شما را مورد قبول قرار دهد و این عید را نقطه آغازی نوین برای تقویت نقش رسالتمحور شما در هدایت امت، استحکامبخشی به ارزشهای الهی، و پاسداری از آگاهی آن در روزگار آشوب و ناپایداری قرار دهد. اما بعد؛
اول: در توصیف واقعه در ترازوی فقه و واقعیت
امت اسلامی در مرحلهای سرنوشتساز قرار گرفته است که در آن، چالشهای سیاسی، نظامی و فرهنگی درهم تنیدهاند و مسئولیت عالمان به اوج خود رسیده است؛ چراکه آنان وارثان پیامبران و حاملان بیان الهیاند، چنانکه خداوند متعال میفرماید: «آنان که پیامهای الهی را ابلاغ میکنند و از او بیم دارند».
آنچه در رخداد موسوم به «جنگ رمضان» اخیر واقع شد، یعنی تجاوز آغازین ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران، در تراز فقه مقارن، نمونهای روشن از «عدوانِ عدوّ صائل» است که تمامی مذاهب اسلامی بر آن اتفاق نظر دارند.
این تجاوز شامل موارد زیر بوده است:
- هدف قرار دادن مرجع اعلای دینی، حضرت امام خامنهای، و رهبران عالیرتبه؛
- بمباران شهرها، تأسیسات غیرنظامی و آثار تاریخی در تهران، اصفهان و خرمآباد؛
- کشتار غیرنظامیان بیگناه، از جمله دانشجویان؛
- و حملهای فجیع به دختران خردسال، از جمله در مدرسهای در میناب در پی بمبارانهای مکرر و عمدی؛
که همگی در عنوان «محاربه بینالمللی و تجاوز حرام شرعی» میگنجد؛ امری که میان فقها در وجوب دفع آن هیچ اختلافی وجود ندارد.
دوم: مبانی فقهی مقارن در وجوب دفاع
دفع «عدوّ صائل» اصلی است که میان فقهای همه مذاهب مورد اتفاق است، تا آنجا که تصریح کردهاند: «هرگاه دشمن وارد سرزمینهای مسلمانان شود، جهاد متعیّن شده و به واجب عینی تبدیل میگردد.»
این حکم مستند است به آیاتی که میفرماید: «و در راه خدا با کسانی که با شما میجنگند، بجنگید»؛ : «به کسانی که مورد جنگ قرار گرفتهاند، اجازه داده شد [که بجنگند]، زیرا به آنان ستم شده است»؛ و نیز به حدیث شریف: «هر کس در دفاع از مال یا جان خود کشته شود، شهید است.»
بر این اساس، پاسخ دفاعی در برابر این تجاوز، در چارچوب دفاع مشروع شرعی، عقلی و حقوقی قرار میگیرد، بلکه با تحقق شرایط آن، به واجب عینی تبدیل میشود.
همچنین فقها تصریح کردهاند که: در صورت هجوم دشمن، اذن امام شرط نیست؛ و حفظ «کیان اسلام» بر تمامی مصالح دیگر مقدم است.
سوم: قاعده نفی سبیل و حرمت تمکین دشمن
خداوند متعال میفرماید: «و هرگز خداوند برای کافران بر مؤمنان راه تسلطی قرار نداده است.»
این آیه از اصول بنیادین فقه سیاسی اسلام است که از آن استفاده میشود:
- حرمت تمکین دشمن از سیطره بر سرزمینهای اسلامی؛
- و حرمت هرگونه همکاری یا تسهیلی که به چنین سیطرهای بینجامد.
از اینرو، استفاده از اراضی برخی کشورهای اسلامی بهعنوان پایگاههایی برای تجاوز، مسئلهای فقهی و خطیر را مطرح میسازد؛ چراکه در ذیل عناوین زیر قرار میگیرد:
- اعانه بر اثم؛
- و فراهم ساختن تسلط دشمن بر جان و سرنوشت مسلمانان.
فقها در ابواب جهاد و سیاست شرعی تصریح کردهاند که حتی کمترین نوع همکاری با دشمن نیز حرام است.
چهارم: حرمت تضعیف، ارجاف و سکوت علما
نصوص شرعی بهروشنی نسبت به خطر:
- تضعیف روحیه مجاهدان (تخذیل)،
- و ایجاد اضطراب و شایعهپراکنی (ارجاف)،
هشدار دادهاند.
خداوند میفرماید: «اگر در میان شما خارج میشدند، جز تباهی بر شما نمیافزودند».
همچنین، سکوت در موضعی که نیازمند بیان است، نزد بسیاری از اصولیان، ترک واجب محسوب میشود، بلکه گاه به حدّ: یاری رساندن به ظلم، یا کتمان شهادت، میرسد.
چنانکه خداوند میفرماید: «و شهادت را کتمان نکنید».
ازاینرو، اتخاذ مواضع مبهم یا سکوت در برابر تجاوز، اعتماد امت به گفتمان دینی را تضعیف کرده و شکافی عمیق در تربیت نسلها ایجاد میکند.
پنجم: اصل نصرت مستضعفان و وحدت امت
قرآن کریم اصل قاطعی را در یاری مظلومان بیان میکند: «و چرا در راه خدا و مستضعفان نمیجنگید؟»
و نیز اصل اخوت را تثبیت میکند: «مؤمنان جز این نیستند که برادر یکدیگرند».
بر این اساس، وحدت امت صرفاً یک شعار اخلاقی نیست، بلکه ضرورتی فقهی برای حفظ جانهاست، بهویژه در شرایطی که جبهههای تجاوز علیه مسلمانان متحد شدهاند.
در این چارچوب، هرگونه فاصله میان: گفتمان دعوتکننده به وحدت، و مواضع عملی، نشانگر خللی روشی است که نیازمند بازنگری علمی عمیق در پرتو فقه مقارن است.
ششم: بازسازی گفتمان دینی بر پایه اتساق
از خطرناکترین چالشهای معاصر، دوگانگی معیارها در داوری نسبت به رخدادها است،
که پیامد آن: سستی اعتماد به گفتمان دینی، و فروپاشی ساختار تربیتی امت، خواهد بود.
ازاینرو، لازم است:
گفتمان دینی بر پایه هماهنگی میان ارزشها و مواضع بازسازی شود، و الگویی عملی ارائه گردد که پیوند میان نظریه و عمل را محقق سازد.
هفتم: بهسوی شبکه فقهی مشورتی جهانی
مرحله کنونی اقتضا میکند: شبکهای علمی و فقهی در سطح جهان اسلام تأسیس شود، مبتنی بر فقه مقارن، و ناظر به صدور بیانیههای مشترک؛
بهگونهای که: به وحدت معیارها بینجامد، آگاهی عمومی را هدایت کند، و با آشفتگیهای تفسیری مقابله نماید.
هشتم: مطالبات عملی
بر این اساس، ما از حضرات عالی دعوت میکنیم که:
- بیانیههای علمی صریحی در محکومیت تجاوز آمریکایی-صهیونیستی و تأکید بر وجوب دفاع صادر کنند؛
- بر حرمت هدف قرار دادن غیرنظامیان در همه شرایط تأکید نمایند؛
- هرگونه تمکین نظامی دشمن در سرزمینهای اسلامی را رد کنند؛
- وحدت در گفتمان اخلاقی و فقهی را تقویت نمایند؛
- ابتکارات علمی مشترک در حوزه فقه مقارن را راهاندازی کنند؛
- نقش علما را در جهاد تبیین و مقابله با ارجاف فعال سازند؛
نهم: کلمه پایانی
ای علمای گرانقدر!
تاریخ تنها وقایع را ثبت نمیکند، بلکه مواضع را نیز ثبت مینماید؛
و ترازوی الهی دقیقتر از ترازوی سیاست است.
پس چنان باشید که خداوند فرمان داده است: «برپا دارندگان قسط باشید».
سخن حق را بگویید، و جز از خدا مترسید،
و این مقطع را نقطه عطفی برای احیای وحدت امت، صیانت از کرامت آن، و حفظ خونهای آن قرار دهید.
«و همانا لشکریان ما قطعاً پیروزند»
والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته
والحمد لله ربّ العالمین
امضاکنندگان:
جمعی از علما، اساتید و پژوهشگران، و اعضای انجمنهای علمی و کمیسیونهای تخصصی در حوزه علمیه خراسان، جمهوری اسلامی ایران
