شبکه اجتهاد اجتهاد و اصول فقه, حکومت و قانون, اقتصاد و بازار, عبادات و مناسک, فرهنگ و ارتباطات, خانواده و سلامت
اختصاصی شبکه اجتهاد: برای رؤیت هلال در شب اوّل ماه، عواملی چون «زمان غروب خورشید و ماه» و «اختلاف زمان غروب آن دو» و «مختصّات خورشید و ماه و جدایی زاویهای ماه و خورشید که از اختلاف ارتفاع ماه و خورشید، و نیز اختلاف سمت آن دو نشئت میگیرد» و «درصد روشنایی هلال و به اصطلاح فاز ماه» و … مؤثّرند. امروزه، برنامههایی تهیّه شدهاند که با محاسبات رایانهای و طبق معیارهای ریاضی و تجربی، این عوامل را برای بیشترِ نقاط زمین در نظر میگیرند و الگوهای رؤیتپذیری هلال ماه را پیشبینی و ترسیم میکنند. (معیارها برای محدودۀ عرض جغرافیایی ۶۰ درجۀ جنوبی تا ۶۰ درجۀ شمالی است و برای عرضهای بیشتر از ۶۰ درجه پاسخگو نیست.)
به تصاویر زیر بنگرید:
نقشۀ یک: نقشۀ رؤیتپذیری هلال ماه صفر ۱۴۴۸ قمری، در غروب سهشنبه ۲۳ تیر ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۴ جولای ۲۰۲۶ میلادی، بر اساس معیار «یالوپ»:
نقشۀ دو: نقشۀ رؤیتپذیری هلال ماه صفر ۱۴۴۸ قمری، در غروب چهارشنبه ۲۴ تیر ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۵ جولای ۲۰۲۶ میلادی، بر اساس معیار «یالوپ»:
نقشۀ سه: نقشۀ رؤیتپذیری هلال ماه صفر ۱۴۴۸ قمری، در غروب پنجشنبه ۲۵ تیر ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۶ جولای ۲۰۲۶ میلادی، بر اساس معیار «یالوپ»:
توضیحات رنگ در نقشۀ با معیار «یالوپ»:
در مناطقی که در رنگ سبز قرار دارند، هلال بهسادگی با چشم غیر مسلّح دیده میشود.
در مناطقی که در رنگ زرد (شبیه نارنجی) قرار دارند، هلال در اوضاع جوّی مناسب، با چشم غیر مسلّح دیده میشود.
در مناطقی که در رنگ ارغوانی (شبیه صورتی) قرار دارند، رؤیت هلال ممکن است نیاز به ابزار و چشم مسلّح داشته باشد؛ یعنی پس از رؤیت با ابزار، ممکن است هلال با چشم غیر مسلّح نیز دیده شود.
در مناطقی که در رنگ آبی قرار دارند، هلال فقط با چشم مسلّح دیده میشود.
در مناطقی که بیرنگ هستند، رؤیت هلال ناممکن و نشدنی است. (زیرا مقارنه پیش از غروب آفتاب رخ میدهد و ماه نیز پس از غروب آفتاب، غروب میکند؛ امّا روشنایی هلال به اندازهای نیست که حتّی با چشم مسلّح دیده شود!)
در مناطقی که در رنگ قرمز قرار دارند، رؤیت هلال ممتنع و غیر قابل تحقّق است. (زیرا ماه پیش از غروب آفتاب، غروب میکند یا اینکه مقارنه پس از غروب آفتاب رخ میدهد.)
نتیجهگیری:
مقارنۀ ماه و خورشید در ساعت ۹:۴۳ UTC یا ۱۳:۱۳ IRST سهشنبه ۱۴ جولای ۲۰۲۶ میلادی رخ میدهد؛ امّا در کرۀ زمین، حدود ۱۳.۵ ساعت برای امکان نخستین رؤیت هلال با چشم مسلّح، و حدود ۱۶.۵ ساعت برای امکان نخستین رؤیت هلال با چشم عادی زمان لازم است.
رؤیتپذیری هلال بنا بر مبانی مختلف فقهی، تنها برای کشور ایران چنین پیشبینی میشود:
(کافی است مبنای مرجع تقلید خویش را بیابید و فقط بندهای همان مبنا را بخوانید.)
مبنای یکم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «اشتراط اتّحاد افق» (مبنای فقهی مشهور فقهاء مانند حضرات آیات امام خمینی(ره)، گلپایگانی(ره)، اراکی(ره)، سیّدمحمّد صدر(ره)، سیستانی، شبیری زنجانی، مکارم شیرازی، سبحانی، سیّدمحمّدتقی مدرّسی)
۱- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب سهشنبه ۲۳ تیر ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۴ جولای ۲۰۲۶ میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است.
۲- در غروب چهارشنبه ۲۴ تیر ۱۴۰۵ شمسی (و ۲۹ محرّم ۱۴۴۸ قمری در ایران) برابر با ۱۵ جولای ۲۰۲۶ میلادی، هلال در سراسر ایران با چشم عادی دیده میشود و پنجشنبه ۲۵ تیر ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۶ جولای ۲۰۲۶ میلادی، روز اوّل ماه صفر ۱۴۴۸ قمری خواهد بود.
***
مبنای دوم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «کفایت رؤیت در نقاطی که در بیشترِ شب با هم مشترکاند» (مبنای فقهی حضرت آیتالله وحید خراسانی)
۱- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب سهشنبه ۲۳ تیر ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۴ جولای ۲۰۲۶ میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است؛ و اگرچه در محدودههای نارنجی و سبزرنگ نقشۀ یک (بخشهایی از مرکز اقیانوس آرام) رؤیت هلال با چشم عادی ممکن است، امّا ایران با محدودۀ رؤیت هلال، در بیشترِ شب، اشتراک ندارد.
۲- در غروب چهارشنبه ۲۴ تیر ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۵ جولای ۲۰۲۶ میلادی، هلال در سراسر ایران با چشم عادی دیده میشود و پنجشنبه ۲۵ تیر ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۶ جولای ۲۰۲۶ میلادی، روز اوّل ماه صفر ۱۴۴۸ قمری خواهد بود.
***
مبنای سوم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «کفایت رؤیت در نقاطی که در بخشی از شب با هم مشترکاند» (مبنای فقهی حضرات آیات خویی(ره)، تبریزی(ره)، لطفالله صافی گلپایگانی(ره)، محمّداسحاق فیّاض(ره)، جوادی آملی)
۱- رؤیت هلال با چشم عادی در غروب سهشنبه ۲۳ تیر ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۴ جولای ۲۰۲۶ میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است؛ و اگرچه در محدودههای نارنجی و سبزرنگ نقشۀ یک (بخشهایی از مرکز اقیانوس آرام) رؤیت هلال با چشم عادی ممکن است، امّا ایران با محدودۀ رؤیت هلال، در بخشی از شب نیز، اشتراک ندارد.
۲- در غروب چهارشنبه ۲۴ تیر ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۵ جولای ۲۰۲۶ میلادی، هلال در سراسر ایران با چشم عادی دیده میشود و پنجشنبه ۲۵ تیر ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۶ جولای ۲۰۲۶ میلادی، روز اوّل ماه صفر ۱۴۴۸ قمری خواهد بود.
***
مبنای چهارم: مبنای «لزوم رؤیت هلال با چشم عادی» و «کفایت رؤیت در هر نقطهای برای همۀ نقاط زمین» (مبنای فقهی حضرت آیتالله بشیرحسین نجفی)
۱- هلال در غروب سهشنبه ۲۳ تیر ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۴ جولای ۲۰۲۶ میلادی، در محدودۀ سبزرنگ نقشۀ یک (بخشی از مرکز اقیانوس آرام) با چشم عادی دیده میشود؛ ازاینرو، برای ایران و همۀ نقاط زمین، چهارشنبه ۲۴ تیر ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۵ جولای ۲۰۲۶ میلادی، روز اوّل ماه صفر ۱۴۴۸ قمری خواهد بود.
***
مبنای پنجم: مبنای «کفایت رؤیت هلال با چشم مسلّح» و «اشتراط اتّحاد افق» (مبنای فقهی حضرت آیتالله شهید خامنهای)
۱- رؤیت هلال با چشم مسلّح در غروب سهشنبه ۲۳ تیر ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۴ جولای ۲۰۲۶ میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است.
۲- در غروب چهارشنبه ۲۴ تیر ۱۴۰۵ شمسی (و ۳۰ محرّم ۱۴۴۸ قمری در ایران) برابر با ۱۵ جولای ۲۰۲۶ میلادی، هلال در سراسر ایران با چشم مسلّح و عادی دیده میشود و پنجشنبه ۲۵ تیر ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۶ جولای ۲۰۲۶ میلادی، روز اوّل ماه صفر ۱۴۴۸ قمری خواهد بود.
***
مبنای ششم: مبنای «کفایت رؤیت هلال با چشم مسلّح» و «کفایت رؤیت در نقاطی که در بخشی از شب با هم مشترکاند» (مبنای فقهی حضرات آیات فاضل لنکرانی(ره)، سیّدکاظم حائری، نوری همدانی)
۱- رؤیت هلال با چشم مسلّح در غروب سهشنبه ۲۳ تیر ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۴ جولای ۲۰۲۶ میلادی، در سراسرِ ایران، ناممکن است.
۲- امّا در غروب سهشنبه ۲۳ تیر ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۴ جولای ۲۰۲۶ میلادی، رؤیت هلال با چشم مسلّح در محدودههای آبی و صورتی و نارنجی و سبزرنگ نقشۀ یک (سراسر آمریکای مرکزی و بخشهایی از آمریکای شمالی و جنوبی، و بیشترِ اقیانوس آرام) محقّق میشود؛ و از آنجا که ایران با شرق محدودۀ رؤیت هلال در بخشی از شب مشترک است، چهارشنبه ۲۴ تیر ۱۴۰۵ شمسی برابر با ۱۵ جولای ۲۰۲۶ میلادی، روز اوّل ماه صفر ۱۴۴۸ قمری خواهد بود. / محسن فصاحت
***
یادآور میشود که آغاز ماه صفر، بیش از تأثیری که در تعیین روز اربعین حسینی دارد، در پایانبخشی به «ماههای حرام و بحث تغلیظ و افزایش دیه» نقشی تعیینکننده دارد.
***
برای مطالعۀ مبانی فقهی مربوط به «رؤیت هلال» و «اتّحاد افق»، خواندن مطالب زیر پیشنهاد میشود:
http://aasemaan25.blog.ir/post/Royat-Helal-Ofoq
