شبکه اجتهاد اجتهاد و اصول فقه, حکومت و قانون, اقتصاد و بازار, عبادات و مناسک, فرهنگ و ارتباطات, خانواده و سلامت
اختصاصی شبکه اجتهاد: برای بنده که مدتی افتخار حضور در کرسی درس حضرت آیتالله سید مجتبی خامنهای را داشته و خوشهچینِ خرمن معرفت ایشان بودهام، تلمذ در پای درس خارجِ استاد، تجربهای فراتر از آموختنِ صرفِ قواعد فقهی و اصولی بود. در آن محفل، سخن از یک «منش» ویژه است که در آن، شکوهِ عمیقِ علم با کیمیای تواضعی بیتکلف عجین گشته است. در حلقه درس ایشان، آنچه بیش از هر چیز جلوهگری میکرد، «سعهصدر علمی» و احترامِ عمیقی بود که ایشان برای جایگاه «شاگرد» و « اندیشه» قائل بودند.
سبک تدریس استاد، با روشهای سنتیِ «القایی» و متکلموحده بودن، فاصلهای مبنایی داشت. ایشان کلاس درس را نه میدانی برای خطابه و بیان یکسویه، که معرکهی تضاربِ آرا و تلاقیِ اندیشهها میدانستند. بارها شاهد بودیم که ایشان پس از تبیین دقیقِ صورتِ مسئله، با نگاهی جستوجوگر که گویی در پی کشفِ جرقهای در ذهن شاگردان است، با لحنی سرشار از تشویق، خطاب به طلاب میفرمودند: «شما بیان کنید… شما اشکال کنید.» این دعوت، نه یک تعارفِ کلاسی، بلکه راهبردی بنیادین برای استخراجِ ملکه اجتهاد از بطنِ جانِ طلبه بود. استاد به معنای واقعی کلمه، «اشکال و انقلت» را نَفَسِ درس میدانستند؛ گویی اگر روزی کلاس بدون تضارب آرا سپری میشد، در نگاه ایشان از غنا و برکتِ آن محفل کاسته شده بود.
نکتهی درسآموز دیگر در منش ایشان، «ادبِ نقد» بود؛ صلابتِ بیان در نقدِ آراء بزرگان هرگز باعث نمیشد که حریم حرمتِ آنان نادیده گرفته شود. استاد حتی در تندترین نقدهای فنی به آراء استوانههای علم، همواره با نهایتِ تجلیل از آنان نام میبردند؛ گویی به طلاب میآموختند که استواری در استدلال، هیچ منافاتی با نگاهِ متواضعانه به سلفِ صالح ندارد.
اوجِ این حُرّیت علمی آنجاست که ایشان نه تنها نقد را برمیتابند، بلکه به نقدِ شاگرد نیز «وجاهت» و اعتبار میبخشند. بارها پیش میآمد که طلبهای جوان، گرهی جسورانه بر استدلالِ استاد میزد؛ در چنین لحظاتی، ایشان با سعهصدری وصفناپذیر، آن نقد را تمامقد پذیرا شده و برای هویت بخشیدن به شخصیت علمی آن طلبه، میفرمودند: «این همان اشکالِ دقیقی است که بزرگان اندیشه، همچون مرحوم نائینی نیز مطرح کردهاند.» این برخورد کریمانه، به جای امتناع، به شاگرد بالِ پروازی میداد تا خود را در ترازِ بزرگانِ معرفت بازشناسد.
ما در مَدرَسِ ایشان آموختیم که اجتهاد، پیش از آنکه یک رتبه رسمی باشد، یک «سبک زیستن» بر مدارِ حُرّیت، شجاعتِ در فهم و حقیقتجویی است. این همان تصویرِ زلال و نابی است که در متنِ کرسی درس ایشان میتپد؛ فضایی که در آن پرسشگری، نه یک جسارتِ خام، بلکه یک «فریضهی مقدس» برای نیل به قلههای رفیعِ معرفت است.
