حکومت و قانون

شبکه اجتهاد: مشکل بسیاری از بحث‌ها درباره نسبت فقه و دولت مدرن، از خودِ پرسش آغاز می‌شود. معمولاً می‌پرسیم: آیا «فقه» وارد «قانون» شده است یا نه؟ آیا قانون اساسی جمهوری اسلامی ادامه فقه است یا محصول گسست از آن؟ این پرسش بیش از اندازه کلان است. نه «فقه» یک کلِ یکپارچه و انتقال‌پذیر است و نه «قانون عمومی» ظرفی …

شبکه اجتهاد: موضوع تجمعات شبانه در خیابان‌ها از منظر فقهی، تحت عناوین کلی‌ مانند “تکلیف در برابر مصلحت نظام و حفظ نظام” و “حفظ حرمت جان و مال مردم” و “پاسداری از امنیت و نظم عمومی”، مورد توجه و اهتمام بلیغ کتاب، سنت و عقل می‌باشد. یعنی اگر تجمعی با هدف دفاع از جبهه حق، ابراز همبستگی با مظلومین و …

اختصاصی شبکه اجتهاد: پیام اخیر رهبر معظم انقلاب صرفاً یک توصیه اخلاقی یا دعوتی عاطفی به همدلی نیست؛ بلکه در منطق فقه حکمرانی، فرمانی راهبردی برای صیانت از کیان امت اسلامی و حفظ اقتدار ملی در برابر دشمنان به شمار می‌آید. هنگامی که ولیّ امر مسلمین بر ضرورت حفظ انسجام اجتماعی و پرهیز از هر اقدامی که به شکاف در …

اختصاصی شبکه اجتهاد: پس از پایان نبرد چهل‌روزه و نقض آشکار تفاهم‌نامه ۱۴ ماده‌ای توسط ایالات متحده آمریکا (از طریق ایجاد کریدورهای جایگزین و حمله به زیرساخت‌های مدنی ایران)، جریانی سیاسی در داخل کشور با تقلیل‌گراییِ مفاهیم استراتژیک و مصادره به مطلوبِ آیات قرآن کریم، در تلاش است تا انفعال و تسلیم ژئوپلیتیک را تحت عنوان «صلح‌طلبی» تئوریزه کرده و …

رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیامی با تقدیر از مشارکت گسترده مردم در آیین بدرقه «شهید ایران»، این رویداد را حماسه‌ای تاریخی و نشانه‌ای از استحکام هویت اسلامی ـ ایرانی توصیف کرد و با اشاره به «بدعهدی‌های مکرر آمریکا»، بر غیرقابل اعتماد بودن این کشور تأکید و حفظ وحدت ملی، پرهیز از اختلافات و حمایت از انسجام اجتماعی را از …

اختصاصی شبکه اجتهاد: یکی از مسائل بنیادین در فقه سیاسی شیعه، تعیین قلمرو حکم حکومتی و نسبت آن با فقه فردی و حقوق خصوصی اشخاص است. نزاع اصلی در این بحث صرفاً ناظر به اصل ثبوت ولایت برای فقیه نیست، بلکه مسئله مهم‌تر آن است که حکم حکومتی تا کجا امتداد دارد. آیا این حکم تنها در حوزه عمومی و …

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به اینکه مسئله خون‌خواهی شهدا و امام شهید، از مسائل مستحدثه و پیچیده‌ای است که ابعاد کلامی، حکمی و فقهی دارد، بر ضرورت عبور از نگاه صرفاً فردی و بررسی این پرونده در چارچوب فقه نظام و فقه حکمرانی تأکید کرد و با طرح این پرسش که آیا با گذشت خانواده شهید در …

قاتلان و عاملان این جنایت بزرگ، که دستشان به خون آن شهید عزیز، فرماندهان، مسئولان، مردم بی‌دفاع و کودکان مظلوم آلوده شده، از کیفر الهی و مجازات عادلانه مصون نخواهند ماند و این خون‌های پاک هرگز فراموش نخواهد شد و امت اسلامی، در چارچوب موازین شرع و قانون، وظیفه خود را در خونخواهی این شهیدان دنبال خواهد کرد‌. به گزارش …

شبکه اجتهاد: در پیام رهبر معظم انقلاب دربارۀ تفاهم‌نامه، به دو رکن باید توجه کرد: اول اینکه، «بنده علی‌الاصول نظر دیگری داشتم». دوم، تعهد رئیس‌جمهور محترم، به‌عنوان رئیس شورای عالی امنیّت ملّی، از طرف خود و سایر اعضا، مبنی بر تحقق سه شرط: پاسداشت حقوق ملّت ایران و جبهۀ مقاومت، و ایستادگی در برابر زیاده‌خواهی‌های آمریکا. رهبر عزیز انقلاب می‌فرمایند: …

اختصاصی شبکه اجتهاد: یکی از دغدعه‌های اصلی رهبر شهید ساخت امت اسلامی بود که از زمان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله پایه گذاری شد. اما امروزه با وجود کثرت جمعیت مسلمانان با تشکیل امت اسلامی فاصله داریم. ایشان دراین باره می فرمایند: «امروز کشورهای اسلامی پُر شمار هستند و حدود دو میلیارد مسلمان در دنیا زندگی می‌کنند اما …

شبکه اجتهاد: پیام رهبری معظم انقلاب در مورد تفاهمنامه رئیس جمهور ایران با رئیس جمهور آمریکا، از یک منظر، دارای دو بخش است: بخش اول: «اعلام اختلاف نظر» با مفاد تفاهمنامه و سیر مذاکرات: «بنده علی‌الاصول، نظر دیگری داشتم» و بخش دوم: «اعلام موافقت و اجازه» برای ادامه تفاهم و مذاکرات: «از باب تعهّدی که رئیس‌جمهور محترم به‌عنوان رئیس شورای …

اختصاصی شبکه اجتهاد: چندی پیش فروعی و شرحی بر «علی‌الاصول» رهبر انقلاب معظم انقلاب نگاشته شد. درباره پیامی که حضرت ایشان فرمودند: همان‌گونه که مطلع شُدید، تفاهم‌نامه‌ای بین رئیس‌جمهوران ایران و امریکا امضا شد… بنده علی‌الاصول، نظر دیگری داشتم ولی ..‌. مهم‌ترین مستند این دیدگاه، آیه ۱۲ توبه است: «وَإِنْ نَکَثُوا أَیْمَانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُوا فِی دِینِکُمْ فَقَاتِلُوا أَئِمَّهَ …

دیدارهای رئیس‌جمهور با مراجع عظام تقلید در قم، علاوه بر آنکه با قدردانی از تلاش‌های دولت در مدیریت شرایط اخیر و اداره کشور همراه بود، فرصتی برای طرح مهم‌ترین دغدغه‌ها و مطالبات آنان نیز به شمار می‌رفت. مراجع ضمن اعلام حمایت از دولت و تأکید بر ضرورت حفظ وحدت و همدلی در کشور، بر لزوم توجه ویژه به معیشت مردم، …

نکته‌ی مهم در این مقوله، اوّلاً اعترافات و حتی افتخار وقیحانه‌ی بعضی از سران دشمن امریکایی، صهیونی به این جنایتها است که قطعاً اقرار به جنایت محسوب گشته و مقدّمات احقاق حقوق تضییع شده‌ی ملّت را به شکل مناسبی فراهم ساخته است. ثانیاً لازمه‌ی توجّه و اهتمام به اجرای دستور رهبر شهید انقلاب در آخرین دیدار مسئولان قضائی با ایشان …

اختصاصی شبکه اجتهاد: صدور پیام رهبر انقلاب آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای به مناسبت امضای تفاهمنامه میان ایران و آمریکا از زوایای گوناگون مورد بحث و تاملات قرار گرفته است؛ یکی از این زوایا می‌تواند زاویه فقه سیاسی باشد. مفهوم و منطوق و مدلول کلیت پیام رهبر معزز انقلاب تاکید بر ساز و کارهای نهادینه شده در نظام سیاسی اسلامی و چارچوبه‌های …

جمعی از اعضای مجلس خبرگان رهبری با صدور بیانیه‌ای ۱۰ بندی در پی پیام اخیر رهبر معظم انقلاب اسلامی و تحولات اخیر، ضمن تأکید بر ضرورت پایبندی کامل مسئولان و مذاکره‌کنندگان به خطوط قرمز ترسیم‌شده از سوی رهبر انقلاب، خواستار هوشیاری در برابر «ترفندهای دشمن»، پیگیری مجازات عاملان جنگ اخیر، صیانت از حقوق هسته‌ای کشور، حفظ مدیریت تنگه هرمز، رفع …

شبکه اجتهاد: واژه «علی‌الاصول» در نامه رهبر معظم انقلاب، به‌خودی خود، یک بیانیه فشرده و گویای سیاسی است که دریچه ورود به لایه‌های عمیق‌تر و پیچیده‌تر تصمیم‌سازی در جمهوری اسلامی را می‌گشاید؛ این قید که در زبان حقوقی و اصولی به معنای «بر اساس اصل و قاعده» به کار می‌رود، در این بافت مشخص، حکایت از وجود یک تنش آگاهانه …

شبکه اجتهاد: این روزها تعبیر «علی‌الأصول» به کلیدواژه‌ای پرتکرار در سپهر سیاسی کشور تبدیل شده است. مروری بر پاره‌ای از اصول حاکم بر تفاهم با شیطان بزرگ! می‌تواند به کارایی و ماندگاری این مفهوم در فهم رویکرد ما در روابط بین‌الملل در شرایط کنونی یاری رساند. در این یادداشت، جریان اصول شناخته‌شده‌ی عزّت، مصلحت و حزم، دوراندیشی و حکمت را …

شبکه اجتهاد: پس از انتشار پیام رهبر معظم انقلاب درباره تفاهم‌نامه اخیر، برخی تحلیل‌ها پیرامون عبارت کلیدی ایشان شکل گرفت: «بنده علی‌الاصول نظر دیگری داشتم، اما از باب تعهدی که رئیس‌جمهور و مسئولان مربوطه دادند، اجازه داده شد». برخی معتقدند بخش اول عبارت ناظر به حکم اولیه فقه سیاسی است؛ یعنی بر اساس آیه ۱۲ سوره توبه، اصل در مواجهه …

اختصاصی شبکه اجتهاد: مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای در ۲۸ خرداد ۱۴۰۵ در پیامی فرمودند: همان‌گونه که مطلع شُدید، تفاهم‌نامه‌ای بین رئیس‌جمهوران ایران و امریکا امضا شد… بنده علی‌الاصول، نظر دیگری داشتم ولی از باب تعهّدی که رئیس‌جمهور محترم به‌عنوان رئیس شورای عالی امنیت ملّی از طرف خود و سایر اعضا در پاسداشت حقوق ملّت ایران و …

شبکه اجتهاد: این پیام، یک «موافقت مشروطِ توأم با مرزبندی غلیظ» است. آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای در آغاز زعامت خود، به جای استفاده از ادبیات سنتیِ تشکر و پدری کردن برای قوا، از ادبیات «تعهدخواهی حقوقی» استفاده کرده است. رهبری معظم در این بند، ساختار حقوقی تصمیم‌گیری در کشور را بازتعریف می‌کند. از نظر واقع‌گرایی سیاسی، او با برجسته کردن …

شبکه اجتهاد: امضای تفاهم نامه میان روسای جمهور ایران و آمریکا به جهت قرار گرفتن در پیچ تاریخی بودن یا نبودن، ماندن یا نماندن بسیار مهم است. به همین خاطر، ولی فقیه برای مدیریت درست و عقلانی این تحول تاریخی و بستن دهان رندان سیاسی بهانه جو و مسئولیت ناپذیر پیام صریح و روشنی را صادر کردند که از جهات …

شبکه اجتهاد: هرگاه سخن از مذاکره به میان می‌آید، برخی آن را در برابر مقاومت و میدان قرار می‌دهند؛ گویی میان دیپلماسی و مبارزه نسبت تضاد وجود دارد. در حالی که سیره نبوی و منطق قرآن، تصویری کاملاً متفاوت ارائه می‌کند. یکی از درخشان‌ترین نمونه‌های تاریخ اسلام، مأموریت حضرت جعفر بن ابی‌طالب(ع) در حبشه است. جعفر طیار در حالی که …

اختصاصی شبکه اجتهاد: «فرآیند تکاملی انقلاب اسلامی»، نقشه راه و برنامه کلان جمهوری اسلامی ایران برای وصول مرحله به مرحله به اهداف میانی و غایی در راستای «اقامه دین و احکام الهی» در قالب حکومت و نظام سیاسی است. حداقل دو الگو در زمینه «فرآیند تکاملی» برای دستیابی به هدف فوق قابل طرح است: «فرآیند تکاملی انقلاب نبوی» و «فرآیند …

اختصاصی شبکه اجتهاد: در بیانات بنیان‌گذار کبیر انقلاب اسلامی و نیز رهبر شهید انقلاب اسلامی، معارف ناب و ژرفی درباره واقعه غدیر خم نهفته است که کمتر مورد توجه و واکاوی قرار گرفته است. آنچه در اذهان عمومی درباره عید غدیر خم بیش از همه شناخته شده، «عید ولایت» بودن این روز است. فراتر از این نیز، حتی در برخی …

شبکه اجتهاد: آنچه به عنوان حدیث غدیر و به نام روز غدیر می‌شناسیم، روایت و حکایتی درباره رخدادی است که در سال دهم هجرت، روز هجدهم ذی حجه، در منطقه غدیر خم رخ داد. هجدهم ذی حجه سال دهم هجرت چنان که روایات تاریخی گزارش کرده‌اند، طی آن، رسول خدا (ص) در حالی که پس از انجام تنها حج تمتع …

شبکه اجتهاد: تاریخ انقلاب اسلامی بر پیوند «ایمان» و «عقلانیت» استوار است؛ مکتبی که از امام(ره) آغاز شد و در دوران رهبر شهید به بلوغ رسید. اکنون در آستانه ۱۴ خرداد، بازخوانی این عقلانیت برای بقای جبهه حق ضرورتی حیاتی است. حقیقت این مکتب، مسیری میانه است که نه به بن‌بست سازش می‌رسد و نه در چاه تندروی سقوط می‌کند. …

شبکه اجتهاد: بزرگمردی فقیه و شهید، را می‌شناسم که بیش از «نیم قرن»، مهمترین دغدغه‌اش نسبت به حوزه‌های علمیه، تبیین و تفهیم «ماموریت بنیادین حوزه‌های علمیه» برای «حوزویان و متولیان اداره حوزه» بود! آنچه در ادامه می‌آید، آخرین کلمات و بیانات آن امام شهید خطاب به حوزه‌های علمیه در منشور حوزه سرآمد و پیشرو است. او معتقد بود «ماموریت حوزه، …

اختصاصی شبکه اجتهاد: تبیینِ مشروعیتِ بین‌المللی و فقهیِ اقدام جمهوری اسلامی ایران علیه پایگاه‌های نظامی ایالات متحده در منطقه، مستلزمِ واکاویِ «حق دفاع» در برابر تجاوزاتی است که نظم حقوقی و حیات انسانی را به مخاطره انداخته‌اند. در فقه اسلامی و نظام حقوق بین‌الملل، اصل بر «منع توسل به زور» (Prohibition of the use of force) استوار است؛ اما همین …

اختصاصی شبکه اجتهاد: در سال‌های ابتدایی رهبری قائد شهید، برخی کج‌اندیشان داخلی با طرح این ادعا که ولایت فقیه در امر حکومت مشروط به اعلمیت فقهی است، کوشیدند جانشینی ایشان از امام خمینی(ره) در جایگاه ولایت مطلقه فقیه را نامشروع جلوه دهند؛ از آن‌رو که مدعی بودند ایشان اعلم فقهای زمان خود نیست. این افراد با ترویج گسترده این ادعا …