قالب وردپرس افزونه وردپرس
خانه / بایگانی برچسب: فقه و اخلاق

بایگانی برچسب: فقه و اخلاق

رابطه علم اخلاق با فقه؛ شباهت‌ها، تفاوت‌ها/ علی نصیری

رابطه علم اخلاق با فقه؛ شباهت‌ها، تفاوت‌ها/ علی نصیری

شبکه اجتهاد: از جمله پرسش‌هایی که در حوزه علم اخلاق مطرح است، رابطه آن با فقه است. همان گونه که در بحث پیش اشاره شد، علم اخلاق را باید جدای از فقه دانست. این در حالی است که به نظر‌ می‌رسد در گزاره‌های اخلاقی، فقه نیز حضور دارد؛ زیرا گفته‌ می‌شود که فقه تبیین کننده احکام پنجگانه یعنی واجب، حرام، مستحب، مکروه و مباح است. از سویی دیگر، وقتی به اقتضای حکم اخلاقی بر انجام کاری تاکید‌ می‌شود، در حقیقت بر آن یکی از دو حکم: وجوب یا استحباب مترتب خواهد شد و هنگامی که به اقتضای حکم اخلاقی انجام …

توضیحات بیشتر »

فقه اخلاق؛ درآمدی بر دانش‌ اخلاق اجتهادی و استنباطی

فقه اخلاق؛ درآمدی بر دانش‌ اخلاق اجتهادی و استنباطی

کتاب «آشنایی با فقه اخلاق» اثر حجت‌الاسلام والمسلمین عالم‌زاده نوری به همت مرکز پژوهشی اخلاق و تربیت اسلامی وابسته به بنیاد علمی فرهنگی‌هاد به زیور طبع آراسته شد. به گزارش شبکه اجتهاد، کتاب «آشنایی با فقه اخلاق؛ درآمدی بر دانش‌ اخلاق اجتهادی و استنباطی» اثر حجت‌الاسلام والمسلمین محمد عالم‌زاده نوری استاد حوزه علمیه قم و معاون تهذیب و تربیت حوزه‌های علمیه، به همت مرکز پژوهشی اخلاق و تربیت اسلامی وابسته به بنیاد علمی فرهنگی‌هاد منتشر شد. غرض اصلی از نگارش چنین اثری، معرفی دانش «فقه اخلاق» به هدف دست‌یابی به یک دگرگونی مؤثر در قلمرو علمی اخلاق اسلامی است. مراد …

توضیحات بیشتر »

نسبت فقه و اخلاق در آموزه‌های امام رضا (ع)/ احمد پاکتچی

نسبت فقه و اخلاق در آموزه‌های امام رضا (ع)/ احمد پاکتچی

شبکه اجتهاد: نسبت فقه و اخلاق از دیرباز محل گفتگو میان عالمان بوده است و این نسبت به خصوص زمانی پیچیده می‌شود که سخن از اخلاق دینی در میان باشد. هم برای فقه و هم اخلاق دینی سرچشمه‌های ‌اصلی نصوص دینی عبارت از قرآن و احادیث‌اند و هر دو درباره‌ی باید و نباید‌ها ‌سخن می‌گویند؛ بنابراین نه از حیث دستوری بودن و نه از حیث منابع، تفاوت معناداری میان آن دو وجود ندارد. شاید بتوان گفت قابل تکیه‌ترین وجه تمایز میان فقه و اخلاق دینی مرزهایی باشد که به طور تعینی در تاریخ علوم اسلامی کشیده شده و این در …

توضیحات بیشتر »

گزاره «تعارض فقه و اخلاق» را نمی‌توان به‌راحتی پذیرفت/ فقه و اخلاق هدف مشترکی دارند/ قوانین فقهی؛ خط قرمز زندگی

گزاره «تعارض فقه و اخلاق» را نمی‌توان به‌راحتی پذیرفت/ فقه و اخلاق هدف مشترکی دارند/ قوانین فقهی؛ خط قرمز زندگی

حجت‌الاسلام احمدیان با بیان اینکه برخی قائل به تعارض فقه و اخلاق هستند، البته این گزاره را به راحتی نمی‌توان پذیرفت، گفت: رابطه فقه و اخلاق در هدف نیز یک موضوع است و برخی از این نظر به رابطه این دو می‌پردازند و می‌گویند هدف علم اخلاق، ساختن انسان کامل و صیانت از انسان بودن است و در فقه نیز همین هدف دنبال می‌شود. همچنین رابطه فقه و اخلاق در موضوع و قلمرو نیز می‌تواند بحثی دیگر باشد و از این نظر که موضوع هر دو، فعل مکلف است، با هم در ارتباط و تعامل‌اند. به گزارش شبکه اجتهاد، حجت‌الاسلام …

توضیحات بیشتر »

فقه نیاز به مکمل‌های اخلاقی هم دارد/ تعبیر مدیریت اخلاقی به جای مدیریت فقهی، یک مغالطه کاملاً رهزن است/ متاسفانه ما از آموزه‌های اسلامی مدل نمی‌سازیم

فقه نیاز به مکمل‌های اخلاقی هم دارد/ تعبیر مدیریت اخلاقی به جای مدیریت فقهی، یک مغالطه کاملاً رهزن است/ متاسفانه ما از آموزه‌های اسلامی مدل نمی‌سازیم

عضو گروه اخلاق و معنویت پژوهشکده امر به معروف گفت: فقه نیاز به مکمل‌های اخلاقی هم دارد، مثلاً در بحث صلاه از یک طرف می‌گویند که «الصلاه قربان کل تقی» و از طرف دیگر در فقه شروط صحت صلاه را مطرح می‌کنند، شروط صحت یعنی اینکه اگر این نماز با شروط حداقلی خوانده شود مورد پذیرش است، اما آیا این به «تنهی عن الفحشا والمنکر» منتهی می‌شود و تقرب الهی به دست می‌آید؟ اینجا ما به یک چیز تکمیل کننده نیاز داریم که اسم آن را اخلاق می‌گذاریم و اگر بخواهد این فقه اصغر کامل شود باید با اخلاق و …

توضیحات بیشتر »

نگاه جدید به احکام خانواده بر مبنای ارتباط فقه و اخلاق/ بررسی امکان بازتعریف برخی احکام خانواده با استناد به آیه حسن معاشرت

نگاه جدید به احکام خانواده بر مبنای ارتباط فقه و اخلاق/ بررسی امکان بازتعریف برخی احکام خانواده با استناد به آیه «حسن معاشرت»

حجت‌الاسلام احمدیان با اشاره به آیات «قوامیت مردان» و «حسن معاشرت زنان» در قرآن کریم و با تأکید بر لزوم در نظر گرفتن توأمان این آیات بر مبنای ارتباط میان فقه و اخلاق، در تدوین احکام و قوانین خانواده، گفت: با استناد به «حسن معاشرت» می‌توان برخی احکام را بازنگری کرد. به گزارش شبکه اجتهاد، حجت‌الاسلام عبدالرسول احمدیان، در نشست علمی «ظرفیت سنجی بازتعریف احکام خانواده با رویکرد حسن معاشرت» که توسط پژوهشکده الهیات و خانواده دفتر تبلیغات اسلامی اصفهان برگزار شد، با اشاره به آیه ۳۴ سوره نساء و «قوامون» بودن مردان بر زنان در این آیه شریفه، اظهار …

توضیحات بیشتر »

مدیریت فقهی اخلاق‌محور در جامعه کنونی امکان‌پذیر است

مدیریت فقهی اخلاق‌محور در جامعه کنونی امکان‌پذیر است

استاد حوزه علمیه قم گفت: مدیریت فقهی اخلاق‌محور به معنای چنین مدیریتی است که هم ضمانت اجرا دارد و هم ارزش‌های اخلاقی در آن مدیریت رعایت شده است؛ به دنبال این هستیم که ببینیم آیا چنین مدیریتی را می‌توانیم تصویر کنیم و بر اساس موازین و ضوابط شرعی که از معارف دینی به دست ما می‌آید، تبیین کنیم یا خیر؟ به عقیده‌ ما می‌توان چنین مدیریتی را بر اساس موازین دینی و معارف دینی تبیین کرد، مدیریتی که هم ضمانت اجرا داشته باشد و هم ارزش‌های اخلاقی در آن رعایت شده باشد. به گزارش شبکه اجتهاد، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر محمدجواد …

توضیحات بیشتر »

توهین و مقابله‌به‌مثل در ترازوی فقه و اخلاق/ مصطفی سلیمانی

بازشناسی مناسبات «فقه و اخلاق»

شبکه اجتهاد: تعامل و ارتباط، جزء جدایی‌ناپذیر زندگی بشری است. از این رو، همواره میان افراد، تزاحم و تعارض‌هایی پیش می‌آید که به موجب آن، حقوق یکی، مورد تعدیِ دیگری قرار می‌گیرد. تقاص یا مقابله‌به‌مثل، قاعده و راهی است که برخی افراد برای اعاده حقوق پایمال‌شده صاحبان حق پیشنهاد می‌کنند. اقتضای این قاعده این است که برای مقابله، میان عملکرد فرد متجاوز و عملکرد فردی که درصدد استیفای حق شخصیِ خودش است، همانندی و مماثلت وجود داشته باشد؛ اما از آن‌جایی که اقدام فرد متجاوز، به دلیل ماهیتی که دارد، از نوع فعلِ حرام است، بدیهی است که مقابله‌به‌مثل، مقتضی …

توضیحات بیشتر »

امکان سنجی مدیریت فقهی اخلاق محور با ملاحظاتی در خصوص آراء دکتر فیرحی

امکان سنجی مدیریت فقهی اخلاق محور با ملاحظاتی در خصوص آراء دکتر فیرحی

دیدگاه مرحوم فیرحی یعنی عدم امکان اداره جامعه بر اساس مدیریت اخلاقی، این امر القاء می‌شود که مدیریت اخلاقی از مدیریت فقهی گسسته و جدا بوده و هر یک از آن‌‌ها به تنهایی توان اداره جامعه را ندارند؛ درحالی که مدیریت فقهی نمی‌تواند جدا از مدیریت اخلاقی باشد و الا غرض از بعثت (تتمیم مکارم اخلاق) را نمی‌تواند محقق نماید و مدیریت صحیح اسلامی به شمار نمی‌آید. به گزارش شبکه اجتهاد، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر محمدجواد ارسطا، دانشیار گروه حقوق عمومی دانشگاه فارابی قم در نشستی مجازی به دعوت پژوهشکده اندیشه دینی معاصر به امکان سنجی مدیریت فقهی اخلاق محور با …

توضیحات بیشتر »

گونه‌های بهره‌گیری از اخلاق در استنباط احکام فقهی

بازشناسی مناسبات «فقه و اخلاق»

آموزه‎ها و معارف دین اسلام برای هدایت انسان‌ها و جامعه بشری به سوی کمالات دنیوی و اخروی تنظیم شده‌اند. این آموزه‌ها هرچند در تقسیم‌بندی علوم، هر یک عهده‎دار تامین بخشی از کمالات و برنامه‎های سعادت انسان هستند، لکن نمی‎توانند جدا از هم و یا در تضاد و تناقض با یکدیگر باشند. آشنایی هرچه بیشتر با آموزه‌های دینی به‌ویژه آموزه‎هایی که سنخیت و ارتباط نزدیک‌تری با هم دارند، بی‎تردید به ارتقای سطح معرفت دینی عالمان و مکلفان و مومنان خواهد انجامید. از آنجایی که علم فقه و علم اخلاق هر دو در ترسیم رفتار مطلوب مکلف، ماموریت دارند و هر یک …

توضیحات بیشتر »

نواندیشی دینی، اخلاق و فقه: نقدی بر یک پروژه فکری

نواندیشی دینی، اخلاق و فقه: نقدی بر یک پروژه فکری

شبکه اجتهاد: نواندیشی دینی گفتمانی است که با رویکردی غیرسکولار، به اعتبار فقه سیاسی و اجتماعی قائل است؛ و سعی می‌‌کند قرائتی عقل محور، مردم سالار (دموکراتیک) و حقوق بشری از دین به دست دهد. طبق این تعریف، مرزبندی این گفتمان با گفتمان‌های دیگر- همانند گفتمان سنتی، سنت گرایی، بنیادگرایی، اسلام سیاسی، و بالاخص گفتمان روشنفکری دینی- مشخص می‌‌شود. گفتمان نواندیشی دینی در ایران با متفکرانی همچون حجت‌الاسلام‌ والمسلمین دکتر داود فیرحی شناخته می‌‌شود، اندیشمند و نویسنده پرکاری که آثار زیادی را به رشته تحریر درآورده است. هدف این نوشتار رویکردی انتقادی به گفتگوی مجازی ایشان (با انجمن اندیشه و …

توضیحات بیشتر »

فقهِ بدون اخلاق، اصلاح‌گر جامعه نیست

فقهِ بدون اخلاق، اصلاح‌گر جامعه نیست

عضو هیئت علمی پژوهشکده اندیشه دینی معاصر با بیان اینکه جامعه امروز ما با وجود افزایش مناسک دینی به شدت دچار بی‌اخلاقی است، گفت: باید برگردیم و مردم را به اخلاق و صفای باطن به جای کمیت‌گرایی در مناسک دعوت کنیم. به گزارش شبکه اجتهاد، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدصادق کاملان، عضو هیئت علمی پژوهشکده اندیشه دینی معاصر، گفت: تعبیری جرج جرداق دارد و می‌گوید که علی بن ابیطالب(ع)، از شدت عدل در مسائل اجتماعی در محراب عبادتش به شهادت رسید. مسئله خوبی عدل و بدی ظلم دو قضیه ضروری در حوزه عقل عملی است و به علت بدیهی بودن، برهان‌بردار نیستند. …

توضیحات بیشتر »

تضادی که روشنفکری دینی بین فقه و اخلاق ایجاد کرده، هر دو را از کار می‌اندازد/ تا به فقه بی‌توجهید، همه نوگرایی‌ها متوقف است/ غفلت از فقه باعث شده روشنفکران در تله ادبیات بدعت بیفتند

تضادی که روشنفکری دینی بین فقه و اخلاق ایجاد کرده، هر دو را از کار می‌اندازد/ تا به فقه بی‌توجهید، همه نوگرایی‌ها متوقف است/ غفلت از فقه باعث شده روشنفکران در تله ادبیات بدعت بیفتند

استاد فیرحی معتقد است: تضادی که روشنفکری دینی بین فقه و اخلاق ایجاد کرده، هر دو را از کار می‌اندازد؛ وقتی فقه را با شمشیر اخلاق زده می‌شود، قسمت‌ مولد فقه را که پایه‌هایی برای قواعد مدنی است شل می‌کند. با اخلاق نمی‌توان هیچ جامعه‌ای را اداره کرد چون اخلاق ضمانت اجرایی ندارد. به گزارش خبرنگار اجتهاد، نشست‌های زنده مجازی «دین و جامعه امروز»، از اول ماه مبارک رمضان به همت بنیاد اندیشه و احسان توحید و انجمن اندیشه و قلم در حال برگزاری است. حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر داود فیرحی استاد دانشگاه تهران که شب گذشته استاد مدعو این نشست …

توضیحات بیشتر »

قائلین به تعارض فقه و اخلاق، نه اخلاق را می‌شناسند و نه فقه را!

رابطه علم اخلاق با فقه؛ شباهت‌ها، تفاوت‌ها/ علی نصیری

فقه با توجه به این که بیانگر احکام شرعی است و احکام شرعی در یک تقسیم بندی، به حکم تکلیفی و وضعی و احکام تکلیفی بر ۵ قسم به حرمت، وجوب، استحباب، کراهت، و اباحه تقسیم می‌شود و طبیعتاً تمام رفتارهای انسان را شامل می‌شود. به عبارت دیگر، موضوع فقه عبارت است از افعال مکلفین. فقه یا دین در قالب فقه در صدد است تا برای کلیه رفتار و اعمالی که از انسان صادر می‌شود حکمی را بیان نمایند و طبیعتاً با این نگاه فقه شامل احکام اخلاق و تمام گزاره های اخلاقی و کلیه آنچه که مربوط به تعیین …

توضیحات بیشتر »

قواعد اخلاقی، به دینی و سکولار قابل تقسیم نیست!

مدیر گروه فقه کاربردی پژوهشکده اسلام تمدنی

تعریفی که ما از فقه داریم، خیلی متکفّل آموزه‌های اخلاقی نیست. تعریف فقه اگرچه «العلم بالاحکام الشرعیه الفرعیه من ادلتها التفصیلیۀ» است ولی در عمل، بیشتر به احکام الزامی و غیراخلاقی پرداخته است. به نظر می‎‌رسد دانش فعلی فقه، متکفل اخلاق نیست، ولی در واقعیت خلاف این اتفاق افتاده تا جایی که می‌شود گفت فقه عملا قواعد اخلاق را هم در نوردیده و پاره‌ای از بحث‌های اخلاقی را هم مورد توجه قرار داده است. اختصاصی شبکه اجتهاد: در سال‌های اخیر، دانش اخلاق به عنوان یکی از رقیبان فقه مطرح شده است. اخلاقیون با بیان گزاره‌های اخلاقی، برخی احکام فقهی را …

توضیحات بیشتر »

«فقه و اخلاق» در دومین شماره «حیات معنوی»

«فقه و اخلاق» در دومین شماره فصلنامه «حیات معنوی»

دومین شماره فصلنامه «حیات معنوی» با موضوع «فقه و اخلاق» (زمستان ۹۸) به صاحب امتیازی مؤسّسۀ فرهنگی دین‌پژوهی «بُشرا» در زمینه اخلاق، معنویّت، معنای زندگی، عرفان و سیر و سلوک منتشر شد. به گزارش خبرنگار اجتهاد، در این شماره آثاری از سید محمدعلی ایازی، علی باقری‌فر، حسن بوسلیکی، اکبر ثبوت، کاظم دلیری، محمد سروش محلاتی، احمد شهدادی، ابوالقاسم فنایی، سید ضیاء مرتضوی، حسین واله و محمد هدایتی به چاپ رسیده است. «مناسبات فقه و اخلاق»، «درهم تنیدگی فقه و اخلاق در قرآن»، «ارزش انسان، ملتقای فقه و اخلاق»، «عامل پیوند دهنده میان علم فقه و علم اخلاق»، «پیوند دین و …

توضیحات بیشتر »

تاثیر فقه اخلاق حکومتی در تعالی خانواده فقه محور

ساختارهای ماهوی فقه اخلاق حکومتی

وسعت ابعاد تأثیرگذاری فقه اخلاق را می‌توان به شش قسم ترسیم کرد. نخست؛ تربیت فرزندان در سطح الگوهایی که ارائه می‌شود. دوم؛ عفاف درونی در برابر شره و خمودی. سوم؛ عدالت در برابر ظلم و انظلام در خانواده و جامعه را شکل می‌دهد. چهارم؛ شجاعت در برابر تهور و ترس را شکل می‌دهد. پنجم؛ حق حیوانات و محیط زیست مراعات شود. ششم؛ چتر حکمت را در برابر سفاهت و بلاهت پهن می‌کند. به گزارش شبکه اجتهاد، حجت‌الاسلام مجتبی صانعی مدیر گروه فقه اخلاق حکومتی مؤسسه فتوح اندیشه و استاد سطح عالی حوزه قم در نشست علمی «ابعاد تأثیر فقه اخلاق …

توضیحات بیشتر »

دانش اخلاق، مختص به مکلفان نیست/ فقه اخلاق و فقه تربیت دو حوزه معرفتی جدا از هم هستند/ بایسته‌های اخلاق استنباطی به عنوان روشی جدید در استنباط گزاره‌های اخلاقی

دانش اخلاق، مختص به مکلفان نیست/ فقه اخلاق و فقه تربیت دو حوزه معرفتی جدا از هم هستند/ بایسته‌های اخلاق استنباطی به عنوان روشی جدید در استنباط گزاره‌های اخلاقی

گزاره‌های فقهی دارای جعل و اعتبار شرعی از ناحیۀ پروردگارند و فقیه در عملیات تفقه، این جعل شرعی را کشف می‌کند؛ درحالی‌که گزاره‌های اخلاقی، انشای قانونی الهی و جعل و اعتبار شرعی ندارند، بلکه تنها مبتنی بر خوبی و بدی واقعی هستند. اختصاصی شبکه اجتهاد: یکی از مباحث مهم فلسفه علوم، بررسی رابطه آن‌ها با یکدیگر است، در این میان بررسی رابطه فقه و اخلاق از اهمیتی ویژه‌ای برخوردار است؛ یعنی فقه و اخلاق، با کمک یکدیگر انسان را در رساندن به مدارج عالی و کمالات یاری می‌دهند و چنانچه بین این دو تغایر یا تباینی وجود داشته باشد، انسان …

توضیحات بیشتر »

تقدم احتیاط‌گرایی بر برائت‌گرایی در فقه اخلاق حکومتی

تقدم احتیاط‌گرایی بر برائت‌گرایی در فقه اخلاق حکومتی

حکومت در یک فرآیند می‌تواند، احتیاط خودش را تقسیم کند. در جایی اگر احتیاط مستلزم به هم خوردن نظم جامعه و آسیب به حکومت شود، احتیاط در سهل گیری است در اینجا ولی‌امر اهمّ و مهمّ می‌کند. رتبه احتیاط، رتبه علم اجمالی است و علم اجمالی منجز است و رتبه برائت در زمان شک و عدم دلیل است، آن‌جا که شارع رخصت به برائت داده در این فرض است به گزارش شبکه اجتهاد، در ادامه سلسله جلسات تخصصی گروه فقه اخلاق حکومتی موسسه فتوح اندیشه، نشست علمی «تقدم احتیاط‌گرایی بر برائت‌گرایی در فقه اخلاق حکومتی» با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین مجتبی …

توضیحات بیشتر »

در شرایط کنونی، نپذیرفتن مقام مرجعیت، اخلاقی‌تر از پذیرفتن آن است

در شرایط کنونی، نپذیرفتن مقام مرجعیت، اخلاقی‌تر از پذیرفتن آن است

نفس نپذیرفتن مرجعیت در روزگار ما، در شرایطی که برای مؤمنین و متدینین در اثر کثرت رساله‌های عملیه و تعدد به لحاظ تاریخی مشکلاتی را به وجود آورده است و تاکنون  سابقه نداشته تا به این اندازه ما تعدد مراجع داشته باشیم و این به انسجام مؤمنین و به وحدت رفتاری که می‌تواند یک جامعه متدین داشته باشد صدمه زده است، اگر این نکته را در نظر بگیریم، در مجموع باید گفت: بلی. این نپذیرفتن در زمان ما طی شرایطی که به وجود آمده است، از پذیرفتن بهتر است. اختصاصی شبکه اجتهاد: «متدینین بسیاری، رساله‌های عملیه در خانه دارند اما …

توضیحات بیشتر »
Real Time Web Analytics