آخرین اخبار

اختصاصی شبکه اجتهاد: تنگه هرمز، شاهرگ حیاتی انرژی جهان، همواره عرصه تعارض میان حاکمیت ایران و رژیم «عبور ترانزیتی» کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها بوده است. آنچه در مناقشات حقوقیِ این آبراه کمتر بدان پرداخته شده، ظرفیت‌های پنهانِ کنوانسیون و نیز مبانی مستحکمِ فقهی-حقوقی ایران برای اعمال «حاکمیت فعال» است؛ حاکمیتی که نه در انسدادِ غیرقانونی و نه در انفعالِ محض، …

اختصاصی شبکه اجتهاد: پویایی و نشاط علمی حوزه‌های علمیه همواره در پرتو گفتگوهای انتقادی و تبادل نظرهای درون‌حوزه‌ای شکل گرفته است؛ گفتگوهایی که اگر بر پایه احترام متقابل، درک واقع‌بینانه از سنت‌های پژوهشی مکاتب مختلف و رعایت انصاف علمی استوار باشند، راه را برای تعالی و هم‌افزایی می‌گشایند. با این حال، گاه در مواجهات علمی و تعاملات میان‌مراکز، رفتارهای شتاب‌زده، …

اختصاصی شبکه اجتهاد: در پی مجازات افرادی که در حوادث تلخ دی‌ماه 1404 نقش‌آفرین بودند، جناب آقای محمد سروش محلاتی با انتشار یادداشتی اعدام «معترضان خشونت‌طلب خیابانی» در شرایط کنونی را خلاف موازین شرعی اعلام نموده و بیان داشته که اعدام این افراد شرایطی دارد از جمله آنکه امکان اعتراض مسالمت آمیز برای آن‌ها فراهم باشد. همچنین در تاریخ 25 …

شبکه اجتهاد: در پی مباحث علمی هفته اخیر مدرسه فقه و اصول دارالعلم درباره «مقاصد شریعت» و شکل‌گیری گفت‌وگو و نقد میان اساتید موافق و منتقد این رویکرد، نکاتی را نه از باب داوری نهایی درباره اصل بحث، بلکه با دغدغه حفظ شأن علمی حوزه و پاسداشت سنت گفت‌وگوی حوزوی، شایسته تأمل می‌دانم. 1. همت مسئولان محترم دارالعلم در ایجاد …

اختصاصی شبکه اجتهاد: امر به معروف و نهی از منکر دو فریضه مهم در شریعت اسلام است. اهمیت این دو فریضه تا آنجا رسیده است که همه اعمال نیک، حتی جهاد در راه خدا، در برابر آن قطره‌ای در برابر دریاست.¹ در میان فقهای معاصر، امام خمینی(ره) از جمله عالمانی بود که با پرداختی مفصل و بدیع، این دو واجب …

اگر مقصود از مقاصد شریعت این باشد که خودسرانه ملاک را به دست آوریم، ممنوع است. این همان تخریج مناط است و حرام می‌باشد. و اگر از خود آیه و روایات، علت و مناط حکم استفاده شود و فقیه عرفاً علت تامه را درک کند، حکم را می‌تواند به دیگران سرایت دهد. لذا اتفاق اصولی بر این است که علت، …

اختصاصی شبکه اجتهاد: نهاد علم در حوزه‌های علمیه، همواره بر پایه مباحثه، مناظره و نقدِ متقابل آراء استوار بوده است. با این حال، گاهی آفت‌هایی چون نادیده‌گرفتن انصاف، تعرض به شخصیت مخالف، یا فضای بایکوت علمی، مسیر گفتگوهای علمی را به حاشیه‌ای ناهموار می‌کشاند و از غایت اصلی آن یعنی کشف حقیقت دور می‌سازد. خداوند متعال در قرآن کریم، والاترین …

اختصاصی شبکه اجتهاد: «چرا این كرسی‌های آزاداندیشی در قم تشكیل نمی‌شود؟ چه اشكالی دارد؟ حوزه‌های علمیه‌ی ما، همیشه مركز و مهد آزاداندیشیِ علمی بوده و هنوز كه هنوز است، ما افتخار می‌كنیم و نظیرش را نداریم در حوزه‌های درسیِ غیر حوزه‌ی علمیه، كه شاگرد پای درس به استاد اشكال كند، پرخاش كند و استاد از او استشمام دشمنی و غرض …

اختصاصی شبکه اجتهاد: برای رؤیت هلال در شب اوّل ماه، عواملی چون «زمان غروب خورشید و ماه» و «اختلاف زمان غروب آن دو» و «مختصّات خورشید و ماه و جدایی زاویه‌ای ماه و خورشید که از اختلاف ارتفاع ماه و خورشید، و نیز اختلاف سمت آن دو نشئت می‌گیرد» و «درصد روشنایی هلال و به اصطلاح فاز ماه» و … …

اختصاصی شبکه اجتهاد: مسئلهٔ حجیت علوم انسانی در فرآیند استنباط فقهی، در ادبیات معاصر حوزه عمدتاً از زاویهٔ «نیاز فقیه» طرح شده است؛ این نوشتار آن را از زاویه‌ای دقیق‌تر می‌کاود: چه عنوان اصولی می‌توان بر ورود دادهٔ علوم انسانی به استنباط نهاد، و آیا این عنوان در سطوح مختلف موضوع یکسان است یا متفاوت؟ با تکیه بر تقریرات حضرت …

شبکه اجتهاد: مشکل بسیاری از بحث‌ها درباره نسبت فقه و دولت مدرن، از خودِ پرسش آغاز می‌شود. معمولاً می‌پرسیم: آیا «فقه» وارد «قانون» شده است یا نه؟ آیا قانون اساسی جمهوری اسلامی ادامه فقه است یا محصول گسست از آن؟ این پرسش بیش از اندازه کلان است. نه «فقه» یک کلِ یکپارچه و انتقال‌پذیر است و نه «قانون عمومی» ظرفی …

شبکه اجتهاد: موضوع تجمعات شبانه در خیابان‌ها از منظر فقهی، تحت عناوین کلی‌ مانند “تکلیف در برابر مصلحت نظام و حفظ نظام” و “حفظ حرمت جان و مال مردم” و “پاسداری از امنیت و نظم عمومی”، مورد توجه و اهتمام بلیغ کتاب، سنت و عقل می‌باشد. یعنی اگر تجمعی با هدف دفاع از جبهه حق، ابراز همبستگی با مظلومین و …

اختصاصی شبکه اجتهاد: پیام اخیر رهبر معظم انقلاب صرفاً یک توصیه اخلاقی یا دعوتی عاطفی به همدلی نیست؛ بلکه در منطق فقه حکمرانی، فرمانی راهبردی برای صیانت از کیان امت اسلامی و حفظ اقتدار ملی در برابر دشمنان به شمار می‌آید. هنگامی که ولیّ امر مسلمین بر ضرورت حفظ انسجام اجتماعی و پرهیز از هر اقدامی که به شکاف در …

اختصاصی شبکه اجتهاد: پس از پایان نبرد چهل‌روزه و نقض آشکار تفاهم‌نامه ۱۴ ماده‌ای توسط ایالات متحده آمریکا (از طریق ایجاد کریدورهای جایگزین و حمله به زیرساخت‌های مدنی ایران)، جریانی سیاسی در داخل کشور با تقلیل‌گراییِ مفاهیم استراتژیک و مصادره به مطلوبِ آیات قرآن کریم، در تلاش است تا انفعال و تسلیم ژئوپلیتیک را تحت عنوان «صلح‌طلبی» تئوریزه کرده و …

رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیامی با تقدیر از مشارکت گسترده مردم در آیین بدرقه «شهید ایران»، این رویداد را حماسه‌ای تاریخی و نشانه‌ای از استحکام هویت اسلامی ـ ایرانی توصیف کرد و با اشاره به «بدعهدی‌های مکرر آمریکا»، بر غیرقابل اعتماد بودن این کشور تأکید و حفظ وحدت ملی، پرهیز از اختلافات و حمایت از انسجام اجتماعی را از …

شبکه اجتهاد: در روزهای اخیر و همزمان با مراسم باشکوه تشییع پیکر مطهر امام شهید در مشهد مقدس، تصاویری در فضای مجازی منتشر شد که حکایت از اقدام گروهی از طلاب در خیابان امام رضا علیه‌السلام داشت. این گروه، به جمع‌آوری امضا برای طوماری مبنی بر اعلام مرجعیت حضرت آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای (حفظه الله تعالی) پرداخته و تصاویر نیز …

اختصاصی شبکه اجتهاد: برای رؤیت هلال در شب اوّل ماه، عواملی چون «زمان غروب خورشید و ماه» و «اختلاف زمان غروب آن دو» و «مختصّات خورشید و ماه و جدایی زاویه‌ای ماه و خورشید که از اختلاف ارتفاع ماه و خورشید، و نیز اختلاف سمت آن دو نشئت می‌گیرد» و «درصد روشنایی هلال و به اصطلاح فاز ماه» و … …

شبکه اجتهاد: یکی از بنیادی‌ترین مباحث فلسفه حقوق کیفری اسلام، تبیین جایگاه «خون‌خواهی» و نسبت آن با عدالت کیفری است. در ادبیات عمومی، انتقام غالباً به عنوان واکنشی هیجانی، شخصی و برخاسته از احساس خشم در برابر ظلم شناخته می‌شود؛ اما در نظام معرفتی فقه امامیه، میان «انتقام شخصی»[1] و «خون‌خواهی مشروع»[2] تمایزی ماهوی وجود دارد. آنچه شریعت اسلام نفی …

شبکه اجتهاد: مسئله عفاف زنان در جامعه امروز ایران، دیگر فقط یک حکم فقهی جزئی یا یک توصیه اخلاقی فردی نیست بلکه به مسئله‌ای چندلایه، اجتماعی و هنجاری تبدیل شده است. تجربه عملی سال‌های اخیر نشان داده است که مواجهه با نابهنجاری‌های مرتبط با پوشش زنان، اگر صرفاً در سطح تقنین، اجرا یا برخورد انتظامی باقی بماند، از کارآمدی پایدار …

تفاوت‌های ظریف در متن یا سند روایات میان کتاب‌هایی چون «الکافی» و «تهذیب الاحکام»، همواره پژوهشگران را با پرسش‌های بنیادین روبه‌رو کرده است. کتاب «تحلیل فهرستی؛ چیستی، مبانی و سازوکار اجرایی»، با ارائه چارچوبی روشمند، به بررسی این موضوع می‌پردازد که چگونه می‌توان با تحلیل منشأ مکتوب روایت، به ارزیابی دقیق‌تری از اعتبار احادیث دست یافت. به گزارش شبکه اجتهاد، …

اختصاصی شبکه اجتهاد: یکی از مسائل بنیادین در فقه سیاسی شیعه، تعیین قلمرو حکم حکومتی و نسبت آن با فقه فردی و حقوق خصوصی اشخاص است. نزاع اصلی در این بحث صرفاً ناظر به اصل ثبوت ولایت برای فقیه نیست، بلکه مسئله مهم‌تر آن است که حکم حکومتی تا کجا امتداد دارد. آیا این حکم تنها در حوزه عمومی و …

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به اینکه مسئله خون‌خواهی شهدا و امام شهید، از مسائل مستحدثه و پیچیده‌ای است که ابعاد کلامی، حکمی و فقهی دارد، بر ضرورت عبور از نگاه صرفاً فردی و بررسی این پرونده در چارچوب فقه نظام و فقه حکمرانی تأکید کرد و با طرح این پرسش که آیا با گذشت خانواده شهید در …

قاتلان و عاملان این جنایت بزرگ، که دستشان به خون آن شهید عزیز، فرماندهان، مسئولان، مردم بی‌دفاع و کودکان مظلوم آلوده شده، از کیفر الهی و مجازات عادلانه مصون نخواهند ماند و این خون‌های پاک هرگز فراموش نخواهد شد و امت اسلامی، در چارچوب موازین شرع و قانون، وظیفه خود را در خونخواهی این شهیدان دنبال خواهد کرد‌. به گزارش …

شبکه اجتهاد: در پیام رهبر معظم انقلاب دربارۀ تفاهم‌نامه، به دو رکن باید توجه کرد: اول اینکه، «بنده علی‌الاصول نظر دیگری داشتم». دوم، تعهد رئیس‌جمهور محترم، به‌عنوان رئیس شورای عالی امنیّت ملّی، از طرف خود و سایر اعضا، مبنی بر تحقق سه شرط: پاسداشت حقوق ملّت ایران و جبهۀ مقاومت، و ایستادگی در برابر زیاده‌خواهی‌های آمریکا. رهبر عزیز انقلاب می‌فرمایند: …

کتاب «فقه آغاز ارتباطات اجتماعی» نوشته حجت‌الاسلام والمسلمین مصطفی همدانی (استاد سطوح عالی حوزه و دکترای علوم ارتباطات) در دو جلد توسط پژوهشگاه فقه معاصر در بهار ۱۴۰۵ منتشر شده است. به گزارش شبکه اجتهاد، نقطه آغاز ارتباط عبارت است از اولین فراگرد ارتباطی که میان دو نفر برگزار می‌شود و این نقطه به عنوان مقدمه برای ادامه ارتباط و …

اختصاصی شبکه اجتهاد: یکی از دغدعه‌های اصلی رهبر شهید ساخت امت اسلامی بود که از زمان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله پایه گذاری شد. اما امروزه با وجود کثرت جمعیت مسلمانان با تشکیل امت اسلامی فاصله داریم. ایشان دراین باره می فرمایند: «امروز کشورهای اسلامی پُر شمار هستند و حدود دو میلیارد مسلمان در دنیا زندگی می‌کنند اما …

شبکه اجتهاد: کتاب الانتصار اثر سید مرتضی علم‌الهدی (م ۴۳۶ق) را باید در بستر تحولات فقهی و کلامی بغداد قرن پنجم هجری تحلیل کرد؛ دوره‌ای که مذاهب فقهی اهل سنت به مرحله تثبیت نهادی رسیده بودند و گفتمان غالب، «شهرت و کثرت» را به مثابه شاخص اعتبار یک نظام و مکتب فقهی تلقی می‌کرد. در چنین فضایی، فقه امامیه با …

شبکه اجتهاد: استحاله، از معیارهای ریشه‌دار فقه در تشخیص دگرگونی موضوع است و در بسیاری از مسائل نوپدید، از ژلاتین و فرآورده‌های زیستی گرفته تا مهندسی بافت و سلول، نقشی تعیین‌کننده دارد. ازاین‌رو، اصلِ معیار در فقه روشن است؛ آنچه نیازمند بازاندیشی است، نه خودِ معیار، بلکه شیوه توصیف مصادیق آن در پرتو دانش‌های جدید است. فقیهان، استحاله را بر …

شبکه اجتهاد: پیام رهبری معظم انقلاب در مورد تفاهمنامه رئیس جمهور ایران با رئیس جمهور آمریکا، از یک منظر، دارای دو بخش است: بخش اول: «اعلام اختلاف نظر» با مفاد تفاهمنامه و سیر مذاکرات: «بنده علی‌الاصول، نظر دیگری داشتم» و بخش دوم: «اعلام موافقت و اجازه» برای ادامه تفاهم و مذاکرات: «از باب تعهّدی که رئیس‌جمهور محترم به‌عنوان رئیس شورای …

اختصاصی شبکه اجتهاد: چندی پیش فروعی و شرحی بر «علی‌الاصول» رهبر انقلاب معظم انقلاب نگاشته شد. درباره پیامی که حضرت ایشان فرمودند: همان‌گونه که مطلع شُدید، تفاهم‌نامه‌ای بین رئیس‌جمهوران ایران و امریکا امضا شد… بنده علی‌الاصول، نظر دیگری داشتم ولی ..‌. مهم‌ترین مستند این دیدگاه، آیه ۱۲ توبه است: «وَإِنْ نَکَثُوا أَیْمَانَهُمْ مِنْ بَعْدِ عَهْدِهِمْ وَطَعَنُوا فِی دِینِکُمْ فَقَاتِلُوا أَئِمَّهَ …