اقتصاد و بازار

قانون عملیات بانکداری بدون ربا (۱۳۶۲) با نگاه تطهیر شبکه بانکی کشور از ربا، به دست مجریان اقتصادی سپرده شد. اما از همان زمان معلوم بود که اکتفای صرف به این قانون و عدم بازبینی و تکمیل آن در نهایت وضعیت بانکی کشور را تغیر نخواهد داد.

نشست «قواعد فقهی سازگار با سیاست پولی»، هفته آینده با حضور اساتی و کارشناسان در دانشگاه مفید برگزار می‌شود.

به تازگی انتشارات چاپ و نشر بین‌الملل کتابی را تحت عنوان «پژوهشی در باب قرض الحسنه در اسلام» نوشته مرتضی پویان منتشر کرده است.

مجموعه مقالات بیست و ششمین همایش بانکداری اسلامی در سه جلد با عنوان «تجربه جهانی بانکداری اسلامی روش های تأمین مالی، ابزارها، خدمات و محصولات» از سوی مؤسسه عالی آموزش بانکداری ایران، منتشر سد.

حجت‌الاسلام حبیبیان اظهار کرد: در مورد جبران کاهش ارزش پول در قرض‌الحسنه بین فقها اختلاف‌نظر وجود دارد اما تاکنون هیچکدام از فقهای امامیه فتوا به جبران کاهش قدرت خرید نداده است.

کمیته تخصصی فقهی در جلسه اخیر خود، سه موضوع مرتبط با اسناد خزانه اسلامی، تبدیل صکوک به سهام و پذیره نویسی اوراق مضاربه را در دستور کار خود قرار داد.

به‌دنبال قیام تاریخی تنباکو که امپراتوری انگلیس را به عقب‌نشینی واداشت، این اندیشه در ذهن حاج‌آقا نورالله اصفهانی شکل گرفت که می‌توان ابعاد تحریم را به کالاهای دیگر گسترش داد. وی برای تحقق عینی این تحریم در راستای خودکفایی داخلی برنامه‌ریزی و اقدام نمود.

در ویرایش جدید کتاب ابتدا فتاوای مراجع بزرگوار تقلید درباره موضوع جریمه تأخیر تأدیه در معاملات بانکی با مراجعه به رساله‌های توضیح‌‌المسائل و استفتائات جدید ارائه شده است، سپس جدیدترین قوانین پولی و بانکی مرتبط نیز مرور می‌شود.

به گفته یوسفی، کاهش ارزش پول اگر شدید باشد باید جبران شود، ربا نیست و واجب هم هست که این اقدام صورت گیرد و اینکه بانک‌ها پول را گرفته و به این اصول عمل نمی‌کنند به عملکرد اشتباه بانک‌ها مربوط می‌شود.

عضو هیئت‌علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه‌ اسلامی عنوان کرد: تا زمانی‌که ساختار پولی و مالی مناسب از دل نظام اقتصادی اسلام کشف نشود هرگونه اقدام برای تحقق بانکداری اسلامی باعث هدردادن منابع کشور می‌شود.

ما اجازه نداریم سیستمی را تنظیم کنیم که ربوی باشد. چگونه می‌توانیم اجازه دهیم لقمه حرام در سفره افراد قرار بگیرد و ادعا داشته باشیم که حکومت اسلامی هم داریم.

واضح است که ایجاد بانک‌های ویژه اسلامی ضرورتی انکارناپذیر است اما باید دانست تحقق بانکداری اسلامی صرفا با تهیه قوانین جدید امکان‌پذیر نخواهد بود.

بیست و چهارمین نشست «اندیشه و عمل» با موضوع «تولید محوری در اقتصاد اسلام» از دیدگاه امام موسی صدر با سخنرانی دکتر فرشاد مومنی برگزار می‌شود.

پانزدهمین جلسه از سلسله نشست‌های «نقد پژوهش‌های بانکداری و مالی اسلامی»، ۱۲ مهرماه در پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی برگزار می‌شود.

کتاب «اقتصاد و اجتهاد جستاری بر دامنه اجتهاد دینی در اقتصاد اسلامی» به قلم محمدرضا مهدیار اسماعیلی از سوی انتشارات دانشگاه امام صادق(ع) منتشر شد. نگارنده در این پژوهش به تحلیل و تبیین نقش الهام‌بخش و اثرگذار علوم اسلامی در طراحی مبانی نظام اقتصاد اسلامی در ذهن یک نظریه‌پرداز مسلمان می‌پردازد.

شماره سوم دوفصلنامه «تحقیقات مالی اسلامی» از سوی دانشگاه امام صادق(ع) به سردبیری حجت‌الاسلام دکتر سیدعباس موسویان منتشر شد.

اولین شماره فصلنامه مطالعات مالی و بانکداری اسلامی از سوی موسسه عالی آموزش بانکداری ایران منتشر شد.

دو کتاب «الخیارات» و «رساله فی القطع و الظن» از مکتوبات علامه آیت‌الله حاج سید محمد حسین حسینی طهرانی(ره) منتشر شد.

پنجاه‌و‌ششمین شماره فصلنامه علمی ـ پژوهشی «اقتصاد اسلامی» از سوی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی منتشر شد.

با توجه به پیشرفت‌های بشر در امور اقتصادی، راه‌های متعدد فراوانی برای به جریان انداختنِ سرمایه‌ها در مقابلِ افراد وجود دارد. دو راهِ بسیار مهمی که پیش روی افراد است خرید سهام و شرکت در معاملات بورس است. در مسیرِ انجام این دو فعالیتِ اقتصادی پرسش‌ها و مسائل متعدد فقهی پیش می‌آید که در این گزارش به برخی از مهم‌ترین مسائلِ فقهی این دو فعالیت اقتصادی اشاره می‌شود.

اگر با تخلف از قراردادهای بانکی، شخص کالا یا خدماتی را به صورتِ کلی ما فی الذمه خریداری کند، اجازه لاحقِ بانک مشکلِ تخلف از قرارداد را حل نمی‌کند؛ چون این مورد، به ادای دین بازمی‌گردد و ادای دین نیز توسط بانک‌های تجاری و تخصصی، اجازه داده نمی‌شود.

در این یادداشت دو موضوع کثیر الابتلاءِ دیگری که در مسائل بانکی مورد اشاره قرار گرفته است، مطرح می‌شود؛ یکی بحثِ تعجیل در پرداخت و دیگری تمدید قرارداد مضاربه.

در این یادداشت چهار راهکار برای جایگزینی جریمه دیرکرد، مطرح و بررسی می‌شود. راهکار اول، متقاضی وام، پیش از دریافت وام، مصالحه‌ای انجام دهد، راهکار دوم، تعیین سود بیشتر در عقود است. راهکار سوم، تعزیرِ مالی شخص متخلف است. راهکار چهارم، این است که وجه التزام بر عهده شخص ثالث، یعنی ضامن باشد. البته این راهکارها با اشکالاتی مواجه است که در ذیل به آنها اشاره می‌شود.

شبکه اجتهاد: آیت‌الله فاضل مالکی در میان فارسی‌زبانان، شخصیت کم‌آشنایی است. وی سال‌ها به همراه پدر همسرش، مرحوم آیت‌الله سید محمدباقر حکیم، شاگردی اشخاصی همچون آیت‌الله شهید صدر در نجف و آیت‌الله شیخ جواد تبریزی در قم را نموده است و پس از اتمام دوران تحصیل، سال‌هاست که به تدریس خارج فقه و اصول با حضور طلاب عرب‌زبان می‌پردازد. وی …

متاسفانه بعد از شهید صدر به پژوهش درباره بانکداری اسلامی به صورت جدی پرداخت نشده است؛ هرچند که خود ایشان هم در آن زمان مدعی این موضوع نبوده که بانکداری اسلامی را مطرح کرده، بلکه ایشان فقط مدل اولیه‌ای برای بانکداری اسلامی ارائه داده است.

کارشناس مسائل اقتصاد اسلامی در رابطه با نحوه استنباط موضوعات فقهی از معاملات اقتصادی گفت: روش استنباط قوانین اقتصادی از معاملات و تطابق آن با قواعد فقهی با عناوین صحیح و خطا و حرام و حلال روشی است که شهید صدر مبدع آن بوده است.

توکلی روش‌شناسی اقتصاد اسلامی را از نوآوری‌های شهید صدر در حوزه اقتصاد اسلامی دانست و اظهار کرد: به بیان شهید صدر، علاوه بر روش متعارف اجتهادی، نیاز به روشی داریم که ایشان از آن با عنوان روش کشفی یاد می‌کند.

عضو هیئت‌علمی مؤسسه امام خمینی(ره) به تشریح جایگاه شهید صدر در اقتصاد اسلامی پرداخت و اظهار کرد: وی کسی است که اولین اندیشه مدون در زمینه اقتصاد اسلامی را در کتاب «اقتصادنا» ارائه داده است.

بعضی اساتید گروه گفته بودند اصلاً امام موسی صدر مگر اندیشه اقتصادی دارد؟ درحالی‌که اولین مقالات در اقتصاد اسلامی را در مجلات «مکتب تشیع» و «مکتب اسلام» در سال ۴۰ و ۴۱ ایشان نوشته است و معتقدم که اقتصادنا مبتنی بر این مقالات نوشته شده است.

با اینکه چهل سال از نگارش «بانکداری بدون ربا» توسط شهید صدر می‌گذرد و در عرصه تحولات بانکی هم تغییرات زیادی را شاهد بودیم اما این اثر همچنان جزو بهترین منابع در حوزه بانکداری اسلامی است.